Афанасий Прокопьевич Сидоров айылҕаттан айдарыылаах суоппар. Райком, райсовет саҕаттан, кэлин улуус дьаһалтатын салайааччылара кинини аат ааттаан, анаан-минээн ыҥыран суоппардаталлара. Билигин кини тыа хаһаайыстыбатын управлениетыгар үлэлиир.
А.П.Сидоров дьон ортотугар суоппар эрэ быһыытынан буолбакка, билгэһит, түүлдьүт быһыытынан эмиэ биллэр. Кини 2003 сыллаахха республикаҕа президент быыбара хайдах түмүктэниэн туһунан үүт-харахха түһээбитэ билигин уос номоҕо буола сылдьар. Бу түүлэ оннооҕор республика правительствотын, Ил Түмэнин үлэһиттэрин болҕомтолорун тарпыта.
Афанасий Прокопьевич суоппардаабытын былаһын тухары үгүс сиргэ сырытта ини сылдьыбата ини, арааһы көрдө ини көрбөтө ини… Биирдэ улуус баһылыгын солбуйааччы, ТХУ начальнига И.Н.Уаров, улуус дьаһалтатын специалиһа Т.Б.Николаева, Уһун Күөл нэһилиэгин баһылыга Н.А.Егоров, суһал көмө фельдшера Л.А.Данилова буоламмыт Арыылаах нэһилиэгиттэн Сунтаарга киирэн иһэбит. Бу айаннаан иһэн Афанасий Прокопьевич Арыылаах – Сунтаар суолугар буолуталаабыт киһи этин сааһа арыллыах түгэннэрин кэпсээбитэ. Олортон биирдэстэрэ маннык:
– Ити 70-с сыллар эргин этэ. Оччолорго Сунтаартан Арыылаахтыыр суол Аллыҥанан киирэн барыллара. Күһүөрү Мирнэй нууччалара, таһаҕас тиэйиитигэр Бордоҥунан, Сунтаарынан сылдьан баран Арыылаахха айаннаабыттар. Нууччалар нууччалар курдук, айаннаан иһэн айдаара, күлсэ-салса испиттэр. Арай Аллыҥа күөлүн уонна Күккүрэ үрэҕин икки ардыларыгар билигин дьоҥҥо Туос ыйаабыт диэн аатынан биллэр сиргэ кэлэн массыыналара умуллан хаалбыт. Эһэ сатаан кэбиспиттэр да, отой собуоттамматах. Оннук өр букунаспыттар. Ол үрдүнэн туох да тахсыбатах. Кэлин ньиэрбэнэйдээн, массыыналарын тула хаама сырыттахтарына арай биир нууччалара уокка оҕустарбыт курдук ойуур диэки көрбүтүнэн иннинэн да, кэннинэн да барбат буола тура тэбинэн кэбиспит. Дьонноро киһилэрин тиийэн анньыалаан көрөн баран, кини одуулаһар сирин диэки көрөөт уунан саба ыстарбыт курдук буола түһэллэр.
Көрбүттэрэ, суон тиит лабаатыгар сйыҥҥылыы чараас ырбаахылаах, уһун хара суһуохтаах эдэр дьахтар атаҕын биэтэҥнэтэ-биэтэҥнэтэ баттаҕын тараана олорор үһү. Дьоннор түргэн үлүгэрдик массыыналарыгар симиллээт, собуоттаабыттарыгар өрө бирилии түспүт. Сонно Сунтаарга төттөрү тэптэрбиттэр.
Эмиэ итинник түбэлтэҕэ кэлин соҕус Матвеев диэн чугас табаарыһым түбэһэн турар. Күһүн Арыылаахтан Сунтаарга киирэн иһэн массыынатын бадарааҥҥа батылыннаран кэбиспит. Ол дьыл саатар ардахтаах баҕайы үһү. Массыынатын кэлин муоһа ыйаммыт буолан, массыынатын анныгар киирэн бырыыны-бадарааны хаһыйталаан, көлүөһэтин анныгар мас быраҕан баран тахсан иһэн ойуур диэки көрө түспүтэ, арай суон тиит лабаатыгар сүрдээх кэрэ дьүһүннээх эдэр дьахтар баттаҕын тараана олорор үһү. Эмиэ атаҕын биэтэҥнэтэ оонньуур эбит. Уол олус куттанан массыынатыгар ньимис гынаат Сунтаар диэки салайа тутан кэбиспит.
Ол-бу сибиэн, иччи куһаҕан быһыы тахсаары гыннаҕына көстөр дииллэр. Онтон ол эдэр дьахтар көстүбүтүн кэнниттэн туох да куһаҕан быһыы тахсыбыта иһиллибэт. Көрбүт да дьон ол-бу быһылааҥҥа түбэспиттэрэ суох. Дьон-сэргэ ол кэрэ дьахтары Суоһалдьыйа Толбонноох буолуо диэн сэрэйэллэр. Суоһалдьыйа Толбонноох бар дьонугар куһаҕаны оҥорбута суох…
80-с сыллар диэки Тойбохой суолугар О.М.Мыльников суоппар дьикти быһыыга түбэһэн турар. Айаннаан иһэн эмискэ кабинатыгар саха кыыһа баар буолан хаалбытын көрбүт. Мыльников абааһыны, иччини отой итэҕэйбэтэ үһү. Онтон ылата дьэ итэҕэйэр буолбута үһү. Айылҕаҕа туох-туох суоҕай.
Дмитрий ФИЛИППОВ.
