Доллар64.07 Евро72.24
-8 °С

Юрий Мекумянов: Арассыыйа устуоруйатын кылгастык ырыттахха

06:27 в 09.04.20190 220

Киһи аймах устуоруйатын көрдөххө букатын хойукка диэри норуоттар, судаарыстыбалар бары кэриэтэ бэйэ-бэйэлэрин кытта тохтоло суох атааннаһан, сэриилэһэн тахсар эбиттэр. Ити атааннаһыылар, сэриилэр төрүөттэрэ араас буолар быһыылаах. Сүрүн төрүөттэр – сири былдьаһыы.

Билиҥҥи кэмҥэ 200-тэн тахса тус-туһунан дойдулар Аан дойдуга бааллар. Территорияларынан, нэһилиэнньэлэринэн бары эҥин-араастар. Миллиардынан  да, аҕыйах тыһыынчанан да нэһилиэнньэлээх, Аан дойду алта гыммытын саҕа да, биир орто куорат саҕа да территориялаах дойдулар бааллар. Мөлүйүөнүнэн ахсааннаах аармыйалаах дойдулар бааллар, букатын да аармыйата суох дойдулар эмиэ бааллар.

Ол гынан баран киһи аймах билиҥҥи туругунан урукку курдук ханна да сэриилэһэ сатаабат кэмигэр кэлэн олорор, буолаары буолан ханна эмит туох эрэ итиннэ майгынныыр айдаан таҕыстаҕына бары кэриэтэ саба түһэн улаханнык сөбүлээбэттэрин уонна утаралларын биллэрэллэр. Дьиҥэр сэриилэһиэн баҕалаах баар да буоллаҕына, аттыларыгар баар дойдулары хайа баҕарар сабыта тутар кыахтаах дойдулар элбэхтэр. Ол үрдүнэн биир да хайа да бэйэлээх кыахтаах дойду ханнык да дойдуну сэриилии сатаан айдааны тардыбат.

Ол үрдүнэн биһиги Арассыыйабыт салалтата тоҕо эрэ кэнники сүүрбэччэ сылларга норуотун сэриинэн куттаан тахсар, субу саба түһүөхтэрэ, субу сирбитин үллэстиэхтэрэ диэн. Дьону букатын кыра оҕотуттан саҕалаан сэрии тыыныгар иитии күүскэ бара турар. Сэрии сэбэ бөҕөнү оҥостуу күүскэ барар. Дьиҥэр ити кэпсиир саҥа сэриилэрин сэбэ баар эрэ, суох эрэ – улаханнык биллибэт да быһыылаах. Амыарыкалар куосумастан көрөн олорор эрээрилэр, тугу да булан көрбөт эбиттэр. Ол аата ити кэпсээн барыта сымыйа буолан тахсар. Ити кэпсэнэр сэриилэрин сэбин туох да туһата суохтарын билэннэр, атын дойдулар соччо-бачча атыыласпат буолбуттар. Бу соторутааҕыта биллибитинэн Арассыыйа сэрии сэбин атыытынан Аан дойдуга Амыарыка кэнниттэн иккис миэстэлээх бэйэтэ бэһис миэстэҕэ тэбиллибит диэтилэр. Сирияҕа турар С-300, С-400 аракыаталар биир да "Томагавканы", биир да Израиль истребителлэрин кыайан булан көрбөттөр эбит.

Сэриинэн киириэн баҕалаах дойду баҕардаҕына Арассыыйаны аҕыйах хонук иһигэр тобуктатар хайа баҕарар кыахтаах диэн экспердэр этэллэр. Тоҕо диэтэххэ Арасссыыйа аармыйата аныгылыы сэриитин сэбэ суох дииллэр. Онто ити Сирияҕа сэриилэһэриттэн да көстөр эбит. Сирияҕа ИГИЛ-лэри (РФ-га бобуулаах) урусхаллаатыбыт диэн үстэ бырааһынньыктаабыттара, үс төгүл сэриилэрин таһаарбыттара, үс төгүл төттөрү киллэрбиттэрэ. Сирияҕа Арассыыйа элитнэй сэриилэрин утары баара-суоҕа ханнык эрэ боевиктаэр сэриилэһэллэр. Украинаҕа эмиэ биир оннук. Арассыыйа сэриилэрэ Украинаҕа киирэллэригэр Украина аармыйата да суох этэ дииллэр. Арассыыйа аармыйатыгар утарсыыны Украина ополченецтара оҥорбуттара дииллэр. Онно билигин даҕаны сэрии бара турар быһыылаах. Интернети көрдөххө Арассыыйа сиригэр онно-манна тыһыынчанан хантан да кэлбитэ биллибэт киһи өлүгэ бөҕө аҕалыллан көмүллэр эбит. 2014 сыллаахха Арассыыйа Кырыымы былдьаан ылар. Ол түмүгэр хаһан да тохтуура биллибэт Аан дойдуттан барытыттан санкция бөҕөтө саҕаланна. Түмүгэр Арассыыйа сайдыыта бары хайысхаларынан барытынан хааччахха киирдэ, хаалыы өссө күүһүрэрэ буолуо.

Арассыыйа сиригэр тас дойдулар сэрииннэн киирэр да буоллахтарына ити төрүөтэ Арассыыйаҕа бэйэтигэр сытар быһыылаах. Дьиҥэр Арассыыйа сирэ-дойдута Арҕааҥы дойдуларга холоотоххо киһи ымсыырбат сирэ: тымныы, суол-иис суох, бурдук мэлдьи туруктаахтык үүммэт, инньэ гынан дөрүн-дөрүн аччык дьыллар кэлэн ааһаллар.

1812 сыллаахха Наполеон Арассыыйаҕа сэриинэн киирбит биричиинэтэ, мин саныырбынан, ити сэрии иннинэ хас да сылы быһа Арассыыйа ыраахтааҕыта Европа дойдуларын кытта куомуннаһан Наполеону утары элбэх кыргыһыыларга кыттыспыта буолар. Холобур, Аустерлицкэ буолбут кыргыһыы. Наполеону Арассыыйа сирэ-дойдута, тымныыта, суола-ииһэ суоҕа самнаран турар.

1941 сыллаахха Гитлер Сэбиэскэй Сойууска сэриинэн түспүт биричиинэтэ эмиэ Арассыыйа бэлиитикэтигэр сытар быһыылаах: Сталин былааска кэлэн баран кылгас кэм иһигэр Аан дойдуга ханна суох сэбилэниилээх Аармыйаны тэриммитэ – ол Аармыйатынан Дьобуруопаҕа хомунууһуму олохтуур санаалаах этэ дииллэр. Ону эрдэ билэн Гитлер саба түспүт эбит. Гитлер самныытыгар Арассыыйа сирэ-дойдута, суола-ииһэ суоҕа, хабыр тымныыта эмиэ улахан оруолу ылбыта.

Мантан да көстөрүнэн Арассыыйа сирэ-дойдута Арҕаа дойдуларга олус оннук баҕалаах буолбатах быһыылаах. Онуоха эбии дьоно-сэргэтэ да оннук үчүгэй хаачыстыбалара суох курдук: сүрэхтэрэ суох, арыгыһыттар, уоруйахтар уо.д.а. мөлтөх өрүттэрэ элбэхтэр.

Билиҥҥи тас дойдулар бэлиитиктэрэ толкуйдуулларынан Арассыыйаны сэриилиир туох да наадата суох: бэйэтэ эстиэҕэ диир эбиттэр. Оннук да буолсу быһыылаах. Онон ыарахан күннэр үүнэн эрэллэр курдук. Дьэ, иэдээн!

Юрий МЕКУМЯНОВ.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
2 + 14 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.