Доллар61.26 Евро72.24
+8 °С

Үөрдүм уонна хомойдум

12:01 в 28.06.20180 24

Республикабыт урукку аҕа баһылыга Егор Борисов тыа диэки хайыһан, Чурапчы кырдьаҕастарыгар икки благоустроеннай квартира күлүүһүн туттарбыттара. Онно киирбит олохтоохтор, тыа хаһаайыстыбатыгар үтүө суобастаахтык үлэлээбит ытык кырдьаҕастар 120 000 сертификат тутан туралларын көрөн үөрдүм да үөрдүм. «Бу буор босхо, бу буор босхо», – дии-диилэр үөрбүт сирэйдэрин көрөн киһи сүргэтэ көтөҕүллэр.

Онтон Бүлүү сүнньүн олохтоохторо экология алдьанан доруобуйалара мөлтөөбүтүнэн, алмаастан киирэр барыс дохуотуттан 2 % көмө харчы биэрэргэ уураах баар курдук этэ. Бүлүү эбэбитигэр ГЭС тутуллан, Марха өрүс төбөтүгэр сир анныгар икки төгүл ядернай дэлби тэптэрии оҥороннор радионуклидтар Марха өрүскэ түһэннэр Бүлүү эбэбитин сибилиҥҥэ диэри киртитэ сыталларын суруйаллар.

Аны Восточнай космодром үлэҕэ киирдэҕинэ, онтон көппүт ракеталар үһүс ступеннара Бүлүү, Үөһээ Бүлүү, Алдан, Өлүөхүмэ территориятыгар түһүөхтэрэ диэн буолла. Ол хараабыллары таһаарар ракеталар айылҕаҕа буортута суох керосинынан заправкаланаллар (гептилинэн буолбатах) дииллэр уонна ол ракетаттан түһэр механизмнары буллаххытына туох да буортута суох, хата хаһаайыстыбаҕытыгар тугу эмэ оҥостуоххутун сөп диэн кыра оҕону албынныыр курдук Роскосмос специалистара этэллэр.

Атын улуустар сибилиҥҥи доруобуйаларын туругун билбэппин, онтон Бүлүү улууһун Кыргыдай олохтоохторо кэлиҥҥи кэмҥэ доруобуйабыт мөлтөөтө диэн суруйалларын ааҕан истэ-билэ сылдьабыт. Онтон бу биһиги Үөһээ Бүлүү улууһун олохтоохторо урут элбэхтик иһиллибэтэх онкологическай ыарыыга ыалдьыылара кэлиҥҥи кэмҥэ олус элбээтэ. Киһи туох баар уорганын барытын хапта, бэл диэтэр дьахталлар ууһуур органнара кытары ахтыллар буолла. Ааһа баран аҕыйах ыйдаах уу кыһыл оҕолор ыалдьыталыыр түбэлтэлэрэ эмиэ иһиллэр.

Урут биһиги оҕо эрдэхпитинэ, 50-нус сыллар диэки онкологическай ыарыы диэни отой истибэт этибит. Биирдэ эмэтэ куолай рага көстөн ааһара. «Оо, ол барахсан аһыырынан моһуогурбут үһү», – диэн ийэлэрбит-аҕаларбыт сибигинэһэн кэпсэтэллэрин истэрбит. Билигин хас ыарыы буолла да, барытын онкология үһү дэсиһэр буоллулар. Ити иһэр уубут, тыынар салгыммыт, быһата экологиябыт дьүдьэйбитин бэлиэтэ.

«Арктика» сыла диэн биллэриллэн хотугу улуустар бюджеттарыгар эбии үп-ас көрүлүннэ быһыылаах. Онтон биһиэхэ көрүллүбүт ити эппит алмаас барыыһыттан киирбит дохуот 2 %-ныттан соххор да солкуобайы туһана иликпит. Бу ханна муна сылдьар харчыный? Ил Түмэммит депутаттара, үрдүк сололоох чиновниктар быһааран, булан биэрэргитигэр баҕарабыт. Истэр тухары Мирнэй улууһун муниципальнай салалтата уу кыһыл оҕотуттан кырдьаҕас оҕонньоругар тиийэ харчы биэрэр сураҕа иһиллэр. Тугу да ылбакка олорор дьону атын улус олохтоохторо: «Эһиги бүлүүлэр алмаастаах буолаҥҥыт абыраммыт дьоҥҥут, алмаас дохуотуттан харчыга тииһинэҕит», – дииллэрин биһиги истэ-истэ кыһыйа саныыбыт.

Суруйалларынан харчы баар эбит, ону Бүлүү сүнньүн баһылыктара бэйэлэрэ туруорсан ылбат быһыылаахтар, атын сыалга тутталлара эбитэ дуу? Үрдүк сололоох чиновниктарбыт баһырхай хамнастарын, пенсияларын истэ-билэ сылдьабыт.

Арамаан Дьөгүөрэп суруйууларын сэргээн ааҕабын. Кини ааспыт сылга чиновниктар пенсия ааҕыллыытын уларытар бырайыак оҥороору сылдьалларын суруйбут этэ. Онно пенсия баллынан ааҕыллыан сөбүн туһунан этэ. Холобур үс баллаах системанан ааҕаллар, оччоҕуна баһырхай хамнастааҕы үскэ төгүллүүллэр, ортону иккигэ, көннөрүнү бииргэ. Дьэ маннык буоллаҕына баһырхай хамнастары үскэ төгүллээн көрүҥ. Дьэ буолар да эбит!

Арамаан Дьөгүөрэп өссө пенсия туһунан биири ситэ эппэтэх: уон биэс сыл непрерывнай стажтаах госслужащай икки пенсия ылар. Бастакыта кырдьаҕаһынан трудовой пенсията, иккиһинэн госслужащайын пенсията. Дьэ улахан «радиациялаах» кириэһилэ эбит! Пенсионнай фонда харчыта мөлтөөбүт дуу, тугуй дуу? 70 саас туолбутунан республиканскай эбиллиини инбэлиит киһи ылбат буолбут. Тоҕо манныгый диэтэххэ эн инбэлиидинэй эбиискэлээххин, онон эйиэнэ сотуллар диэтилэр. Онтон эбиитин көп сиргэ тэп диэбиккэ дылы «80 сааскын туоллаххына российскай эбиллиини эмиэ ылбаккын» диэтилэр. «Сокуон оннук, хайдах да гынар кыахпыт суох», – диэтилэр.

Дьэ, кыаммакка-кырдьаҕаска хаҕыс сыһыаннаах сокуон буолла. Атын эбитэ буоллар кыратык эбиэххэ диэн буолуох эбит. Бу сокуону утаран ким да саҥаран эрэрин истибэтим. Онтукам сөп эбит. Инбэлиит кырдьаҕас ол 70-нугар тиийбэккэ «анараа дойдуга» аттанар быьылаах. 80 саас туһунан этэ да барыллыбат. Ити аҕыйах хаалбыт кырдьаҕас эбиллиитин сотон төһөнү эбинээри гыналлара буолла. Бюджет харчытын экономиялыыр буоллахтарына баһырхай хамнастаахтартан, баһырхай пенсиялаахтартан, иккилии пенсиялаахтартан көҕүрэттэххэ тоҕо сатамматый?

Тоҕо диэтэххэ кинилэр бары чиновниктар уонна Биир ньыгыл Россия партия чилиэннэрэ буоллахтара. Былаас ити улахан чиновниктарга баар, кинилэри ким да хоппот, боппот. Төһөнү саныылларынан, баҕаралларынан бэйэлэрин туһаларыгар сокуон таһаарына олороллор. Сууппут-сокуоммут биир оннук, ньыгыллар илиилэригэр баар. Холобур, Оборон-сервис тойоно Сердюков дьыалатын көрүҥ. Миллиардынан үбү мэлитэн баран туора хааман биэрдэ. Онон улахан буруйдаах тойон туохха да эппиэттээбэт. Оттон кыра-хара норуокка сокуон тыйыһырар.

Холобур, мин чуолкай билэрбинэн быйыл күһүн биир эдэр киһи тыаҕа муна сылдьан, иччитэх үүтээнтэн саа булан ылан хоргуйан өлүмээри мас көтөрүн, тииҥи, куобаҕы ытан сиэн илдьэ сылдьыбыт. Ону кэлин тутаннар, саатын төнүннэрбитин үрдүнэн түөрт аҥаар сыл күлүүс хаайыытыгар барбытын чуолкай билэбин.

Онон үрдүк сололоох чиновниктар үйэлэрэ кэлэн турар. Биһиги кыра эрдэхпитинэ ытык кырдьаҕастар түөкүн үйэтэ кэлиэхтээх диэн сэһэргэһэллэрэ. Ол аастаҕына биирдэ күөх үйэ кэлиэҕэ дииллэрэ. Ол этэр түөкүннэрин үйэтэ кэлэн эрэр быһыылаах. Үрдүк сололоох тойотторбут кыра норуот диэки хайыспаттарыттан киһи хомойор. Дьиҥнээх демократия Россияҕа суох быһыылаах. Ити мөҕүттэр Америкабыт демократия сайдыбыт дойдута. Санаан көрүҥ: былыр Африкаттан үүрүллэн кэлбит кулут негрдартан төрүттээх Барак Обама президент буола сырытта. Оттон Россияҕа сибилиҥҥи туругунан тоҥус дуу, саха дуу, чукча дуу хайдах да үчүгэй төбөлөөҕүн иһин президент буолара уустук. Биир ньыгыллар былааһы күүстээх илиилэринэн хам тутан олороллор.

Билигин Россияҕа быыбардарга кыттыы олус намыһах. Холобур, хастыы да мөлүйүөннээх куораттарга быыбарга кыттыы 30 % курдук эрэ буолла. Ол 30 % иһигэр киирэллэр: үрдүк сололоох чиновниктар, үрдүк хамнастаах байыаннайдар, полицейскайдар, бюджет үлэһиттэрэ уонна бу дьон аймахтара, уруулара. Онон быыбарга куруук ньыгыллар кыайан тахсаллар.

Баһырхай хамнастаах уонна кыра хамнастаах араҥа олус аһара араастаһара сэрэхтээх. Араас долгуйуулар, революциялар итинтэн саҕаланаллар. Илиҥҥи норуоттар муударастарыгар «инь» уонна «янь» диэн өйдөбүллэр бааллар. Айылҕаҕа сырдык икки хараҥа икки, үтүө икки мөкү икки балаансалаһыахтаахтар. Хайалара да хотуо суохтаах. Син ол кэриэтэ үрдүк сололоохтор тэбис тэҥ да гымматаллар кыра норуоту умнуо суохтаахтар. Итини эрдэ сайдыбыт арҕаа дойдулар билэллэр. Кинилэр орто кылаастара аһара күүстээх. Ити норуоттар дьиикэй капитализм буолбакка, социализм хайысхата ордугун өйдүүллэр.

Онон, Бүлүү сүнньүн олохтоохторо айылҕабытыттан да, үрдүк сололоох чиновниктарбытыттан да атарахсытыллан олорор курдукпут. Анныбытынан будулуйа устар Бүлүү эбэбит уутун СЭС иһэргэ көҥүллээбэтин үрдүнэн, ыраастыыр системабыт суох буолан иһэ олороохтуубут. Онтон биһиги хомойобут. Бүлүү сүнньүн олохтоохторо «кэтэхпитин тарбанарбыт» элбээтэ.

 

Үөһээ Бүлүү ОҔОННЬОРО.

Үөһээ Бүлүү, Хоро.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
1 + 1 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.