Доллар61.26 Евро72.24
+8 °С

Тоҕо туохха да уурбаттарый?

13:23 в 11.04.20180 50

Мин бу суругум уопсай ис хоһоонноох. Дьон сөбүлээн ааҕар элбэх хаһыаттарын кэнники сыллардааҕы суруйууларыгар олоҕуран, гражданскай бырааппынан туһанан бэйэм санаабын суруйабын.

Дойдуга кризис, олох-дьаһах, ас-үөл, дьиэ-уот сыаната үрдүү турар. Үлэтэ суох, кыра хамнастаах, кыра пенсиялаах дьон олоҕо ыарахан. Ыччат кыра хамнаһыгар кредиккэ хам ылларан дьиэ-уот тэринэн баран, кыһалҕаттан оҕолорунаан пенсиялаах төрөппүттэригэр иитимньи буолаллар. Итинник ыарахан олоҕу тулуйбакка эдэр ыла арахсыыта, кредиккэ кыһарыйтаран араас түбэлтэлэр тахсаллар. Аааньа аһаабат-сиэбэт буолуу, мөлтөх усулуобуйа доруобуйаны тупсарбат.

Ити үөһэ этиллибит олох туһунан, онно республика салалтата сыыһа-халты дьаһалын туһунан өйдөөх, үөрэхтээх, олоҕу баарынан көрөр, араас таһымнаах эдэр-кырдьаҕас журналистар, ааҕааччылар дьон-сэргэ олоҕун чэпчэтээри, дьон-сэргэ санаатын түмэн төһөлөөх элбэх ыстатыйалары суруйалларый! Саамай ааҕыллар хаһыаттар «Якутск вечерний» – В.Обедин, «Туймаада» – А.Яковлев, төһөлөөх элбэх сыраларын биэрэн туран дьон санаатын суруйалларый.

Ааҕааччылар кинилэр суруйууларынан итэһэс-быһаҕас туоратыллыа диэн эрэнэллэр. Ону баара ханна баарый? Биир да эппиэт суох, быыбарынан талыллыбыт салайааччылар тоҕо тугу да аахсыбаттарый? Өссө өрө бара туралларый? Ити итэҕэһи-быһаҕаһы суруйар дьон бары сымыйаны суруйар буоллахтарына сууттуохха наада, кырдьыгы суруйар буоллахтарына итэҕэс туоратыллыахтаах, миэрэ ылыллыахтаах. Урут сэбиэскэй кэмҥэ бараан курдук дьаһайар этилэр диэн үөҕэллэр, ол эрээри биир эмэ боростуой «бараан» критическэй ыстатыйаны суруйдаҕына туох баар таарыллыбыт тэрилтэ бары дьаһал ылар этилэр.

Журналистарга хаттаан төннүбэт гына санаабын этэн кэбиһэбин. Ити А.Яковлев, В.Обедин курдук олоҕу сөпкө өйдүүр, көрөр эдэр дьону кэлэр быыбарга Ил Түмэн депутаттарынан талыах баар этэ.

Урукку суруллубуттары санаттахха сөп буолсу. Олоҕо суох тугу мээнэ суруйуллуой? Холобур, хас да сыллааҕыта Е.А.Борисов 200 мөлүйүөннээх ыһыаҕы оҥорбута. Ол объектар билигин государство көрүүтүгэр турар буолуохтаахтар. Төһө элбэх көһө сылдьан Олоҥхо ыһыахтара ыытыллар? Саха киһитэ ыһыахтыахтаах, ону ким да утарбат. Ол эрээри баар кыах быһыытынан тэринэр тоҕо сатамматый? Сыл ахсын Москваҕа, Санкт-Петербурга Саха сирин күннэрэ ыытыллар. Быйыл холобурун эттэххэ төһө элбэх киһи Москваҕа баран балтараа ый устата күүлэйдээтэ? Олор ортолоругар биир эмэ боростуой наадалаах үлэһит сырытта дуо – эмп үлэһиттэрэ да буоллун, учууталлар да буоллун? Ол күүлэйдээбит чиновниктар үлэлэрин миэстэтигэр ким солбуйар, хамнастарын бары ыла сылдьаллара буолуо? Элбэх саха аһын илдьэн баран-баран, сороҕун төттөрү аҕаллылар диэн суруйаллар. Оттон саатар Якутскай маҕаһыыннарыгар төһө саха аһа атыыланар? Маҕаһыыннарга наар куһаҕан кэлии эт.

Турцияҕа мэрия элитнэй үлэһиттэрэ 150 киһи баран уонча хонукка күүлэйдээтилэр. Онно ол-бу тэрилтэлэр спонсордаатылар диэн ааһына сатыыллар да, биир эмэ мөлүйүөн государство харчыта бардаҕа дии. Хайа уонна ол 150 үлэһит миэстэтигэр суох буолаллар, бары уоппускаламматылар ини. Аны 1 миллиардка турецкай 150 миэстэлээх 4-5 сулустаах гостиница тутар буолбуттар диэн суруйаллар. Онно кредиткэ баттата сылдьар тыа дьоно кыайан хоноллоро дуу? Ол гостиница Саха сиригэр Онкологическай центрдааҕар ордук наадалаах дуо? “ЯВ” сылы быһа утарылаһа сатаабыта да, инвалид оҕолорго аналлаах реабилитационнай центр оннугар киэн туттар, тойон-хотун сынньанар базата Табаҕа тумулугар туттуллубута.

Усть-Бүлүүгэ сири көҥүллэппэккэ эрэ тойоттор-кэлиилэр бултуур “Лямпушка” диэн база тутуллубутун туһунан “ЯВ” суруйар. Ол дьыала прокуратураҕа киирбитигэр правительство үлэһиттэрэ түһэрбит араас куотунууларыттан киһи күлүөх курдук. Дьэ ити барыта киһиргэнэн, биллэ-көстө сатааһын буолбатах дуо? Хаһыаттар-журналистар, ааҕааччылар дьон санаатын суруйалларыгар, араас общественнай тэрилтэлэр туруорсууларыгар туох да эппиэт суох. Былаастар оҥорбуттарын оҥоро тураллар.

Россия бэлэмигэр олоробут буолбат дуо? Саха сирэ тугу оҥорон таһаарарын соччо суруйбаттар, сирбит баайын бэйэбит кыайан хостоммоппут. Бэлэм кэлэр харчыны ити үөһэ этиллибит курдук ыскайдаабакка, сокуонунан бюджет ыстатыйаларын уларытан араас төлөбүрдэри аччатан нэһилиэнньэҕэ чэпчэтии оҥорор сатаммат дуу? Туох иһин бэйэбит законодательнай органнаахпытый?

Республика салалтата мөлтөҕүттэн кэлии дьон үбү-аһы ыскайдаан сиэн бараллар да, туохха да эппиэттээбэттэр. Холобур Доржиев бэйэтин үбүнэн Бурятияҕа спорткомплекс туппута буолуо дуо? О.Тарасов (Якутскэнерго директора) бэйэтигэр ыйга 4,5 мөл. хамнас оҥостон төһөлөөҕү туһанна? Итинниктэри биһиги салалтабыт көмүскээн ылар. Ити эрэ буолуо дуо? Тыа хаһаайыстыбатыгар баһаам үп бэриллэр, ол сатаан туһаныллыбат диэн куруук суруйаллар. Минфин, т/х министерствота тугу көрөллөрүй? Барытын ил дархан эрэ дьаһайыахтаах дуо?

Холобур, бөдөҥ коллективнай хаһаайыстыбалар тыа сиригэр үлэ миэстэтин таһаарар, нэһилиэнньэни олохтоох аһынан хааччыйар буоллахтарына үп-харчы бэриллэрэ сөп бөҕө. Оттон уонча сүөһүлээх кэтэх хаһаайыстыбаларга туох көмө оҥоһуллуохтааҕый? Кинилэр үлэ миэстэтэ таһаарбыттар, көмө ылар харчыларынан массыына атыылаһаллар, дьиэ тутталлар, аҥаардастыы байаллар, аттыларыгар үлэтэ суох дьадаҥы ыаллар олороллор. Биир ынахтаннаххына 10 тыһ. биэрэбит диэн туох дьаһалай? Уонна ити туохха наадалаах визан оҕустары төһөлөөх үбү ороскуоттаан ыраахтан аҕалалларый? Эттэрэ сиэниллэр дуу, туох дуу?

Ити Виталий Степанов диэн төһө эмэ заслугалаах киһи сир хамсааһына, итинтин содуллара куорат тутуутугар суолталарын туһунан “Туймаада” хаһыакка сылы быһа суруйда, салалталарга приёмҥа киирэ сатаабытын эмиэ этиннэ. Оттон муоста тутуутун туһунан В.Мазур төһөлөөҕү суруйда, этинэ сатаата, итилэргэ биир эмэ эппиэт баар дуо? Эбэтэр бэйэм булан аахпатым дуу? Наһаа киһи аанньа ахтыбат дьоно буолбатахха дылылар дии. Кинилэр кимнээхтэрин бэйэҕит ааҕан билэҕит.

Мин саныахпар салалтаҕа туох да дьайбат, коммунистар дии-дии сорох тугу да билбэт, кэлин төрөөбүт да дьон сорох хоту үөҕэн тахсаллар. Урут компартия салайар эрдэҕинэ салалтаҕа дьону сөпкө сүүмэрдээн туруорар этэ. Уонна үөһэ суруллубут курдук дьайыылар эппиэтэ суох хаалбат этилэр. Билигин ким да туох да дьаһалы ылбат, ким да туохха да эппиэттээбэт, онон туһанар салайааччылар сирэйэ-хараҕа суох салгыы бара тураллар.

Тугу да кытта аахсыбат буолуу, дьон туруорсар боппуруостара туохха да ууруллубата – демократия сөптөөх сайдыыта дуо?

 

Анна ЕГОРОВА.

Дьокуускай к.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
14 + 5 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.