Доллар61.26 Евро72.24
+8 °С

Сатыыр буоллахтарына уордуннар ээ

12:28 в 11.04.20180 77

Мин ааспыт сыл бүтүүтүгэр “Туймаадҕа” "Салалтаҕа – уоруйахтар уонна Сергейгэ харда" диэн ыстатыйабын ааҕан баран биир кэлбит-барбыт, ылбыт-биэрбит, сэргэх киһи: “Сатыыр буоллахтарына уордуннар ээ”, – диэн саайда. Соһуйа, хомойо иһиттим. Ол эрээри, кэлин санаан көрдөхпүнэ, ити этиитэ олохтоох соҕус эбит. Тоҕо?

Тоҕо диэтэххэ билигиҥҥи үйэҕэ, ордук биһиги Арассыыйабытыгар ити мөлүйүөнүнэн, миллиардынан солкуобайы (доллары) уорбут тойоттор, олигархтар тустарынан истэн-истэн, көрөн-ааҕан букатын хал буолан, улахаҥҥа уурбат да буоллубут. Саамай куһаҕана, "ол биһиэхэ улахан сыһыана суох, хайаатынар даҕаны" диэбит курдук өйдөбүл, сыһыан үгүспүтүгэр үөскээбитэ баар чахчы.

Доҕоттоор! Ол хайдах сыһыана суох буолуой?! Сыһыан бөҕө буоллаҕа дии. Судаарыстыба бюджета диэн дьон-норуот бары үлэлээн-хамсаан муспут үппүт-харчыбыт буоллаҕа. Ол үп-харчы дьоҥҥо барыларыгар тэҥник да буолбатар үлэһиттэргэ хамнас-дохуот быһыытынан кэм сиэрдээхтик, ким төһөнү үлэлээбитинэн, олус улахан араастаһыыта суох түҥэтиллиэн сөп этэ буоллаҕа. Ону тэҥэ үп үксэ оҥорон таһаарыыга (производствоҕа) уһуллуохтааҕа эмиэ биллэр. Онтон биһиэхэ хайдаҕый? Сорох тойоттор (Сечин) күҥҥэ 8 мөлүйүөн солкуобай, сорохтор ыйга 10-15 тыһ. хамнастаахтар. Төһө сөбүй? Бу ырыынакка киирбиппит үйэ чиэппэриттэн ордон эрэр даҕаны Арассыыйаҕа, биһиэхэ Саха сиригэр даҕаны туох улахан собуоттар, фабрикалар атын да объектар тутуллуннулар? Суоҕун тэҥэ.

Бээ, атыҥҥа аралдьыйбакка "уордуннар ээ" диэн этиигэ төннүөххэ. Истиҥ эрэ. Арай эн хармааҥҥыттан, эбэтэр дьиэҕиттэн харчыгын, туох эрэ малгын уордахтарына айдаан бөҕөнү тардарын, полицияҕа-суукка тиийэ үҥсэриҥ сөп бөҕө.

Онтон, суруйбутум курдук, судаарыстыба бюджета диэн бу бары дьон үлэлээн муспут уопсай баайбыт, үппүт-харчыбыт, ол иһигэр эн, бу ыстатыйаны ааҕааччы, эмиэ. Ол аата миигиттэн, эйиигиттэн, киниттэн уорбуттарыгар тэҥнээх. Оннук буолбатах дуо? Оннукка эн сөбүлэһэҕин дуо? Ол иһин бу уорууну, хоруупсуйаны утары бары турунуохтаахпыт.

Быстах уоруу-талааһын хаһан баҕарар, ханна баарар баар суол. Ол эрээри, доҕоттоор, биһиги Арассыыйабытыгар уоруу, хоруупсуйа олус да наһаалаата буолбатах дуо? Букатын уоруйахтар дойдуларыгар кубулуйан иһэбит. Бил баһыттан сытыйар дэнэринии ол уоруу үрдүкү салалтабытыттан, улахан тойотторбутуттан тахсарыттан киһи кэлэйэр, кыбыстар. Олор ааттара биллэллэр, инники ыстатыйаларбар ахтан турабын. Дьон-сэргэ олору билэллэр, истэллэр. Арай икки сыыппараны хатылаан аҕалыым.

Арассыыйа 200 долларынан миллиардердарын баайдара 35 трлн солкуобай. Ити дойдубут сыллааҕы бюджетыттан (ол 16 трлн үһү) икки төгүлтэн ордук элбэх. Бу дьон ити баайдарыттан кэппиэйкэни даҕаны көмөлөспөттөр. Ордубутун барытын омук сирдэригэр офшорга күрэппиттэр. Кинилэр ыйга 10-15 тыһ.солк. хамнастаах хара үлэһити кытта тэҥ (13 %-н) подоходнай нолуогу төлүүллэр. Аан дойдуга барытыгар баай, кыахтаах дьон дохуоттарын (хамнастарын) 30-40 %-гар тиийэ ыйга нолуок быһыытынан төлүүллэр. Ол туһунан Госдумаҕа сокуон бырайыагын киллэрэ сатыылларын "ньыгыллар" аһарбаттар. Аҥаардас ити сокуон олоххо киирэрэ буоллар дьон хамнаһа, кырдьаҕастар биэнсийэбит балачча үрдүө этэ диэн суруйаллар. Ол биһиэхэ суох! Бу билиҥҥи үрдүкү былаас (салалта) олорорун тухары ити прогрессивнай нолуогу киллэрии сокуона олоххо киирбэтэ чуолкай.

Аны биир сыыппараны аҕалыым. Ырыынакка киириэхтэн омук дойдуларыгар (офшорга) 1,2 трлн доллар (үксэ уоруллубут үп буолара саарбаҕа суох) күрэтиллибит. Ити биһиги харчыбытынан 80(!) трлн солкуобайтан тахса! Арассыыйа 5 сыллаах бюджета! Киһи өйө тиийбэт! Сатаатар итинтэн кыра аҥаара төннөрө буоллар төһөлөөх эрэ сайдыы барыа, тутуу ыытыллыа, хамнас-биэнсийэ үрдүө этэ!

Хатылыыбын. Ити барыта биһиги уопсай баайбыт үксэ уоруллан бу үлүгэр баай дойдуга олорон 22 мөл. нэһилиэнньэбит быстар дьадаҥылар ахсааннарыгар киирдэхтэрэ, Арассыыйа дьон олоҕун таһымынан аан дойдуга 69-с миэстэҕэ тэбилиннэҕэ. Онтон В.Путин президент буоларыгар Арассыыйаны аан дойду 5 саамай сайдыылаах дойдутун иһигэр киллэриэхпит диэбитин үгүстэр истибит буолуохтааххыт. Ханна баарый?! Ол кэнниттэн ити Амма Болугурун ыччата Сергей Ксенофонтов суруйарынан В.В.Путин саталлаах салалтатынан "Арассыыйа аан дойдуга биир саамай сайдыылаах держава" буолла диэн суруйуохха сөп дуо? Киһи сонньуйар.

 

Иван ПОНОМАРЁВ.

Чурапчы.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
5 + 4 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.