Доллар58.9 Евро69.43
-35 °С

Политикаҕа эмиэ уҕарым баар

09:50 в 27.03.20173 52

Ол аата тохтобул, уоскуйа тµґµµ. Билигин оннук бириэмэ±э олоробут. Хайдах эрэ политикаттан сынньана тµспµт курдукпут, биллэн турар, онуоха-маныаха диэри.

Кыратык тінні тµґэр буоллахха: бастаан айдааннаах майдаан, онтон Сирия±а хас да сыл кірдµгэннээн сытан баран ИГИЛ (РФ-га бобуулаах террористическай тэриллии) уота туран кэлиитэ. Ол кэнниттэн АХШ уонна Евросоюз судаарыстыбалара Россияны утары санкциянан иирэн барыылара уонна информационнай сэриини (хаґан кыайаары) тілі тардан кэбиґэллэр, биґиги дойдубутун агрессортан атыннык кірдірбіттір.

Дьэ ол кэнниттэн Америка президенэ буолбут Дональд Трамп майдаантан итэ±эґэ суох тыаґа-ууґа биґигини барыбытын уйгуурдар буолла±а! Саатар уґуна-киэІэ: былыр µйэ±э талыллыбыт киґини алаадьы курдук эргитэ сылдьан эридьиэстээґин, хайдах, хас дьахтарга сылдьыбытыгар тиийэ. “Бу дойду быыбардыыр систиэмэтэ олус уустук, уларыта тµґµіххэ баара”, – диэн саІалар иґиллэн баран тохтообут курдуктар.

 

Араҕан биэрбэт Обама

 

Мин, хара маІнайгыттан акаары диир Обамам, араас бырычыахалары бары толкуйдаан, отой оруна уонна дакаастабыла суо±унан Россияны буруйдуурун, ол быыґыгар µі±эрин да±аны тохтоппот. Президент быыбарыгар демократтар сааттаахтык хотторууларыгар Россия буруйдаах µґµ. Бу хара балыыры кір эрэ! Маны сапсыйан кэбиґиэххэ сіп этэ буолан баран, оннооҕор бэйэбит испитигэр кырдьыктанааччылар бааллара киґини кыґытар. Аны “Россия кибератаканы тэрийдэ” диэн дой±охтуулларын тохтотуох быґыылара суох. Хакердар ханна ба±арар бааллар, ордук АХШ бэйэтигэр.

То±о маннык балаґыанньа µіскээтэ? Биричиинэтэ биллэр. БаччааІІа диэри АХШ аан дойду µрдµнэн аІаардастыы айбардаан кэллэ: тугу эппитэ сокуон, тугу тыыммыта кырдьык, ба±арда±ына, а.э. интэриэстээх буолла±ына кимтэн да ыйыппакка, ХНТ-тэн кіІµллэппэккэ ханнык ба±арар судаарыстыбаны сэриилиэн, µлтµ буомбалыан уонна баґылыктарын ууратыан, уларытыан сөп, іліріртін да туттуммат. Маассабай информацията бэйэлэрин туґаларыгар токурутан кірдірµµгэ уонна кэпсииргэ µлэлиир, сымыйалыыр, µлтµ кµіттµµр. Аналитиктар аа±ан таґаарыыларынан, Обама салайан олорбут 8 сылыгар АХШ байыаннай дьайыыларыттан  аан дойдуга саамай элбэх киґи ілбµт, куораттар, инфраструктуралара урусхалламмыт. Аны туран судаарыстыбалар сыһыаннаһыыларыгар, ордук Россия уонна АХШ ыккардыларыгар, сыґыан быста мілтіібµт.

Обама президент быґыытынан бµтэґик этиитигэр американецтар исключительнай – ханнык да омуктан ордук нация, Америка саамай кµµстээх, диэн лахсыйан та±ыста. Маны таґынан, Обама±а уонна демократтарга Хиллари Клинтон хотон президент буоларыгар ханнык да саарбахтааґын суох этэ, итиниэхэ истиэнэ курдук эрэммиттэрэ. Оттон Хиллари Клинтон хайы-сах президент кириэґилэтигэр олорбут курдук туттан, Россия±а суоґур±аныы бі±і этэ. Ким ба±арар куттаныах курдуга. Онноо±ор “бу икки улуу ядернай дойдулар икки ардыларыгар сэрии буолуо” диэн саба±алааччылар бааллара. Итинник ірігій ортотугар сырыттахтарына, Клинтон кыайтарбытыгар оройго бэрдэрбит курдук дійі тµґэн баран, аны бу сааттаах хотторууга ким буруйдаа±ын кірдіін тµбµгµрэллэр. Тµбµгµрэн да диэн, буруйдаах биллэр, бу баар – агрессивнай Россия, ФСБ, Путин…

ОбамаІ буолла±ына онноо±ор президент µрдµк, сымна±ас кириэґилэтиттэн туран баран уоскуйбат, туохха барытыгар биґиги дойдубутун буруйдуурун тохтоппот. Бэлиитикэттэн отой да ыраах киґи да±аны дьиктиргиэх курдук: «Бээ-бээ, бу киґи то±о тохтооботуй, акаары дуу хайдах дуу?» – диэн. Јссі ОбамаІ аан бастаан президент буоларытар «Эйэни бі±іргітµµгэ іІілірµн иґин» диэн мээнэ бэриллибэт бириэмийэни тутан турардаах. Отой да±аны эйэни бі±іргітµµгэ тугу оІорбута, тугу гыммыта биллибэт киґи итинник улахан суолталаах на±арааданы туппутун оччолорго да±аны, билигин да±аны ким да ійдіібіт. Ол иґин буолуо, сорохтор арааґа «кэлин аан дойдуга эйэни сатарыттын» диэн эрдэттэн, абаансанан ханнык эрэ кµµстэр биэрбиттэрэ буолуо диэччилэр. Обама кэнники «хамсаныылара», кырдьык, оннукка маарынныыр.

Атын іттµттэн ылан эмиэ эридьиэстээн кірµіххэ. Холобур, кини аан дойду судаарыстыбаларын олохторугар АХШ орооґоллорун  уонна демократияны бі±іргітµµнµ сыыґа ійдµµр буолуон сіп. «Бу мин АХШ президенин быґыытынан аан дойду норуоттарын «бэрээдэктиир» бэлиитикэм ыґыы-то±уу, алдьатыы-ілірµµ буолбатах, демократияны дьиІнээхтик олохтооґун, сайыннарыы» диэн. Дьэ ол иґин АХШ ыытар бэлиитикэлэрин ійіібіт, аІаардастыы айбардыылларын сібµлээбэт судаарыстыбалар салайааччыларын суулларан, суох гынан баран атын, кинилэргэ сіптііх киґини олордо сатыыллар.

Манна дьиктитэ диэн баар, ХНТ Устааптарыгар хас биирдии судаарыстыба сувереннай (кимтэн да тутулуга суох, салайар былааґын бэйэтэ талар) диэн сурулла сылдьарын ама билбэттэрэ буолуо дуо! Биґиги президеммит В.В.Путин куруутун хатылыыр: «Вмешательство во внутренние дела любого госдарства недопустимо», – диэн. Холобур, Россия биир эмэ судаарыстыба ис-тас дьыалаларыгар орооґор дуо? Суох! Оттон АХШ уонна ар±ааІы судаарыстыбалар Сирия норуотунан талыллыбыт президеннэрин Б.Асады сууллараары хайдах курдук суудайалларый? Россия Сирияны уонна президеннэрин ааспыт µйэ ортотун диэкиттэн ійµµрµн ар±ааІылар отой сібµлээбэттэр. Биллэн турар, кинилэр бу региоІІа атын интэриэстээхтэр, ону кµµс іттµнэн быґаарыллыахтаах диэн буолбатах эбээт!

 

Трампка эрэниэххэ сөп дуо?

 

Кини туґунан истэн-истэн, кірін-кірін хал да буолан эрэбит. Ити «эрэнэн» диэн киниттэн (АХШ-н) тугу эмэ туґанаары эбэтэр куустуґан баран хаамар атас-до±ор оІостоору буолбатах. Оннук да буолбата чуолкай.

Кылаабынайа, икки суперсудаарыстыбалар ыккардыларыгар сіптііх, дьыалабыай сыґыаны олохтооһун, бэйэ ыытар ис бэлиитикэтигэр орооспокко, ханнык да сэрии сэбинэн далбаатаммакка эрэ. Ол эрээри саІа президент тіґі да чабыланнар, туора-хоґу саІардар тібітµн иґигэр туох сонун идиэйэлээ±ин ким да чопчу этэр кыа±а суох. Онноо±ор саамай уустук боппуруоска – АХШ уруккутун курдук, аан дойду µрдµнэн баґылыыр-кіґµлµµр оруола хайдах буолуой диэІІэ «президент санаата, ба±ата маннык» диэн чопчу этэр киґи кістµбэт.

Ити гынан баран Трамп быыбар иннинээ±и, онтон да кэлин этиилэригэр хайдах эрэ бастаан дойдутун иґигэр мустубут проблемалары быґаарар ба±алаа±а кістіргі дылы. Бу кыґал±аларга урукку µрдµкµ салалта бол±омтотун соччо уурбатах. Онон сылыктаатахха, онноо±ор баай туруктаах олохтоох Америка±а эмиэ дьиэ таґынаа±ы проблемалар баар буолар эбиттэр диэн тµмµккэ кэлэ±ин. Холобур байбыт байа турар, оттон дьадаІы, судаарыстыбаттан кімі кµµґµнэн олорор дьон ахсаана элбии турар эбит.

Аны буолла±ына промышленноска уонна тыа хаґаайыстыбатыгар туттуллар техника, технология эргэрбит, байыаннай да сэптэрэ оннук уґулуччу µчµгэй буолбатах, элбэ±и эрэ оІороллорун кµµґµнэн, суоллар эмиэ алдьаналлар, иммиграннар кэлиилэрин а±ыйатар боппуруос турар… Быґата, ханна ба±арар баар проблемалар. Элита буолла±ына байыынан иирэн уонна Америка баай, саамай кµµстээх диэн эйфория±а о±устаран, чугастаа±ы кыґал±аларга бол±омто уурбат буолбут.

Буолуо. Маныаха барытыгар Трамп бастаан бол±омто уурар ба±алаахха дылы. Кэлин кини Россия туґунан биир да тылы эппэт. Ону сорох Америка политологтара “Трамп істііхтірµттэн куттанар” дииллэр, Россияны кытта бодоруґан эрэр диэн µрдµбэр тµґµіхтэрэ диэн. Биґиги туораттан туох да диэбиппит иґин кини немец хааннаах чыыстай американец, дойдутун патриота буолара саарбахтаммат. «Биґиги эрэ бэрпит, кµµстээхпит» диэн тыыІІа иитиллибит киґи. Эбэн этиэххэ наада: «Биґиэхэ эрэ дьиІнээх демократия баар, биґиэхэ эрэ хас биирдии киґи дьо±урун, талаанын толору туґанар кыахтаах» диэІІэ.

В.В.Путины кытта сирэй кірсіллірі хаґан буолара билигин да биллибэт, араас саба±алааґыннар эрэ бааллар. Обама президент са±ана сатарыйбыт сыґыан хайаан да кінір диэки барыан наада. Ол гынан баран, Трамп боппуруоґугар ханнык да оло±о суох иллюзия±а о±устарыа суохтаахпыт. Мин тус бэйэм санаабар билигин Трамп уустук со±ус балаґыанньалаах, президент быґыытынан. Онон кини кэтэґэр, утарсааччылара уоскуйалларын кµµтэр бэлиитикэни эмиэ ыытыан сіп курдук.

Америка±а биир биллэр политологтара, Х.Клинтоны хайаан да президент буолар диэн дьон бары истэллэригэр эппит киґилэрэ, хотторбутуттан кыґыйан-абаран, борогунуоґа сыыґатыттан кыбыстан, саатан да буолуо: «Биґиги кинини (Трампы) биричиинэ булан, импичменнээн син-биир президент кириэґилэтиттэн µµрµіхпµт», – диэн турарадаах. Билигин Со±уруу Корея±а итинник буолла. Дьэ оттон кірін иґиэхпит буолла±а, благополучнай (µчµгэйдик олорор) АХШ туох-туох буолан иґэрин. Биґиэхэ эрэ сигэммэтиннэр, тыыппатыннар.

 

Арҕааҥы судаарыстыбалар холбоһор тиһиктэрэ эргэрбэтэ дуо?

 

Итинник сылыктааһыннар «кырдьык да оннук» диэх курдук син иґиллээччилэр. Билигин Ар±аа Европа±а барыта сата±ай, ыґылла±ас буолан иґэрэ кістір – онноо±ор бэлиитикэттэн ыраах, боростуой киґи ійдібµлµгэр. Манна баар судаарыстыбалары тµмэр элбэх тэрилтэлээхтэр, олортон µгүстэрин билбэппит да±аны, билэр соччо наадата суох курдук.

Арай элбэхтик иґиллэр Евросоюз диэн баар, 28 судаарыстыбаны холбуур, дьаґайар, хайдах олорорго ыйан-кэрдэн биэрэр. Онноо±ор манна ыґыллыах курдуктар. Ыґыллаллара буоллар бэрт этэ. Атыннык дьаґанан олоруу наадата кістін турар. Былыргыттан кыахтаахтык тэринэн олорор Англия, референдумнаан баран, ааннарын тыастаахтык сабан тахсан барда. Бу холбоһукка атын да “маннык гыныахха сіп эбит” диэн санаалаах судаарыстыбалар баар эбиттэр.

Оттон Евросоюз бэрэссэдээтэлэ уруккута Польша салайааччыта Д.Туск диэн. Билигин онон-манан тырыта барыах курдук сойуустарын хайдах абырахтаан тилиннэрэр туґунан толкуйдуу сатыыллар. Сатарыйдыннар, киэптииллэрэ бэрт. Тіґі да итинник буоллаллар, Россияны утары санкцияларын тохтотор туґунан былааннара суох курдук, туґата кыратын бэркэ билэр эрээри. АХШ ыйыытынан-кэрдиитинэн олороохтууллар, акыйаан ніІµі тугу дииллэрин тук курдук толорон иґэллэр. Ол ійдінір. Америкаттан тутулуктара элбэ±э, улахана бэрт. Россия дьоно эмиэ Америка диэки ордук талаґаллара, онно баран олороллоро кистэл буолбатах. Сорох оппозиционердарбыт онно тиийэн дойдуларын µі±эн, баґаа±ырдан хообурҕаталлар, ыраахтан куттала кыра буолла±а дии. АнарааІылар итинник киґини µірµµнµ кытта ылаллар, хоннороллор, усулуобуйа оІороллор.

Оттон санкцияларынан муомахтыы сатыыр Россияларын экономиката кризиґи уонна оІорон таґаарыыга бытаарыыны этэІІэ туораан, билигин бытааннык да буоллар иннин диэки хааман эрэр. Ол туґунан биґиги салайааччыларбыт экономическай форумнарга, атын дойдулар бэрэстэбиитэллэрин иннигэр аґа±астык этэр буоллулар. Онтон биґиги µірэбит уонна астынабыт.

Ґгµс Европа судаарыстыбаларыгар Россияны утары санкциялартан бэйэлэрин нэґилиэнньэлэрэ эмсэ±элээтэ, ороскуокка тэбилиннэ. Сорох ар±ааІы экономистар Россия экономиката нефтэн уонна газтан киирэр эрэ харчыттан тутулуктаах, бу аччаата±ына тэстибит хабах курдук эмискэ  хапсыс гына тµґµіхтээх диэн тµірµйэлииллэр. Биллэн турар бу оруннаах, отой сымыйа диир кыа±ыІ суох. Ол учуоттанар. Правительство бµддьµітµ биир баррель нефть 40 долларынан ылан таІмыта биллэр, оттон билигин бу сыыппара 53 долларга тэІнэстэ. Быґата, бµддьµіт резервэлээн оІоґуллар, ол аата биир баррель нефть саамай да буолбатар, балачча намыґах таґыма ылыллар.

Ол гынан баран киґи µірµіх нефть-газ эрэ буолбакка, дойду экономикатыгар атын хайысхаларга µµнµµ баар буолуох курдуга 2016 сылга бэлиэтэммит. Бу µчµгэй. Онноо±ор бэйэбит биллэр экономистарбыт дэнээччилэр “кризис саамай оройо 2016 сыл тірдµс кыбартаалыгар буолуо±а, дьэ онно улаханнык о±устарыахпыт” диэн билээ±имсийбиттэрэ. Ити эппит бириэмэлэрэ этэІІэ ааста дии. Судаарыстыба туох-баар социальнай эбэґээтэлистибэлэрин толоро олорор, эрдэттэн эрэннэрбитин курдук.

 

НАТО

 

Бу – АХШ быґаччы инициативаларынан 1949 сыллаахха тэриллибит байыаннай-политическай, оччотоо±у социалистическай лаа±ыры утары туґаайыллыбыт сойуус. Манна Европа судаарыстыбаларын µгµстэрэ киирэр. Штаб-квартирата Брюссельгэ (Бельгияҕа) баар.

НАТО-ны µксµгэр Америка генераллара салайаллар. Советскай Союґу, онтон РФ тігµрµччµ байыаннай базалары тутан олороллор. Итиннэ сіп буолбакка Прибалтиканан биґиги кыраныыссабытыгар ыга анньан кэллилэр, сэрии чаастарын уонна сэрии сэбин а±ала тураллар.

Урут 1955 сыллаахха тэриллибит Варшавскай дуогабар диэн баара. Манна Болгария, Венгрия, ГДР, Польша, Румыния, ССРС, Чехословакия уонна Албания киирэллэрэ. Онон ар±аа іттµбµтµгэр дурда-хахха баар курдуга. НАТО биґиги кыраныыссабытыгар ыкса чугаґыыр кыа±а суо±а.

Оттон билигин Варшавскай дуогабар суох, били Союз ыґылларын кытта тэІІэ симэлийбитэ, ар±аа іттµбµт аґа±ас буола тµспµтэ. Оччотоо±у арахсыы, туґунан судаарыстыбаларга ыґыллыы угаарыгар о±устаран, кэлин «маннык буолуо» диэн кыґаллыы суох буолуохтаах. Оннук сахсаан суо±а. Јссі кыґытаары “РФ-±а байыаннай іттµнэн суоґаабаппыт” диэн тыллаахтар. Оччотугар туох кыґал±атыгар атын судаарыстыба кыраныыссатыгар сэрии чаастарын мунньалларый? Дьиибэ буолбатах дуо? Прибалтика судаарыстыбалара Эстония, Литва уонна Латвия Россияны істііхтірµн курдук кіріллір, оттон НАТО уонна АХШ байыаннай чаастарын µірµµнэн кірсіллір.

Украина президенэ Пётр Порошенко Украинаны НАТО-±а киллэрээри тугу да кэрэйиэ суох курдук. Бу боппуруоґу утуйда±ына умна тµґэрэ дуу, эбэтэр тµһээн эмиэ кірір буолуохтаах. “Бу суоґаабыт кутталтан Россия хайдах кімµскэнэрий?” – диэн сокуоннай ыйытык турар. Ол бэйэтэ туґунан киэІ боппуруос.

Манан тохтуохха, сорох санаалары кэлин.

 

Георгий ВАСИЛЬЕВ

-Мандар,

суруналыыс, Россия суруйааччыта, хаґыат общественнай корреспондена.

Комментарии(3)

Аватар пользователя Гость
Лэгэнтэй 27.03.2017, 11:54

Маны кытта сепсеспеппун. Ыстатыйаны этэбин. Ба5ар ким эмэ сепсеьуэ.

Аватар пользователя Гость
Эмиэ 27.03.2017, 19:46

Мин эмиэ. Сепсеспепун

Аватар пользователя Гость
Буут 27.03.2017, 20:00

Я за!

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
11 + 2 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.