Доллар61.26 Евро72.24
+18 °С

Кими уонна тоҕо сэнииллэрэ буолла?

11:37 в 11.04.20180 119

Артур Алексеев бастакы президент 2 млрд доллар солкуобайы ыспыта-тохпута диэн суруйбутун кэннэ, Никита Прохоров «Үбү-харчыны төнүннэриэххэ» диэн ыстатыйата (Туймаада 21.12.2017 с.) таҕыста. Онно Госдума меморандумугар (2011 с.) тахсыбыт биир абзацтан быһа тардан суруйбут: «За счёт получения денежных средств по фиктивным авизо президент Николаев через ЦБ с участием Геращенко совершил хищение золота и алмазов на общую сумму 5 млрд. долларов США, капитал от которых сосредоточен в Сингапуре и Австралии».

Тугун сүрэй, билиҥҥи харчыга таһаардахха, 300 млрд солкуобай дии. Бу харчы ханна сүттэ, симэлийдэ? Бүтүн Саха Республикатын икки сыллаах бюджета дии. Госдума меморандуму таһаарбыт комиссията сымыйалаабатаҕа буолуо, бука. Онтон автор Н.Прохоров эт хараҕынан көрөн суруйдаҕа.

Никита Прохоровы, алҕаһаабатах буоллахпына, билэр киһи бадахтаах. Аммаҕа бииргэ үлэлээбиппит. Мин билэрбинэн, кини Амма уонна Үөһээ Халыма оройуоннарын хаһыаттарыгар редакторынан уһуннук үлэлээбитэ. Кырдьаҕас, олус уопуттаах, мындыр, сэрэх соҕус диэххэ сөп, аатырбыт суруналыыс. Кини төрүт балыйан, сымыйаны суруйбатаҕа адьас чуолкай.

Николаев М.Е. олус да сахатын дьонун атаҕастаабыт эбит. Саатар ити үлүгэрдээх үптэн биир млрд. доллары, ол аата алта уон млрд солкуобайы, хатылаан этэбин, алта уон миллиарды тыа хаһаайыстыбатыгар бырахпыта буоллар, тыа хаһаайыстыбатын тутан олорор Бүлүү, Лена уонна Илин Эҥэр оройуоннарыгар «сүөһүгүт аҥаарын чааһынайдарга үллэриҥ, аҥаарынан баар техниканы, тутуулары биэрэн баран, коллективнай хаһаайыстыбаларда тэрийиҥ» диэбитэ буоллар, саамай кырата 100-150 кооперативнай төрүккэ олоҕурбут коллективнай хаһаайыстыбалар үлэлии олоруо этилэр. Тыа дьоно үлэлээх буолуо этэ.

Сүөһүнү 100% чааһынайдарга үллэрэн, сүөһүбүт үс гыммыт биирэ хаалла. Ыччаппыт үлэтэ суох халтайга хаама сылдьар, сытыы-хотуу өттө куоракка күрээтэ. Ити күҥҥэ тэҥнээбит бастакы президеммит «өҥөтө-үтүөтэ». Билиҥҥи курдук наар чааһынайынан олордохпутуна, сүөһү быста аччаан, тыа хаһаайыстыбата эстэн, сүтэн, сүөһүтэ суох саха диэн омук буоларбыт буолуо. Ону өрүһүйэр биир эрэ суол баар. Ол-харса суох коллективнай хаһаайыстыбалары тэрийии, ыччаты сүөһүгэ сыһыарыы, аныгы технологияны киллэрии, мас күрдьэҕи киэр элитии, самнархай хотоннортон еврохотоннорго көһүү, 3000-4000 лиитир үүтү биэрэр ынахтары иитии.

Дьэ, ити эрэ мин үйэм тухары дууһабын, күүспүн-сырабын биэрбит тыам хаһаайыстыбата, сайдар суола. Республика салалтата мин көрдөхпүнэ, ити суолу тутуһан эрэр. Көрүҥ ээ, Төҥүлүгэ Десяткина М.Н., Тандаҕа Хомподоев Н.С., Абаҕаҕа Тимофеев В.В., Сатаҕай уонна Бөтүҥ (Аммалар) хаһаайыстыбалара, ускул-тэскил, үлэтэ суох сылдьар эдэр дьону үлэнэн хааччыйан, хамнастаан биһирэбили ылан эрэллэрэ улахан хайҕаллаах дьыала. Оннооҕор диибин, коллективнай хаһаайыстыбалартан кыккыраччы аккаастаммыт чурапчыларга Мындаҕаайыга коллективнай хаһаайыстыба тэриллэн, атаҕар туран эрэрин истэ-истэ мин кырдьаҕас киһи олус үөрэ олоробун. Дмитрий Ноев диэн эдэр киһи салайар эбит.

Ноевтары барыларын билэр дьонум этэ. Бука аҕатын, ийэтин билэрим да буолуо. Кытаат, Дима, чурапчыларга коллективнай хаһаайыстыба үчүгэйин дакаастаа, харахтарын ас диэн алгыыбын.

Мин кэтэх хаһаайыстыбалары утарбаппын. Ыаллар кэтэх хаһаайыстыбалаах буолан, үүттэрин туттаран, эттэрин атыылаан, аһаан-таҥнан, онон харчыланан-үптэнэн олороллорун билэбин. Субсидия үүккэ эбиллэрин олус биһириибин, истэ-истэ үөрэбин. Урут Сэбиэскэй саҕана кэтэх сүөһү элбэх этэ, оннооҕор мин, Таатта оройуонун баһылыгынан үлэлии олорон, ынахтаах этим. Билиҥҥи курдук буолбатах, ыал барыта сүөһүлээх буолара. Ол үксэ учуоттаммат этэ, бэрт аҕыйах сүөһү, сэбиэттэр этиилэринэн, госстатуправление отчуотугар көстөрө. Госстатка кэлтэччи сопхуостар сүөһүлэрэ отчуоттанара. Элбэх сүөһү ахсааҥҥа киирбэккэ, отчуоттарга көстүбэккэ Сэбиэскэй кэмҥэ ситэ ааҕыллыбакка хаалбыта чуолкай. Ситэтэ суох учуокка киирбит сүөһү үс гыммыт биирэ хаалбыта – улахан иэдээн.

Аны биир кэтэһэн баран, мэлийбит түгэммин кэпсиим. Телевизорга Путиннаах Медведев иккиэн Кремльгэ татаардар маҥнайгы президеннэрин Шаймиевы көрсүбүттэрэ истиҥэ, үчүгэйэ сүрдээх этэ, ону көрөн улаханнык дуоһуйбутум. Дөксө Шаймиев герой буолбута дии. Онтон биһиги маҥнайгы президеммитин Николаевы онтон итэҕэһэ суох Кремльгэ көрсүөхтэрэ, герой оҥоруохтара диэн эрэллээх этим. Аҕыс уон сааһын туолла. Туох да суох. Саатар Путинтан дуу, Медведевтэн дуу, телеграмма да оҕото суох. Хайдах-хайдах баҕайыный, сотору Москваҕа Саха сирин күннэрэ буолуохтаахтар, онно хаһааннахтара дии санаан, күүт да күүт буоллум.

Саха күннэрэ аастылар, туох да суох. Мэлийдибит. Дьэ уонна күҥҥэ тэҥнии сырыт. Бу аата тугуй? Төрүт мунан хааллым. Өйдөөн кэллим 1957 сылы. Ити сыл, ол аата алта уон сыл анараа өттүгэр, Москваҕа Саха сирин күннэрэ буолбуттара дии. Онно Саха театра Большой Театрга Ньургун Боотур олоҥхону туруорбута. Ону сэбиэскэй Сойуус компартиятын Политбюротун бары чилиэннэрэ Н.С.Хрущёв баһылыктаах кэлэн көрбүттэрэ. Ол кэнниттэн Никита Сергеевич эҕэрдэлээн, республика салалтатын барыларын кэрийэ сылдьан сылласпыта-уураспыта күн бүгүҥҥэ диэри номоххо сылдьар дии. Онно дии, режиссёрдар В.Гоголев ССРС норуодунай артыыһа буолбута, С.Григорьев Ленин уордьанын ылбыта, артыыстар Дмитрий Ходулов ССРС норуодунай артыыһа буолбута, П.Петров Ленин уордьанын ылбыта. Оччотооҕу Сэбиэскэй Сойуус правительствота итинник чиэстиир-бочуоттуур этэ, сахалары.

Төрүт саарбахтаабакка этэбин: Сэбиэскэй Сойуус оччотооҕу муҥура суох былаастаах тойоно Н.С.Хрущёв Семён Захарович Борисовы олус убаастыыр, таптыыр этэ. Ол түмүгэ – итинник истиҥ көрсүү, үрдүк наҕараадалар.

Онтон билигин хайдаҕый? Биһиги күҥҥэ тэҥниир бастакы президеммитигэр аҕыйах тыллаах телеграмма оҕото тиксибэтэ. Ытыспытын сотуннубут. Саха сирин күннэригэр, саатар, биир эмэ кыра Кремль чиновнига Михаил Ефимовиһы аҕыс уон сааһынан кэлэн эҕэрдэлээбит сураҕа иһиллибэт. Дьэ, сүрдээх сэнээһин.

Ол аата, Николаевы сэнииллэр дуу, Саха сирин сэнииллэр дуу? Бары көрөн олорбуппут дии, бастакы президент Госсовет председателин солбуйааччы буолан биэс сыл, онтон Госдума депутата буолан эмиэ биэс сыл биирдэ да тыл эппэккэ, боппуруос көтөхпөккө, уон сыл сымнаҕас кириэһилэҕэ таах тиэрэ түһэн олорбутун, баһархай хамнаһы ыларын. Сэрэйэн эттэхпинэ, Кремль Николаевы туох да суолтата, туһата суох салайааччы диэн туора аспыта буолуо. Сыыспыт буоллахпына бырастыы гынаарыҥ дуу!

 

Максим СИБИРЯКОВ.

Дьокуускай.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
4 + 1 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.