Доллар61.26 Евро72.24
+8 °С

Иван Пономарёв: Арассыыйа президенинэн ким буолуой – тараҕай эбэтэр баттахтаах?

10:59 в 25.12.20170 410

Кэлэр сыл кулун тутар 8 күнүгэр буолар быыбарга Арассыыйа президенинэн ким буолуоҕун сэҥээрбэт киһи суоҕа чахчы. Онно бэлэмнэнии барбыта ыраатта. Бэлиэр кандидатынан туруом диэччилэр көһүннүлэр.

Мин онуоха биир быыбардааччы буолан туран, ким президент буолуоҕар санааларбын тиэрдиэхпин баҕардым. Онно «сыыстарыам» суоҕа дии саныыбын. Онон, Арассыыйаҕа президенинэн талыллыаҕа…

Баттахтаах киһи

Бу – киэҥник тарҕаммыт анекдокка (көргө-күлүүгэ) тэҥнэммит билгэлээһин.

Онон… Арассыыйаны Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин кэнниттэн 6 сыл курдук салайбыт В.И.Ленин, биллэрин курдук, баттаҕа суох тараҕай этэ. Кини кэнниттэн 30 сыл курдук кытаанах дьаһаллаах, сухалаах сойууһу атомнай бомбалаах хаалларбыт И.В.Сталин туруору анньыммыт баттахтааҕа.

И.В.Сталины солбуйбут, дойдубутун 10 сыл устата өрө-таҥнары ытыйан, 20 сылынан коммунизмҥа тиэрдиэх буолан айаҕаламмыт Н.С.Хрущёв букатын тараҕайын билэҕит.

Никита Сергеевиһы ыксаан, куомуннаһан уураппыттарын кэннэ салгыы ССРС-ка сайдыылаах социализмы «туппут», түөрт төгүл Дьоруой буолбут, түөһүгэр баппат уордьан, мэтээл бөҕөнү иилэллэрин олус сөбүлүүр, букатын мөлтөөн кыайан саҥарбат буолуор диэри 16 сыл «саталлаахтык» салайан дойдубутун улугуруута (застойга) тиэрдибит Л.И.Брежнев хоп-хойуу баттахтаах, хаастаах этэ. Кини кэнниттэн быстах кэмҥэ олорбут, иккис Сталин буолар чинчилээх Ю.В.Андропов – тараҕай, салгыы букатын мооруктуйбут, кырдьыбыт К.У.Черненко – баттахтаах этилэр.

Кинилэр кэннилэриттэн кыһыл тылынан кынаттаммыт, дойдубутун уларыта тута сатаан баран букатыннаахтык ыһыллар төрдүн оҥорбут, сорохтор таҥнарыахсыт диэн ааттыыр, Мэҥнээх Мэхээлэ-М.С. Горбачёв улахан тараҕайын эдэр дьон кытта билэллэр.

Онтон ССРС-һы ыспат туһунан норуот референдумҥа кыайбытын үрдүнэн 3-һүө буолан Сойууһу ыһар туһунан дуогабарга илии баттаабыт, Үрүҥ Дьиэни ыттаран былааһы толору ылан капитализм суолугар киллэрбит, айдааннаах 90-с сылларга регионнарга «суверенитеты кыайаргытынан ылыҥ» диэн салгыы ыһыллыыны тохтоппут, ол эрээри дойдуну улаханнык сатарыппыт, аһыы ууну бэркэ сөбүлүүр, 2-с болдьоҕо бүтэ илигинэ бэйэтэ тохтообут Б.Н.Ельцин муус маҥан баттахтааҕа.

Б.Н.Ельцин кэнниттэн, бары билэрбит курдук, саҥа Арассыыйаны 18 сыл устата эмиэ тараҕай диэххэ сөптөөх, уруккута ФСБ полковнига В.В.Путин урууллаан, Украинаттан Крымы аннексиялаан, Донбасска, Луганскайга сэриилэһэн Аан дойду үксүн утары туруоран, санкция бөҕөнү биллэттэрэн, сымыйа байбыт олигархтары үөскэтэн, дойдубут сатала суох элбэх үбүн-харчытын, баайын офшорга таһааттаран, 24 мөлүйүөн нэһилиэнньэтэ быстар дьадаҥы оҥорон, дойду экономикатын сатарытан баран аны өссө 6 сыл муҥур тойон буоларга баҕата баһаама чахчы. Онон…

В.Путин президеҥҥэ туруо, кыайыа дуо?

Уустук ыйытыы. Урукку курдук хаардыы хаампата чахчы. Кинини утарааччы, үөҕээччи, уоруйах, оннооҕор таҥнарааччы диэччи элбээн иһэр. Тыала суохха мас хамсаабат. Кырдьык, дойдубут туруга мөлтөөн иһэр, хоруупсуйа-уоруу олус наһаалаата. Онон билигин Кириэмил эргимтэтигэр, бары уоран байбыт олигархтарга, «Биир ньыгыл» тойоттор партияларыгар уйаларыгар уу киирдэҕэ. Аҕыйах буолбатах, халаан уутун курдук дэлэй. Онон кинилэр бары Путины президент оҥорорго туохтарын да кэрэйиэхтэрэ суоҕа. Киһилэрэ турбатаҕына, эбэтэр туран баран кыайтардаҕына билиҥҥи былаас барытын кэриэтэ уларыйыаҕа, олигархтар, көннөрү да уоран байбыттар ырыалара «ылланар» туруктаах.

В.Путин эргимтэтэ икки суолга сыыстардылар дии саныыбын. Маҥнайгынан, быыбары балаҕан ыйыттан кулун тутарга көһөрөн. Кинилэргэ быыбарга аҕыйах киһи кыттара быдан ордук буолуохтааҕа. Тоҕо диэтэххэ балаҕан ыйыгар дьон үксэ уоппускаҕа, даачаҕа, омук сирдэринэн күүлэйдии, бултуу-алтыы сылдьар кэмнэрэ. Оччотугар быыбарга үксэ бүддьүөт үлэһиттэрэ, кинилэр дьиэ кэргэттэрэ, устудьуоттары, саллааттары күһэйэн кэриэтэ аҕалан элбэх куолаһы ылыахтаахтара. Онтон кулун тутарга үксэ боростуой үлэһит дьон кытыннахтарына утарсааччылара элбииллэрэ эрэбил. Ол кэннэ ити кулун тутар 18, Кырыымы холбообут 4 сыла буолар күнүгэр дьон үөрүүтүгэр тэптэрэн элбэх куолаһы хомуйуохпут дии санаабыттара, бука, төттөрү буолуо.

Иккис өттүттэн быыбар бюллетеныгар «Против всех» диэн строканы киллэрбиттэрэ кутталлаах буолуон сөп. Сөптөөх кандидаттар турбатахтарына «Против всех» кыайдаҕына бары тохтуур туруктаахтар.

Арай В.Путин турбат буоллаҕына баҕар «ньыгыллар» бэйэлэрэ бэлэмнээбит, кинилэр дьыалаларын салгыыр атын кандидаты туруоран күүскэ үлэлиэхтэрин сөп. Онтон…

Оҕонньоттор – кыайбаттар

Бу президент быыбарыгар киһи салгыар диэри, үйэ чиэппэрин устата президент буола сатыыр, биир даҕаны быыбары көтүппэт оҕонньоттор: В.В.Жириновскай, Г.А.Зюганов, С.М.Миронов онуоха эбии Г.А.Явлинскай эмиэ кандидатынан турарга саантыыллара иһиллэр. Кинилэри төрүт өйдөөбөппүн. Син биир кыайтараллара эрэбил. Ол эрээри, баҕар, кырдьык, алҕаска, кыайыахпыт дии саныыллара буолуо. Эбэтэр төрүт даҕаны Кириэмили, «ньыгыллары» кытта кэпсэтиилээх Путиҥҥа куолас хайытааччы оруолун толороллоро дуу. Дьэ, билбэтим.

Ксения Собчак – президент буолбат

Бу 90-с сыллар саҕаланыыларыгар Ленинград куорат мээринэн үлэлээбит, улаханнык биллэн-көстөн испит, ол эрээри утары күүстэр суох оҥорбут Анатолий Собчак кыыһа. Сааһа 36-та, кыра оҕолоох, сытыы тыллаах-өстөөх, прогрессивнай өйдөөх-санаалаах биллиилээх суруналыыс. Кини президеҥҥэ кандидатынан турабын диэн эппитэ ыйтан орто, үлэ бөҕөнү ыытан эрэр. Кинини сорохтор Кириэмил туруорбута буолуо дииллэрин итэҕэйбэппин. Муодаҕа диэн К.Собчак пресс-конференциятыгар: «Мин политик буолбатахпын, мин быыбардааччылары «против всех» диэҥҥэ куоластаан диэн ыҥырыам», – диэн курдук этэр.

Дьэ, дьиибэ. Президент буолбат эрээри тоҕо кандидатка тура сатыыра өйдөммөт. Кырдьык, үлэтигэр кыра да салайааччынан үлэлээбэтэх оҕолоох дьахтар бу үлүгэр улахан судаарыстыбаны салайыа диэтэххэ өйдүүргэ күчүмэҕэй. Кини билиҥҥи үөһээҥи салалтаны утарар саҥалаах. Онон Путин турдаҕына «Против всех» диэни аҕытаассыйалаан барыларын самнарар баҕалаах буолуон сөп.

Алексей Навальнай – кутталы үөскэтиэн сөп

«Фонд борьбы с коррупцией» тэрилтэ салайааччыта, 40 эрэ саастаах, күөгэйэр күнүгэр сылдьар, юрист уонна экономист икки үрдүк үөрэхтээх, 15 уонна 9 саастаах кыыстаах уол оҕолоох, дьирэллэн үрдүк уҥуохтаах, ыраас сэбэрэлээх тараҕай буолбатах – баттахтаах, саҥаран-иҥэрэн «этэн баран кэлээр» диэбит киһилэрэ. Президеҥҥэ туруом диэбитэ сылтан орто, үлэ бөҕөнү ыыта сылдьар. Хоруупсуйаҕа премьер Д.Медведеви, кылаабынай прокурор Ю.Чайканы уо.д.а. саралыыр киинэ бөҕөнү оҥорон мөҕүрүөн мөккүөрү таһаарда. 80-ча куоракка бэйэтин штабын тэрийэн быйыл саас хоруупсуйаны утарар үгүс миитиннэри тэрийдэ.

Былаастар кини урут сууттана сылдьыбытынан быыбарга кыттар бырааба суох диэн эрдэттэн эппиттэрэ. Ол эрээри Навальнай була сатаан сууттаабыттарын Европейскай уонна Арассыыйа Үрдүкү сууттарыгар ааһынан, буруйа суоҕунан билиниллибитэ. Кинини миитиннэри тэрийии иһин хаста да быстах хаайталыы сырыттылар. Кини быыбарга кыттарга 300 тыһ. быыбардааччылар подпистарын хомуйуохтаах. Ону бэлиэр хомуйан ырааппыт үһү дииллэр. Ол илии баттааһыннары аа-дьуо хомуйара буолуо. Ону үрдүнэн кинини быыбар комиссията регистрациялаабатаҕына аҕыс айдаан тахсыан сөп.

А.Навальнай быыбарга киирэн кыайдаҕына үрдүкү былаас үксэ уларыйара, уоруйах чиновниктар, олигархтар уйаларыгар уу киирэрэ, үгүстэр суут иннигэр тураллара эрэбил буолуо. Ол иһин кинилэр «өлөллөрүнэн кэмнэнэн» кинини президент оҥорбот туһугар тугу даҕаны кэрэйиэхтэрэ, суох оҥорорго тиийэ барыахтарын сөп. Навальнайы киирсэн даҕаны син биир кыайтарыа диир тутах өйдөбүл. Оннооҕор кини 2013 сыллаахха алдьархайдаах утарсыы баарын үрдүнэн Москва мээрин быыбарыгар 27%-ны ылбыт.

Онон А.Навальнай – кутталы үөскэтиэн сөп. Тоҕо диэтэххэ кини «баттахтаах».

Түмүк

Оонньуута суох эттэххэ, бу кэлэр Арассыыйа президенин быыбардара хас биирдиибитигэр олус улахан суолталаахтарын өйдүөхпүтүн наада. Ким президент буолара биһиэхэ, Арассыыйаҕа эрэ буолбакка, бүтүн Аан дойду олоҕор кытта сыһыаннааҕа эрэбил. Онон бу быыбардары бары дойдулар кэтииллэрэ, интэриэһиргииллэрэ чахчы.

Түмүгэр бу олус улахан суолталаах быыбарга бары 100 % кыттыаҕыҥ, сөбүлүүр кандидаппытыгар куоластыаҕыҥ диэн эрдэттэн ыҥырабын. Онтон мин ким президент буолуоҕун туһунан санааларбын тиэртим. Ол төһөтө сөп түбэһэрин бириэмэ көрдөрүөҕэ.

Иван ПОНОМАРЁВ,

Чурапчы.

tuymaada.ru

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
3 + 7 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.