Доллар61.26 Евро72.24
+8 °С

Экономика форумнарын туһунан

11:20 в 11.04.20180 14

2015 сыл балаҕан ыйын 3-5 күннэригэр маҥнайгы Илиҥҥи Экономическай форум Владивостокка буолан ааспыта. Онно 1000-тан тахса Россия уонна Азия, Чуумпу акыйаан регионун дойдуларын бизнэһин дьоно-сэргэтэ кыттыыны ылбыттара.

Онтон былырыын эмиэ итинник ис хоһоонноох форум эмиэ балаҕан ыйын 2-3 күннэригэр эмиэ Владивостокка буолан ааспыта. Эмиэ үлүгэрдээх дьон мустан эппитэ-тыыммыта.

Быйыл маҥнай Санкт-Петербурга бэс ыйыгар, онтон эмиэ балаҕан ыйын 6-7 күннэригэр эмиэ Владивостокка эмиэ итинник экономика форума буолан ааста.

Сырыы аайы онно биһиги дьоммут эмиэ баран кытталлар. Эмиэ бырайыак бөҕөлөөх тиийэллэр. Холобур, Өлүөнэ өрүһү туоруур муоста туһунан, Дьокуускай 17-с кварталын тутуутун туһунан уо.д.а. кэккэ кыһалҕаларын, баҕа санааларын туруорсаллар.

Билэрбит курдук ити баҕа санааларбыт билигин да туола иликтэр, өтөрүнэн туолар да кыахтара суох быһыылаах.

Биллэн турар, хас форум аайы дуогабар бөҕө илии баттанар, үп-харчы бөҕө көрүллүөх буолар да барыта тоҕо эрэ кумааҕыга эрэ хаалан иһэр эбит. Барыта хайдах эрэ кыра оҕону албыннаабыт курдук быһыы-майгы. Биһиги буоллаҕына итини барытын ыраас манньыакка ылынан, сырыы аайы өрүкүнэйии бөҕө.

2016 сыллаахха буолбут 2-с форумҥа 1,76 трлн солк. суумалаах дуогабардар бүтүн Россия туһугар түһэрсиллибиттэр, оттон бүгүһүҥҥү 3-с форумҥа 2,5 трлн солкуобайдаах үлэ-хамнас туһунан кэпсэтии барбыт курдук да күн бүгүҥҥэ диэри туох да хамсааһын баара биллибэт курдук.

Ол оннугар Россияттан үп-харчы таска тахса туруута күн-түүн эбиллэ турар дииллэр, тоҕо диэтэххэ Россия оҥорон таһаарар тэрилтэлэрин 95%-на  омук дьонун бас билиитэ эбит. Олохтоох омук сүрэҕэ суоҕа бэрт уонна билиитэ-көрүүтэ татыма бэрт буолан бэйэтэ бас билэр туох да оҥорон таһаарар салаата суох. Киинэлэргэ эрэ туох да “крутой” баҕайы бизнесменнэр бааллара көстөр. Оннооҕор ити ”Газпром”, “Роснефть” курдук улуу тэрилтэлэр туох да ааҕан ситиллибэт иэстээх эбиттэр. Ол кинилэр иэстэрин бюджет үбүттэн төлүүллэр эбит. Кэлэр өттүгэр ити тэрилтэлэр үлэлэрэ-хамнастара өссө мөлтүүр чинчилээх, тоҕо диэтэххэ Арҕаа Европа, Украина, Прибалтика дойдулара, Кытай Россия гааһын, небин ылаллара аҕыйаары турар быһыылаах. “Сила Сибири” турба таах тутуллубут курдук.

Россия урукку көлүөнэ дьонун-сэргэтэ харса суох били Сталин саҕана сэрии иннинэ, сэрии кэмигэр, сэрии кэннэ үлэлээбиттэрин курдук билиҥҥи көлүөнэ үлэлээбэт, ол оннугар өйдөрө-санаалара, билиилэрэ-көрүүлэрэ түөкүннүүргэ, албынныырга, үлэлэммэтэҕи үлэлэммит курдук көрдөрөөһүҥҥэ эрэ тиллэр эбит. Ол курдук дьон банковскай каартатыттан харчыларын устан ылаллар, нэһиилэ тиийинэн олорор биэнсийэлээхтэри албыннаан бэстилиэнэй харчыларын тутан тахсаллар, 5 тыһыынчалаах кумааҕы харчыны олус сатабыллаахтык оҥороннор бэл терминаллар программалара харчы албынын араарбат эбиттэр, ол иһин быйыл Сбербанк терминалларыгар 5 тыһыынчалаах кумааҕы харчыны ылбаттар.

Россия ханнык хайысханан сайдыахтааҕын билиҥҥитэ үөһээ салалтаҕа ким да билбэт да, өйдөөбөт да быһыылаах. Тоҕо диэтэххэ үөһээ салалта сорудаҕынан үс тус-туһунан хамыыһыйалар Россия сайдыытын стратегиятын торумнаан үлэлии-хамныы сатаабыттара хаһыс да сыла буолла.

Ол курдук былырыыҥҥыттан үс хамыыһыйа үлэлиир дииллэр. Урукку үп-харчы министрэ Алексей Кудрин салайааччылаах Сайдыы стратегиятын ырытар киин, Борис Титов диэн эмиэ итиннэ майгынныыр ааттаах “Столыпин кулууба” диэн тэрилтэтэ уонна бырабыыталыстыба тэрийбит хамыыһыйата. Икки бастакы хамыыһыйалар үлэлэрэ син чөкөйбүт курдуктар буоллаҕына үһүс хамыыһыйа бырагырааммата хойукка диэри бүтэ илик этэ.

Били И.Крылов үгэтигэр баар араак, сордоҥ уонна куба  буоланнар таһаҕастаах тэлиэгэни үс аҥыы соһо сатаабыттара билигин даҕаны турар сириттэн сыҕарыйбатаҕар дылы хартыына Россияҕа сатыылаан турар.

Сэбиэскэй былаас 1991 сыллаахха эстиэҕиттэн ыла 27 сыл ааспыт курдук. Ити кэм устата уруккута улуу Сэбиэскэй Сойуус хаалыылаах, сайдыыта суох дойдулар ахсааннарыгар бигэтик киирдэ уонна өтөрүнэн онтон тахсар кыаҕа суох.

Ааспыт үйэ 20-с сылларыттан саҕалаан 40-с сыллар саҕаланыыларыгар диэри 24 сыл устата ким да сүбэтэ-амата суох улуу Сталин И.В. мас сухалаах хаалыылаах Россияны Аан дойду биир сайдыылаах дойдутун улуу Германияны кытта тэҥҥэ анньыһар уонна тобуктатар кыахтаах улуу сайдыылаах дойдутугар кубулуппута. Онтон сэрии кэнниттэн аҕыйах сыл иһигэр күүрүүлээх үлэ түмүгэр Америка Холбоһуктаах Штаттарын кэнниттэн Аан дойдуга иккис дойдунан Сэбиэскэй Сойуус ядернай буомбалаах буолбута.

Сталин саҕанааҕы көлүөнэ хайдахтаах курдук үлэһит, үөрэххэ, билиигэ-көрүүгэ дьулуурдаах, ыраас уйулҕалаах этэй! Биһиги, сэрии кэмигэр, сэрии кэннэ төрөөбүт көлүөнэ, ити дьоһуннаах  көлүөнэ дьонун көрөн-истэн, билэн хаалбыт дьоллоохпут. Сталин саҕанааҕы хаарыаннаах дьоммут гражданскай сэриигэ, сэрии иннинээҕи былдьаһыктаах кэмнэргэ репрессияларга түбэһэн, Улуу Аҕа дойду сэриитин кыргыһыыларыгар хас да уонунан мөлүйүөнүнэн харыыта суох сэрии толоонугар өлөн, тыылга хоргуйан өлөн аһара элбэхтик аҕыйаатылар, норуот генофондата биллэрдик кэбирээтэ.

Сталин өлүөҕүттэн дьон хаачыстыбата биллэ-көстө мөлтөөн киирэн барбыта. Билиҥҥи дьон-сэргэ оччотооҕу дьоҥҥо холоотоххо букатын көлөөкпүт. Үлэлиэн баҕалаах күн-түүн аҕыйаан иһэр. Ол иһин туохпут да кыаллыбат. Бары олус үлэни абааһы көрөр тыыҥҥа иитилиннибит, көр-нар өттүгэр оҕуннубут. Түмүгэр биһигиннээҕэр үлэһит, түмсүүлээх, эт-сиин өттүнэн чэгиэн кэлии омуктар хаарыаннаах дойдубутун сабардаан эрэллэр. Уонна итиннэ кыайан өрөлөһөр кыахпыт да, баҕабыт да суох быһыылаах. Онуоха эбии төрөөбүт тылбытынан оҕолорбутун да үөрэтэр бырааппыт күөмчүлэнэн эрэр. Аҕыйах сылынан сахабыт тыла сүтэр куттала субу илэ-бааччы көһүннэ курдук да, ким да онно улаханнык долгуйбат. Оҕолорбут, сиэннэрбит хайдах-туох олохтоох, үлэлээх-хамнастаах буолуохтарын туһунан санаатахха биир бэйэм олус хараастабын.

Дойду билиҥҥи салалтата туох да билиитэ-көрүүтэ, дойдуну салайыыга туох да бэлэмэ суоҕа дьэҥкэтик көһүннэ курдук. Тугу да өйдөөбөттөрүн кыһалҕатыттан тура-тура онно-манна муста-муста мунньахтаа да мунньахтаа, сайдыы торумнарын оҥор да оҥор буолаллар да күттүөннээх хамсааһын туура тахсыбат. Дьэ, сүрдээх! Дьиҥэр, оттон мин боростуойдук өйдүүрбүнэн киһи барыта үлэлиир сиригэр киһилии чиэһинэйдик, буоллун-хааллын диэн буолбакка, кыаҕын иһинэн үлэлиэн эрэ наада этэ буоллаҕа дии саныыбын.

Ол оннугар кэнники сылларга быстар дьадаҥы норуоттаах дойдуга сүүһүнэн долларовай олигархтар баар буоллулар. Хамнастаах үлэлээх дьон оннооҕор дьадаҥы ахсааныгар киирдилэр дииллэр, тугу да үлэлээбэт сүрэҕэ суох киһи баҕар дьадайдын даҕаны.

Дойду олоҕун хайа да хайысхатын ылан көр – барыта алдьаныы-кээһэнии, ыһыллыы-тоҕуллуу, кэхтии, төттөрү барыы үлүгэрэ!

Дойду үрдүнэн сыл аайы 7000 киһи сураҕа суох сүтэр (ол иһигэр кыра Дьокуускайга 400-кэ киһи сүтэр дииллэр), 24000 киһи суол саахалыгар өлбүт, 3 мөлүйүөн алкоголик баар эбит, 1,5 мөлүйүөн наркоман, 1 мөлүйүөн хаайыылаах, сыл аайы 40000 киһини өлөрөллөр, 40000 киһи бэйэтигэр тиийинэр, 30000 киһи наркотиктан өлөр, 50000 киһи арыгы содулуттан өлөр, 50000 кыыс сыл аайы Америкаҕа проституциялыы барар эбит. Аан дойдуга героин диэн ыарахан наркотигы туттууга Россия 1-кы миэстэлээх, сыл аайы 1 мөлүйүөн аборт оҥоһуллар, сурукка-бичиккэ, үөрэҕириигэ 66 дойдуттан Россия 43-с миэстэлээх буолбут. Ити, дьиҥэр, кэхтии көстүүлэрин сорҕото эрэ ахтылынна.

2011 сыллаахха эмиэ Россия 2020 сылга диэри сайдыытын торумун норуот хаһаайыстыбатын Академиятын ректора, чыын-хаан бөҕөлөөх Владимир Мау уонна Кузьминов диэн дьоҥҥо Путин өссө премьердии олорон оҥотторбута. Ол дьон 500 страницалаах торуму оҥорон биэрбиттэр.

Онно көрдөххө, киһини күлүү гыммыт курдук, орто баайыылаах  киһи өйүгэр батан киирбэт балаһыанньалар олус элбэх эбиттэр. Инньэ гынан, олус сүрэ бэрт диэннэр, ити торуму онуоха-маныаха диэри кистээн кэбиспиттэр. Сталин саҕана эбитэ буоллар ити дьон ытыллыа этилэр. Ити торумҥа, холобур, этиллэр: массыына оҥорон эрэйдэнимэҥ – син биир сатаан оҥорбоккут, таах-сибиэ матырыйаалы, сырьены эрэ ороскуоттуугут; суолу-ииһи оҥорон эмиэ дьону эрэйдээмэҥ – үлэлээбэт эрээри тугу төттөрү-таары мэскэйдэнээри гынаҕытый диэн; сиргит-уоккут 70-80 %-на туруктаах үүнүүнү биэрэр кыаҕа суох, онон ону-маны ыһа сатаан сэниэҕитин эһимэҥ; сыл аайы кырата 1-дии мөлүйүөн миграны киллэрэн үлэлэтиҥ, тоҕо диэтэххэ бэйэҕит сүрэххит суоҕа бэрт. Хоргуйаары гыннаххытына 6 суотай учаастаккытыгар тугу баҕарар ыһаҥҥыт үүннэрэн аһааҥ диэн; нэһилиэнньэ олус элбэх – гааһы, ниэби хостоон тас дойдуларга таһаарар үлэлээх аҕыйах мөлүйүөн киһи баар буолла да сөп диэбиттэр.

Уонна да итиннэ хабааннаах “сүбэ-ама” ити торумнарын дуомугар  харыыта суох баһаам эбит. Бу Мау, Кузьминов диэн дьон үйэлэригэр бэйэлэрэ тутан-хабан тугу да оҥорботох, туох даҕаны оҥорон таһаарар производствоны үүннээбэтэх-тэһииннээбэтэх, барбах теориянан эрэ салаллан толкуйдуу үөрэммит сордоохтор эбит. Уонна эмиэ ситинник бэлэмнээх ыччаттары үөрэтэн таһаар да таһаар буола олороохтууллар – Россияҕа экономистэр истэр былаһын тухары хара бырыы курдук элбэхтэр да, дойдуларыгар туох туһаны аҕала сылдьаллара көстүбэт.

Мин ити 2011 сыллаах Сайдыы торумун оҥорбут дьону Россияны абааһы көрөр, Россия хаһан эстэрин кэтиир-маныыр дьон дуу дии санаатым. Ону ол диэбэккэ, дойду үрдүкү салалтата санаалара буолан итинник халы-мааргы дьоҥҥо Россия 2020 сылга диэри сайдыытын торумун оҥотторбуттара да баар! Киһи да сөҕөр! Сакаас биэрбит дьон бэйэлэрэ тугу да ыйдаҥардыбаттара итиччэ буолуо.

Билиҥҥи былаас салайар кэмигэр 74000 завод сабыллыбыт, 28000 колхоз уонна совхоз суох буолбут, баайдара-дуоллара күн-ый ыһыаҕа буолбут, ыһыллыбыт-тоҕуллубут, уоруллубут. Бу Гитлер киирэн урусхаллаабытынааҕар хас да төгүл элбэх алдьархай буолла дииллэр.

 

Юрий МЕКУМЯНОВ,

Сунтаар нэһилиэгин ытык олохтооҕо, Россия үөрэҕириитин туйгуна.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
3 + 16 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.