Доллар61.26 Евро72.24
+8 °С

Баай уонна дьадаҥы, эбэтэр марксизм үөрэҕин ким сайыннарыаҕай?

11:45 в 01.11.20180 28

Үксэ туолбата

 

Коммунист партия улуу бөлөһүөк, социолог, экономист, научнай коммунизмы төрүттээччи Карл Маркс үөрэҕин өрө тутан бу күҥҥэ кэллэ. Кини 200 сыл анараа өттүгэр (818 с. ыам ыйын 5 күнүгэр) Германия Трир куоратыгар төрөөбүтэ. Бонн университетыгар үөрэммитэ, аан дойду үлэлээн иитиллээччилэрин (пролетарийдар) – оробуочайдар бастакы Табаарыстыбаларын (1-й Интернационал) тэрийбитэ. Фридрих Энгельс диэн бөлөһүөгү кытта 1848с. «Коммунистическай партия манифеһа» диэн үлэни суруйбута.

Бу үлэ 10 сүрүн пуунуттан бириэмэ бэрэбиэркэтин (170 сыл аастаҕа) сорох пууннар кыайан ааспатылар.

  1. Пролетариат (оробуочай кылаас) баһылыыр оруола.

К.Маркс оробуочай үлэтэ эрэ айымньылаах, атыттар баттааччылар эбэтэр асаһааччылар, диэбитэ. Билигин аан дойду сайдыыта учуонайдар саҥаттан-саҥаны (творческая интеллигенция) айалларыттан тутулуктаах, оробуочай үлэтин автоматика солбуйан иһэр. Оробуочайдар сөп буолар хамнастаахтар, бэлиитикэҕэ кыттыспаттар.

2. «Бары дойдулар пролетарийдара, холбоһуҥ!».

Аан дойдуну хабар оробуочайдары сомоҕолуур тэрилтэ: 1-кы, 2-с, 3-с Интернационал үлэлээн иитиллээччилэри биир санааҕа киллэрбэтэ. Бастакы аан дойду сэриитигэр 17 мөл., иккис аан дойду сэриитигэр 70 мөл. оробуочай, бааһынай бэйэ-бэйэлэрин кэйгэллэһэн өлбүттэрэ. Ким даҕаны бырааттарбыт, оробуочайдар утары сэриилэспэппит диэбэтэҕэ. Билигин даҕаны сомоҕолоһуу суох.

3. Кылаассабай охсуһуу (история – это борьба классов).

Оробуочай бааһынай кылааһы кытта былдьаһара суох. Бу луоһун баһылыыр оруола суоҕун олох хаамыыта көрдөрдө.

4. Олоҕу революцияларынан уларытыы.

К.Маркс саҕана олоҕу уларытар атын күүс суох этэ. Революциялар хайдах курдук алдьатыылаахтарын, норуокка охсуулаахтарын французтар Улуу революциялара, Россия революциялара көрдөрбүттэрэ. Биһиги дойдубут Гражданскай сэриигэ, кулаактааһыҥҥа, 1937-1940 сс. репрессияларга төһөлөөх сүтүгү көрсүбүтүн кэлин эрэ билэбит. Билигин ким даҕаны уопсастыбаны революция күүһүнэн уларытарга ыҥырбат.

5. Капитализм самныыта (Неизбежность гибели капитализма).

Капитал кыаҕын, үйэтин сыаналааһын сыыһата дакаастанна. Научнай-техническэй сайдыыны өрө тутан, үрдүк нолуогу судаарыстыбаҕа биэрэн (подоходный налог богатых: Франция – 75%, Англия – 45%, США – 55%, Германия – 45%), нэһилиэнньэ тиийиммэт араҥатыгар улахан көмөнү оҥорон, дьиҥнээх демократия быыбардарын ыытан, былааска социал-демократтар тахсар буоланнар билигин капитал систиэмэтэ ньыгыл, самнар туһунан толкуйдаабат. Билигин капитал оробуочайы 14-16 чаас баттаан үлэлэтэн эбии устуойумаһы (прибавочная стоимость) оҥорторон хармааныгар уктубат. Билигин эбии устуойумас сүрүннээн, харчы эргийиитигэр, фондовай ырыынактарга, саҥа технологияларынан, массыына үлэтинэн ситиһиллэр буолла. Эбии устуойумас саҥа быһаарыытын Россия учуонайа Валерий Иванович Пунтус арыйда.

6. Коммунизм кэлэрэ чугаһаата (Призрак коммунизма бродит по Европе).

Толору коммунизмы тутарга сөп буолар научнай-техническэй сайдыы ситиһиллэрэ өссө даҕаны кый ыраах.

Ол аата К.Маркс үлэтэ, кини бөлөһүөктээһинэ, ССРС тэриллибитэ сыыһа дуо диэн боппуруос үөскүүр. ССРС самныбытыгар кини буруйа суох, Салайааччыларбыт Маркс үөрэҕин салгыы сайыннарбакка, экономическай сокуоннары тутуспакка хаарыаннаах судаарыстыбабытын ыспыттара.  К.Маркс үлэтин сүрүн суолтатынан, кини үөрэҕэ – марксизм баар, үтүрүйэр, хамнатар буолан капитал сайынна, социализмтан элбэҕи ылла, бүгүҥҥү социальнай сайдыы үөскээтэ. Кини үөрэҕэ киһи, уопсастыба, айылҕа сайдыытын уонна алтыһыытын хаамыытын сүрүн үстүрүмүөнэ буолар.

 

Кэтэх баай уопсай баайга кубулуйуо ыраах

 

К.Маркс бөлөһүөктээһин, история хаамыытын, политэкономия сокуоннарын биир кэлим ырытааччы буолар (мощнейший системный аналитик проблем глобального масштаба).  ¥лэтин түмүгүнэн уопсастыба олох саҥа олоҕо – социализм кэлиэхтээҕин научнайдык дакаастаабыта. Саҥа уопсастыба чааһынай баайга буолбакка, баай-дуол уопсай бас билиилээх уопсастыба буоларын эппитэ. Билигин улахан корпорацияларга акционердар бэйэлэрин үптэрин холбууллар (кэтэх баайдарын). Кинилэр бэйэлэрин баайдарын салайар кыахтара суох, топ-менеджердэр (наймыламмыт салайааччылар) уопсай баайы дьаһайаллар. Ол аата кэтэх баай уопсай баайга кубулуйар. Бу К.Маркс үөрэҕин кытта сөп түбэһэр көстүү.

Чааһынай бас билээччи төһө элбэх киһини супту уулуур даҕаны соччонон байар – бу ырыынак тулхадыйбат сокуона.  Баайдар эбии байары эрэ былаанныыр буоланнар уопсастыба сокуоннара кэһиллэллэр, байбыт байар, дьадайбыт дьадайар, араас алдьархайдар, сэриилэһиилэр күөдьүйэллэр.

 Билигин аан дойдуну «харчылаах мөһөөхтөр» – миллардердар: Рокфеллердар, Ротшильдар, Морганнар, Оппенгеймнэр, Крупптар, Фордар, Дюпоннар, Барухтар, Варбурдар уо. д. а. дьэбириэйдэр кланнара бас билэр. Кинилэр бары бааннары, иһитиннэрэр-биллэрэр сириэстибэлэри (СМИ), судаарыстыбалар экономикаларын бас билэллэр, харчыттан харчыны оҥороллор, харчы хаҥыырын туһугар бары күүһү уураллар. Билигин 1,5 млрд. киһи аан дойдуга быстар дьадаҥы, киһи-аймах 1% (улахан баайдар) аан дойду баайын 90% бас билэр, киһи-аймах 90% аан дойду баайын 1% бас билэллэр (Клаус Шваб, экономист).

Баайдар харчыларын уопсастыба олоҕун сайыннарыыга анаабаттар, саҥа харчыны оҥорууга угаллар. Харчылара дыбарыастарга, яхталарга, чааһынай самолёттарга, футбол хамаандаларыгар, муора арыыларыгар уо.д.а. кубулуйар. Кинилэр баҕалара муҥура суох, сотору ыйга даачаланыахтара, сири тула көтө сылдьыахтара. Бу баайдар политиктары, судаарыстыбалар салалталарын кытта биир буолбуттара ыраатта, кинилэр ырааҕы анаарбаттар, былааннаабаттар, күн сарсын дохуотуруу эрэ кинилэри интэриэһиргэтэр. Бирээмэ күн сарсын сэриилэһиэх да курдуктар. Бу көстүү – баай-дуол чааһынай буоллаҕына хайдахтаах курдук алдьархайга тириэрдиэхтээҕин чаҕылхай туоһута.

Киһи-аймах түҥ былыргы – кулуттааһыннаах – феодал тутулун – капитализмы олорон кэллэ. 5-с кэрдиис – коммунизм олоҕун ааныгар тиийэн турар.

Олох сайдыытын теорията коммунистар эрэ кыһалҕалара буолбатах, аан дойду кыһалҕата. Капитал систиэмэтэ өлүүгэ тириэрдэрин билинэр, сэрэтэр учуонай аан дойдуга элбэх. Киһи көтөрдөрү үтүктэн самолёту айбыта. Кынат, умайыы теорияларын айарга, гидродинамиканы, матырыйаал утарсыытын (сопромат), метеорологияны, информатиканы, радиоэлектрониканы, эргономиканы (оҥорон таһаарыыны муҥутуурдук үрдэтэр туһунан үөрэх), дьону салайыыны – сүүс араас билиини баһылыырга тиийбитэ. Ол да буоллар төһөлөөх абаарыйалар буолалларый? Оттон киһи, уопсастыба олоҕо итиннээҕэр хас эмэ төгүл уустук.

 

Дьиҥнээх гений буолан...

 

Киһи-аймах тыһыынчанан сыл ханна баран иһэрин билбэккэ, буккуур иһигэр олорон кэлиитэ – суолу-ииһи көрдөөһүн, эрэйи эҥээринэн тэлии суола этэ. Чахчы даҕаны, ханнык да үөрэх ыйбыт суолунан буолбакка, аан дойдуга буолан ааспыт 1,5 тыһ. сэриилэр, элбэх революциялар хайа диэки хайыһыннаралларынан, үлүбээй, бэрт кэбирэхтик  олорон кэллэ. Хайы-сах буолан ырааппыт олоҕу устуоруктар, бөлөһүөктэр ырытан, дьаарыстыы сатыыллар. Салалтабыт субу-субу «үһүс аан дойду сэриитин саҕалыыбыт» диэн сүрэхпитин хайытар, онтон туох үчүгэйин ылаары.

Салгыы олоруу сөптөөх идиэйэҕэ, теорияҕа наадыйар. Хомойуох иһин, капитал чөмчөкөлөрө ону өйдүү сатаабаттар, биир күнүнэн олороллор. Билигин киһи-аймах туох да былаана суох, космос куйаарыгар көтөн иһэр хараабылы санатар. Сөптөөх суолу тобулбатаҕына, хараабыл экипаһын кытта суорума суолланар дьылҕалаах.

К.Маркс үөрэҕэ сайдыахтаах, билигин атын кэм. Маркс, Энгельс социализмҥа уопсастыба хайдах олоруохтааҕын суруйбатахтара. Социализм уопсастыбатын мадьыала Н.Г.Чернышевскай 1863 с. суруйбут «Тугу оҥоруохха?» романыгар, Вера Павловна 4-с түүлүгэр баар диэн үөрэтэрбит. Итинник тутах өйдөбүллээх сылдьан. Ыраахтааҕы былааһын утары 20 сыл дьаныардаахтык охсуспут эсердэр сыарҕаларыгар олорсон, 1917 с. бассабыыктар соһуччу былааһы ылбыттара.

В.И.Ленин, дьиҥнээх гений буолан, 1871 с. 72 күн тулуспут үлэлээн иитиллээччилэр былаастарын – Париж коммунатын уопутунан сэбиэттэри, сэбиэскэй былааһы тэрийбитэ, НЭП (новая экономическая политика) сыһыанын киллэрэн, чааһынай үлэ (ИП), ырыынак сыһыаннаһыылара, омук харчытын уларсыы уо.д.а. киирэннэр 7 сыл иһигэр ССРС олус балысханнык сайдыбыта.  £ссө 1921 с. В.И.Ленин идиэйэтэ суох олоруу эстиигэ тириэрдэр кутталлааҕын эппит: «Россияҕа экономика өттүнэн коммунистар уопсастыбаларын тутар кыах баар. Ол гынан баран салгыы хайдах олорорбутун, сайдыылаах социализм уопсастыбатын хайдах тутары билбэт, кыайбат буоллахпытына хампы оҕустарыахпытын сөп» (ПСС, 45-й том, с.16. 23.03.1921 г.).

 

Эйэлээх олоҕу туппут Сталин

 

И.В.Сталин 1928 с. НЭП сыһыанын тохтоппута, кулаактааһын, күүһүнэн холкуостааһын, ГУЛАГ хаайыытыгар симии саҕаламмыта.

Бастакы пятилеткаларга 1500 улахан тутуулар (ГЭС-тэр, собуоттар, куораттар, араас сөҕүмэр бырайыактар) тутуллубуттара. Билигин киһи барыта ССРС бэйэтин күүһүнэн туппут курдук өйдүүр. Баараҕай былааннары олоххо киллэрэргэ айылҕа баайа, үлэһит илии, харчы, технологиялар, салайар, эргитэр-урбатар талаан наадалара. Итилэр 1930-с сылларга дойдуга суох этилэр. И.В.Сталин: «10 сылга атын дойдулар 100 сыл ситиһэллэрин оҥоруохтаахпыт, кыайбатахпытына – самнабыт» диэн сорук туруорбута. Манна туохха да кэмнэммэт көмөнү Германия уонна АХШ оҥорбуттара, киһи итэҕэйиэ суоҕун курдук. Харчыга хараҥаран көмөлөспүттэрэ эрэ дииргэ тиийэбит, атын быһаарыы суох.

Дьэ, санаан көрүҥ, сэриитимсийэр, суоһурҕанар салайааччы эбитэ буоллар И.В.Сталин кыр өстөөхтөрүттэн көрдөһө-кэпсэтэ сылдьыа дуо, суох буоллаҕа дии. ССРС хара маҥнайгыттан эйэлээх политиканы тутуспута, Европаҕа, аан дойдуга куттал суох буолуутугар элбэх кэпсэтиилэри ыыппыта, дуогабардарга илии баттаабыта. Оччотооҕу ССРС салалтатыгар, дипломаттарыгар сүгүрүйүөххэ эрэ сөп, төһөлөөх кэпсэтиини ыыппыттара, үлэлээбиттэрэ буолуой? Билигин көрүҥ: Уренгой гааһын Кытайга атыылааһын тула кэпсэтии 20-тэн тахса сыл барар, бүтэр уһуга биллибэт. Аан дойдуну кытта атааннаһан, биир даҕаны доҕоро суох хааллыбыт.

 

Омуктар көмөлөрүнэн туппуттара

 

«Альберт Кан» диэн АХШ бырайыак оҥорор фирмата ССРС-ка 500-тэн тахса собуоттар, фабрикалар, ГЭС-тэр бырайыактарын оҥорон биэрбитэ. Специалистар кэлэн тутуу сөпкө барарын кыраҕатык кэтииллэрэ. Сталинград тракторы оҥорор собуота 80-тан тахса фирма кыттыылаах АХШ-ка тутуллубута. Собуоту тутан бүтэрэн баран өһүлэн, 102 борохуотунан тиэйэн аҕалан Сталинградка таҥмыттара, специалистар, инженердэр барыта омук дьоно этилэр. Хью Купер диэн ГЭС-ри тутууга аан дойду үрдүнэн биллэр АХШ инженерэ салайааччылаах фирма Днепрогэс тутуутун бырайыактаабыта уонна туппута. АХШ специалистара Сталинград, Харьков, Челябинскай тракторы оҥорор собуоттарын, Горькай, Москва массыына оҥорор собуоттарын, Магнитогорскайга тимири уһаарар комбинаты, Магнитстройу, Запорожьеҕа ыстаалы уһаарар собуоту уо.д.а. – бастакы пятилеткалар 150 улахан тутууларын туппуттара. Атын да тутууларга көмөлөрө баһаам этэ. Итини тэҥэ ньиэп-гаас, сырдык, химия, станоктары оҥорор, хайаттан, сиртэн хостонор туһалаах байдары хостуур тиэхининэни, оптика уо.д.а. салаалары ССРС-ка оҥорон биэрбиттэрэ.

Германия бастакы аан дойду сэриитигэр хотторбутун иһин төлөбүр суотугар (репарациялар) харчынан төлөбүргэ Кыһыл Аармыйа сайдыытыгар: авиацияҕа, тааҥкалар, пушкалар, уу анныгар устар луоккалар, хараабыллар тутууларыгар улаханнык көмөлөспүтэ. Салгыы биһиги инженердэрбит өссө үчүгэй тиэхиникэни оҥорор буолбуттара. ССРС бу тутуулары көмүһүнэн, бурдугунан, чоҕунан, туту маһынан уо.д.а. төлөөбүтэ. Германияҕа ССРС ыытар чоҕун хаачыстыбата куһаҕанын, барыта быыл кэлэрин туһунан хас да төгүл кэпсэтии буола сылдьыбыт. Тыа сирин олоҕо сэрии иннинэ олус ыар этэ, үүммүтү холкуостаахтарга хаалларбакка кэриэтэ «дойдуга наада» диэн барытын хомуйан бараллара. Оттон ити тутууларга хара үлэһиттэринэн Гулаг (Государственное управление лагерей) хаайыылаахтара буолбуттара киэҥник биллэр, ол туспа кэпсээн. Норуоту ыарахан кыһарыйыы, баттабыл түмүгүнэн ССРС улаханнык кыаҕырбыта, ол түмүгэр аан дойдуга хаһан да буолбатах кырыктаах сэриигэ кыайара ситиһиллибитэ.

 

Марксизм сайдыбатаҕын түмүгэр

 

И.В.Сталины идиэйэ боппуруоһа олоҕун устата долгуппута, 1952 с. партия 19-с съеһигэр бу боппуруоска тохтообута. Дойду үрдүнэн философия өрө тутуллубута, кафедралар аһыллыбыттара, хаһыаттарга научнай куолулааһыннар, ырытыылар тэриллибиттэрэ, оскуолаҕа И.В.Сталин дьаһалынан логиканы, психологияны үөрэтиини саҕалаабыттара. £лүөн аҕыйах хонук иннинэ, кулун тутар 1 күнүгэр Кремлгэ биллиилээх учуонайдары ыҥыран К.Маркс үөрэҕин сайыннарарга, партия чилиэннэрин научнай билиинэн сэбилииргэ ыҥырбыта, «идиэйэтэ суох – биһиэхэ өлүү, өлүү, өлүү» диэбитэ (бөлөһүөк, ССКП КК чилиэнэ Д.И.Чесноков ахтыыта).

Марксизм сайдыбатаҕын түмүгэр 20 мөл. чилиэннээх коммунист партияттан тобоҕо, РФКП диэн хаалла. Норуот партиятабын диир эрээри оробуочайдар, бааһынайдар интэриэстэрин көмүскээбэт, идэлээх сойуустар үлэлэригэр кыттыбат, быһата, кими да көмүскээбэт. Кириэмил дьаһалын утары барбат, бюджет харчытыгар тыыннаах сылдьар. Киниттэн аан дойду олоҕун сүрүннүүр идиэйэни эрэйэр кыах суох.

 

Улуу Кытай коммунистарын холобура

 

Марксизм идиэйэлэрин билиҥҥи сайдыыга сыһыаран кыахтаахтык олоруу уопутун Кытай көрдөрөр. Кини коммунист партия салалтатынан ырыынак хамсатар күүһүн экономикатыгар киллэрэн, сайдыы киэҥ суолунан эрэллээхтик айанныыр: атыылаһар-атыылыыр кыахха 2017 с. аан дойдуга 17%, АХШ-рын иккис миэстэҕэ үтэйдэ – 15%. Оттон баалабай оҥорон таһаарыыга АХШ аан дойду оҥорорун 24,7% – бастакы, Кытай 15,1% – иккис, Россия 1,69% – 12-с миэстэлээхтэр.

Сайдыы социальнай, ол аата бар дьону хааччыйар, тэрийэр эбээһинэһэ уонна күүһэ улаханын Кытай аан дойдуга көрдөрдө. Соторутааҕыта дьонтон хомуллар коммунальнай төлөбүрдэри тохтотто! Матыыба: сиртэн хостонор баай – норуот баайа. Норуот бэйэтин баайын туһанарын иһин төлөбүр ылар сатаммат, диэн.

Коммунальнай төлөбүрдэргэ киирэллэр: 1. Сырдык төлөбүрэ, күнүс итииттэн быыһанар кондиционер, түүн тымныыттан быыһыыр итии салгын үрүүтэ, суукканы быһа сырдык туһаныыта. 2. Хотугу Кытайга уунан ититии. 3. Итии, тымныы уу төлөбүрэ. 4. Олорор дьиэ нолуога. 5. Дьиэ таһын көҕөрдүү, хомуйуу, кэтээһин иһин, видеокөрүү, көрүдүөрдэри, лифтэри сууйуу. 6. Лифт төлөбүрэ. 7. Гаас төлөбүрэ. 8. Телевидение төлөбүрэ. Дьэ бу дьиҥнээх социальнай, социализмы тутар судаарыстыба дьаһала, барыта норуот туһугар диэн. 1 399 641 373 киһини итиччэ үлүгэрдээх төлөбүртэн босхолооһун – чахчы улахан кыахтаах дойду кыанар дьаһала. Босхоломмут харчы Кытай ырыынагын өссө күүһүрдүөҕэ, салалта ону билэн итинник дьаһаннаҕа. Кытай биэнсийэҕэ тахсар сааһы 5 сыл түһэрэр былааннаах. Биһиги былааспыт норуоту хастыыр, төлөбүрдэри үрдэтэр эрэ дьүккүөрдээх.

Кытай хоруупсуйаны утары күүскэ охсуһар, 6 сыл устата 1 мөл. 300 тыһ. киһини, олор истэригэр 76 үрдүкү миниистирдэри сууттаата. Билигин ытан өлөрүү суох, араас болдьоххо хаайыыга утаараллар. Билигин салайааччылартан, миниистирдэртэн, партия чилиэннэриттэн сиэрдээх буолуу, норуокка чугас буолуу ирдэнэр. Байыы диэки охтуу сэмэлэнэр, кэтиир уорганнар түргэнник миэрэ ылаллар. Коммунальнай төлөбүр 8 сыл анараа өттүгэр тохтотуллуохтааҕын хааччыйбатах урукку миниистир 12 сылга хаайылынна. Олус байбыт, эбээһинэһин толорботох. Кини бастаан сыл аҥаара туох да сибээһэ суох, хаайыыга соҕотох олорбута, дьоно кини ханна баарын билбэттэрэ, буруйун толкуйдаатын, кэмсиннин диэн. Билиҥҥи миниистир бэйэтэ буруйа суох да буоллар, 8 сыл норуоттан төлөбүр ылбыппытыгар бырастыы гыныҥ диэн тобуктаан туран көрдөстө.

Кытайга суут, прокуратура бэркэ үлэлиир, эбии икки күүстээх уорган баар: партийнай хонтуруол уонна норуот хонтуруола. Олор бырааптара олус улахан, кимиэхэ баҕарар дьыала тэрийиэхтэрин сөп.

 

Эмискэ уларыйыы, соһуччу хардыы

 

Аан дойдутааҕы экономика Форумун тэрийбит уонна салайар биллиилээх экономист Клаус Шваб капитализм өлүүгэ тириэрдэрин тиийэ этэр. Кини «Төрдүс промышленнай революция» диэн үлэтэ аан дойдуга киэҥ сэҥээриини ылла. Революция диэн – эмискэ уларыйыы, соһуччу хардыы. Бастакы промышленнай революция диэн кини 1760-1840-с сылларга тимир суолу тутуу, паар күүһүнэн хамсыыр тиэхиникэ айыллыытын ааҕар. Иккиһинэн – 19-с үйэ бүтүүтэ – 20-с үйэ саҥатыгар диэри барбыт сырдыгынан туһаныыны, оҥорон таһаарыыга конвейер туттуллуутун ааттыыр. ¥сүһүнэн 1960-с сылларга саҕаламмыт ЭВМ массыына, полупроводниктар өтөн киириилэрин цифровой революция диэн билинэр. Билиҥҥи кэм – быыһык кэм.

Төрдүс промышленнай революция, экспердэр билгэлэригэр олоҕуран, 2025 сылтан саҕаланыаҕа, 10 сыл иһигэр аан дойду киһи сөҕүөн курдук уларыйыаҕа диир кини.  Сайдыылаах дойдулар бары кэриэтэ отой саҥа технологиялары саҕалыахтаахтар. Элбэхтэн аҕыйах холобур.

  1.  Аан дойду дьонун 10% таҥаска холбоммут Интернеттээх буолуохтара.
  2.  Аан дойду дьонун 90% туох баар наадалаах суруктарын «былыкка» кистиэхтэрэ. «Былыт» – кистэлэҥ цифровой технология.
  3.  ЗД – принтер бэчээтинэн автомобиль оҥоһуллуоҕа.
  4.  Кэмиэрчэскэй, киһи тириитин анныгар угуллар отой кыра төлөпүөн баар буолуоҕа.
  5.  Суоппара суох айанныыр массыыналар АХШ-гар оҥоһуллуохтара.

Экономикаҕа автоматика күүскэ киириэҕэ. Роботтар үлэ үксүн үлэлиэхтэрэ, баһаам киһи үлэтэ суох хаалыаҕа. Мантан куттанар сатаммат, диир Клаус Шваб. АХШ-гар ааспыт үйэ саҥатыгар үлэһит илии 70% тыа хаһаайыстыбатыгар үлэлиирэ. Билигин 2% үлэлиир, тыа хаһаайыстыбата сайдар. Бу уларыйыылар олус түргэнник киирэр бэлэмнээхтэр. Дьон тутуу былдьаһан уларыйарга охсуһуохтаахтар.

Дойдулар правительстволара – олус хаалыылаах. Мөдөөт, саҥаны кыайан ылыммат, биир сиргэ тэпсэҥниир механизмнар. Билиҥҥи технологияларынан туһанан экономикаҕа, политикаҕа. социологияҕа уо.д.а. правительстволара да суох араас дойду дьоно төһө баҕарар алтыһар кыахтаахтар. Онон, правительстволар сайдаллара, инники технологиялары ылыналлара наада. Тас дойдуларга куттал суоһааһына көстүбэт (виртуальнай), интернетинэн, цифровой технологияларынан күүскэ сайдыаҕа. Билигин өстөөҕү көрбөккө, кибертеррористары кытта сэриилэһэр куттал бэрт улахан.

Блокчейн технологията күүскэ сайдыаҕа. Билигин криптовалюта, биткоин эрэ курдук саныыбыт. Блокчейн кыаҕа олус улахан. Бу технологиянан перепистэри, быыбардары ыытыахтара, норуоттар икки ардыларынааҕы эргиэн дуогабардара, кэпсэтиилэр ыытыллыахтара. Бу технология сатаҕай, барыта көстөр, онон киэҥник тарҕанар чинчилээх.

Уопсастыбаҕа улахан уларыйыы тахсыаҕа. Билиҥҥи баайдар сиэрэ суох байар, дьадаҥылар аһары дьадайар кутталлара баар. Маны тэҥнээһин – аан дойду судаарыстыбаларын тирээн турар соруктара.

Киһи илиичнэһэ улаханнык уларыйыаҕа. Майгы-сигили боппуруостара улахан бэрэбиэркэни ааһыахтара. Геннай инженерия, киһи уорганнарын уларытыы, уорганнары ЗД принтергэ оҥорон туруоруу, уо.д.а. киһи билигин үөйбэтэҕэ-ахтыбатаҕа күөрэйиэҕэ. Киһи билбэккэ сырыттаҕына араас технологиянан психическэй туругун, доруобуйатын көҥнөйдүү көрөн туһаныы, киһи ньиэрбэтин систиэмэтигэр, мэйиитигэр киирэн тугу саныырын, билэрин ааҕыы, устуу кыаллыаҕа.

 

Бэлэм буолуохтаахпыт

 

Бу уларыйыылартан куотар, күрэнэр кыахпыт суох. Бэлэм буолуохтаахпыт. Дьэ маннык балысхан сайдыыга коммунистыы луоһуннарбыт: үтүө санааланыы, чиэстээх буолуу, сиэрдээх буолуу, аһыныгас буолуу, эйэлээхтик олоруу – ханнык дьылҕаланаллар? Марксизммыт хайдах сайдар?

Дьиҥэ Клаус Шваб бэлиэтиир сайдыыта 1961 с. партия 22-с съеһигэр ылыныллыбыт коммунизмы тутуу программатыгар дьүөрэлии, ол саҕана итинниккэ маарынныыр элбэх кинигэ тахсыбыта. Ол саҕана өйтөн айыы, бантаасыйа курдук ааҕарбыт-истэрбит. Холобур, Л.Кассиль «Про жизнь совсем хорошую» диэн кинигэтигэр олоҕуран 7-с кылааска элбэх изложениены суруйбуппутун өйдүүбүн. Дьаһал оннуга буолуо. Ол билигин технология сайдан оҥоһуллар кэмэ кэлбит эбит. Экономистар этэллэринэн, дойду уопсай баайа 50% тиийдэҕинэ бу дойду социализмы тутар диэххэ сөп. Били, топ-менеджердэр салайар корпорацияларын баайа уопсай баай буолар диэбиппит, ол социализмҥа тириэрдиэн сөп эбит. Ити бэйэлээх олоххо киирдэҕинэ, норуокка ананнаҕына, социализмы тутуу буолбатах дуо?

Дьэ онно теориябыт ханнаный? Коммунизмҥа «базис» уонна «надстройка» баар буолуохтаах. Базис – экономика сайдыыта, коммунизм тирэҕин хааччыйыы. Надстройка – уопсатыба өйүн-санаатын сайдыыта. Гуманизм теорията инники киириитэ. Клаус Шваб төрдүс промышленнай революциятыгар капитал адьырҕалаах экономиката, өйө-санаата хайдах даҕаны дьүөрэлэспэт. Кини этэр элбэх киһи үлэтэ суох хаалыытын, аҕыйах киһи аан дойду баайын баһылыырын туормастыыр идиэйэлэр, күүстээх теория суох буоллаҕына кэлтэҕэйдии сайдыы аан дойдуну имири эһиэ суоҕа дуо?

Киһи-аймах ыра санаата суох олорор кыаҕа суох. Ыра санаа сайдыы сокуоннарыттан тирэх ылар уонна сирдиир идиэйэҕэ кубулуйар. Сайдыыбыт сокуоннарын, теориятын ким оҥорор, сайыннарар? Оннук кыахтаах күүс Россияҕа, аан дойдуга баар дуо?

 

Иннокентий ОКОНЕШНИКОВ.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
2 + 3 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.