Доллар64.43 Евро72.7
+16 °С

Автономияны сөргүтүөххэ

12:24 в 23.03.20170 25

Киһи аймах олоҕор бүгүн государство диэн өйдөбүл бэйэни салайыныыга ханнык баҕарар норуокка саамай үрдүк таһымнаах, суолталаах тэринии буолла. Дьиктитэ диэн онно биһиги сахалар “элита” дэнэр дьоммут-салалтабыт Россия үрдүнэн бастаан “Президент” диэн үрдүкү дуоһунаһы бэлиэтээн ШОУ мунньаҕы тэриннилэр. Туох соруктаах мустубуттара өйдөммөт.

Кырдьык даҕаны бу өйдөбүлгэ государство диэн үөскүөҕүттэн Аҕа баһылык, Тойон, Кинээс, Ыраахтааҕы, Генсек, Президент, Король, Глава, Премьер, Шах, өссө атын ааттары итэҕэл эйгэтигэр баарын билбэппин. Интэриэһинэйэ диэн олоххо, государство бастакы сирэйэ диэххэ дуу, барыларын суолтата хайдах норуот интэриэһин, баҕатын толороллоруй, эппиэтинэстэрин өйдүүллэр дуо диэн боппуруос үөскүүр.

Главабыт Е.А.Борисов 2030, 2050 сылларга бэйэтин көрүүлэрин норуокка республика ханнык хайысхаларынан сайыннарарын биллэрдэ.

Саха Республиката аата даҕаны Саха (Якутия) диэнэ элбэҕи этэр. Нолуок киирэр үбүнэн-аһынан олоробут, бэйэбит дохуоту киллэринэр кыаҕа суох турукка киирэн эрэбит. Государство көмөтүнэн сайдар туруктаахпыт. Реформа личность быраабын босхолоото, саха норуота олоҥхоҕо талаана арылынна. Информация Аан дойдуну сабардаата, үрдүк технологияҕа олоҕурда, ийэ оҕотунуун сотовай телефона суох сатаммат буолла. Сүрүн мэһэйбит – сирэ-уота суох хааллыбыт. Хамсыыр-харамай сирдээх-уоттаах буолан үөскүүр, сайдар. Арай куоракка көһөр суол үөскээтэ. Бөлөһүөк дьоммут Өксөкүлээх Өлөксөй, Күлүмнүүр, Ойуунускай, Суорун Омоллоон сүбэлэрин кыайан тутуспакка олорор курдукпут.

Дьэ, ити этиллибит балаһыанньалары бэлиэтээн туран, манныгы этиэхпин баҕарабын:

 Дойдуга крестьяннарга сири бас билэллэрин туруорсуохха, Күлүмнүүр курдук грамотнай докумуоннарынан. Нэһилиэнньэ 1/3 тыа сиригэр олорор, олохторун усулуобуйатын ситиһиэххэ. Үүнээйи үүннэрэн уонна сүөһү иитэн үйэлэр тухары төрөөн-үөскээн кэллэхпит. Нэһилиэнньэ барыта үлэҕэ-хамнаска таһаарыылаахтык кытыннаҕына эрэ сайдыыбыт өссө күүһүрүөҕэ, ахсааммыт элбиэҕэ. Государствобыт өссө күүһүрдэр күүһүрэн иһиэх этэ.
 Саха Республиката автономиятын сөргүтэрэ – төрүт сайдар суол. Бу олохпутугар, историяҕа номнуо дакаастаммыта.
 Экономика уонна социальнай олох эйгэтигэр ночооту намтатар албастары тутуһуохха. Ол аата электричество күүһүн лаппа туһаныахха. Өрүстэрбит төрдүлэригэр уста сылдьар мини-атомнай э/станциялары уһааран аҕалан якордаан кэбиһиэххэ. Аан бастаан Тиксигэ. Кэскилэ үйэлээҕэ өйдөнөр. Олоххо-дьаһахха Ньурба куоратын тутуохха, ыччаты түмүөххэ, аэропордугар малай авиацияны сайыннарыахха. Маассабай таһаҕас тиэйиитин тосту чэпчэтиэххэ. Өлүөнэ өрүскэ муостаны туттара охсуохха.
 Ырыынак – олох оскуолата, сатаан эргиниэххэ. Онно эрдэттэн ааҕынан, дохуоту-ороскуоту ыйааһыннаан көрөр наада. Онон куолулаабакка наука билиитин туһаныахха. Научнай база толору баар, кыах бөҕө, ханнык да академическай экспедиция төрүт туһата суох. Хата бириэмэ барар уонна үбү бостуой халлааҥҥа кутуу буолар. Онон баар научнай институттарбытын холбуохха, күүстэрин түмүөххэ, быһаччы туһаныахха. Холобурга, профессор Е.Г.Егоров айбыт сирбитин арендалаан, рента төлөбүрүн соһуччу 2002 сыллаахха республика бюджетын 5 төгүл сабырыйар үбү федерацияттан ылан турабыт. Онтон Медцентр, атын улахан тутуулар саҕаламмыттара. Академик Ларионов В.П., доҕорум, тимири тымныы туругар сваркатын айан, Кыһыл Сыыртан газопровод Мохсоҕоллооххо диэри аан бастаан дойдуга тардыллан, уоттанан-күөстэнэн олоробут.

Оттон ороскуот уонна ночоот республика үрдүнэн Өлүөнэ өрүс муостата, Ньурба улууһун уонна Арктическай зонаны (быстах Булуҥ улууһун) кэлимсэ электрификациялааһын төһө суумалаах ороскуотун уонна ночооту аччаталларын наука ааҕан, тэҥнээн биэрэр кыахтаах. Бу бэҕэһээҥи сорук этэ.

Киэн туттар, ону ааһан сахалар саха норуота буола элбээн, үөскээн олоробут – сүөһүнү, сылгыны иитэн дэһэбит. Оччоҕо тоҕо Амма, Өлүөхүмэ сирдэригэр бурдук үүннэрэн, комбикорм диэни витамин эбэн аһаппакка, сүөһүбүтүн аҥаардас хоччоххой кирдээх отунан аһатан олоробут? Ветеринар, зоотехник идэлээх специалистар, аны механизатор кумаар курдук хаамса сылдьаллар. Бу тугуй, дипломнара туһата суох буолла дуо?! Туохха да кыһаллыбат, эппиэтинэс диэни өйдөөбөт чиновниктар ахсааннарын элбэтэ олоробут.

Ол оннугар салайар аппараты сарбыйан, специалистарбытын Ньурба улахан Куочай диэн алааһыгар образцовай Куочай ферматыгар, аакка-сурахха киирэр гына тута парной үүккэ уонна эккэ араас аһы астаан аһыыр-сиир тоҕо сатаммат үһү. Тоҕо Маалыкай атын собуота сылгы хаһатын, ойоҕоһун саатар бэйэбит сиирбитигэр анаан астаан атыылаабатый? Кыыллаах арыы – айылҕа анаан айбыт арыыта оҕуруот аһынан аһаппатый?

Өбүгэлэрбит электричество суох кэмигэр баар-суох өҥнөөх сирбитин туһаҕа таһааран, баччаларга тиийэн кэллэхпит, аҥаардас айылҕабыт булдунан-балыгынан, көтөрүнэн эбинэн аастахпыт. Академик Алферов кэлэ сылдьан тута эппитэ эбээт: тоҕо гаһы тутуһаҕыт, электричество күүһэ баарын үрдүнэн диэбитэ. Ол курдук бэл үрдүк технологияны, информация киэҥник туһаныллар кыаҕын эмиэ ситэ туһаммакка олоробут.

Биһиэхэ сахаларга эрэ баарга дылы – “норуот күүһэ – көмүөл күүһэ” диэн. Дойдуга норуот үс гыммыт биирэ крестьяннар күргүөмнээх үлэҕэ кыттыбакка олороллор. Кыахпыт манна сытар!

Түмүкпэр главабытыгар Е.А.Борисовка туһаайан этэбин. Олоххо уонна государственнай тутулга алҕастар, мэһэйдэр тордуохтуу сыталларын туоратарыгар баҕарабын. Наай-наай диэн глава дуу, дархан дуу диэн дуоһунаскынан бырааһынньыктаама, дуоратыма. Республика баһылыга норуот итэҕэлигэр эрэ тирэнэр! Бары тэрилтэлэр салайааччылара саҥа дуоһунастарын аатын күөртээн, аймана олордохторуна туох үлэтэ сөргүйүөн сөбүй? Кэлтэгэй кэлэйии, кэхтии эрэ үөскүүр.

 

Валентин МИРОНОВ,

I Нөөрүктээйи нэhилиэгин бочуоттаах гражданина.

Дьокускай к.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
7 + 9 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.