Доллар59.14 Евро69.47
-38 °С

Александр Яковлев-Айсан: Миитиннэргэ тоҕо кыттабыный? Онтон да атын...

15:36 в 13.07.201718 347

Быйыл “Сомоҕо күүс” общественнай тэрилтэ тэрийбит икки миитинигэр кыттан, тыл эттим. Уонна онуоха бэйэм санааларбын этиэхпин баҕарабын.

Тоҕо диэтэххэ миитиннэр буоллулар даҕаны араас этиилэр иһиллэн бараллар: “Оппозиция былааһы былдьаһар!”, “Сатамматах дьон былааһы былдьаһа сатыыллар”, “Биллэ-көстө сатыыллар”, “Сахалары уган биэрэллэр”, “Олус үчүгэйдик олоробут, ону өйдөөбөттөр” о.д.а.

Бу маннык этиилэр билигин былааска баар дьонтон, кинилэргэ илин-кэлин түсүһээччилэртэн, уос-тиис салаһааччылартан тахсара саарбахтаммат. Нэһиилэ тиийинэн олороохтуур саха киһитэ барахсан хайдах да итинник диир кыаҕа суох. Онтон сорохтор сордоохтор ол миитиннэр буолалларын истэр да, билэр да кыахтара суох “бииһирэ” сылдьаллар.

Киһи олоххо тус көрүүлээх, нууччалаатахха гражданскай позициялаах буолуохтаах дии саныыбын. Ол эбэтэр сымыйаны көрөн туран хайдах да “бу кырдьык!” диир кыаҕыҥ суох буолуохтаах.

Мин миитиннэргэ тахсан тыл этэр төрүөтүм сүрдээх судургу: коррупцияны утаран. Хамнас, дохуот араастаһыыта кыра буолуохтаах. Билиҥҥи балаһыанньа хайдаҕый: боростуой киһи хамнаһа ыйга 20-чэ тыһыынча, чунуобунньук буоллаҕына 200-300-чэ тыһыынча. Маныаха өссө үлэтэ суохтары уонна дойду баайын апчарыйан олорор олигархтары эбэн кэбис. Ким эрэ дохуота ньуул, ким эрэ дохуота – биир күҥҥэ хас да мөлүйүөн! Дьэ бу төһө сөптөөҕүй? Коррупция илэ-бодо көстүүтэ буолбатах дуо?

Государство сүрүн оруола – социальнай тэҥ буолууну хааччыйыы, гражданнар баайга уонна дьадаҥыга олус күүскэ арахсыыларын бохсуу. Ол баланс тутуһуллубатаҕына дойдуга кризис үөскүүр, муҥур уһугар долгуйуулар, оннооҕор хааннаах революциялар буолуохтарын сөп. Историяны син билэбит дии.

Билиҥҥи былааска олорооччулар, былааска буолуо дуо - ситэриилээх уонна сокуону оҥорор органнарга олорооччулар - ону өйдөөбөттөр. Кинилэр өйдөөбөттөр ити уорганнарга быстах кэмҥэ олоруохтаахтарын, былаас диэн дьиҥэр бар дьон бэйэтэ буоларын. Хомойуох иһин, бар дьон бэйэтэ эмиэ ону ситэн-хотон өйдүү илик. Ону ситэриилээх (испольнительный) уонна сокуону оҥорор (законодательный) органнарга (былаас буолбатах) олорооччулар “бу дуоһунаска, бу далбарга үйэ тухары олоруохтаахпыт, народ – быдло” диэн принцибинэн салайтаран, олус бэркэ туһаналлар.

Дьон үчүгэй олохтон миитиҥҥэ тахсыбат. Чахчы туохтан эрэ долгуйан, муҥур уһугар тиийэн бэйэтин тылын “былаастарга” тиэрдэ сатыыр.

Мин “Сомоҕо күүс” чилиэнэ буолбатахпын, ханнык да партияҕа суохпун. Журналист идэлээхпин, ол идэбинэн дьоҥҥо кырдьыктаах информация тиийэрин туһугар бэйэм аналбын, иэспин төһө кыалларынан толоробун. Бар дьонтон туох да кистэлэҥим суох. Оппозиция буолбатарбын да, дьиҥ демократичнай хаһыаты, иһитиннэрэр-биллэрэр тэрили (СМИ) салайааччы быһыытынан ситэриилээх уонна сокуону оҥорор органнарга оппозиционнай аҥаардаахтык сыһыаннаһыллыахтаах диэн толкуйдуубун. Тоҕо диэтэххэ коррупцияҕа охтубатыннар, ону бар дьон СМИ нөҥүө хонтуруоллаатын диэн.

Ол эрээри ситэриилээх да, сокуону оҥорор да органнары аҥаар кырыытыттан кириитикэлээһин, сирэй-харах анньааһын диэн буолбатах. Үчүгэйи оҥордохторуна “Туймаада” ону эмиэ сырдатар, холобур биир автор “Ил дархан тула түмсүөҕүҥ” диэн суруйбутун хайдах баарынан бэчээттээбиппит.

Сорох киһи этиэн сөп: “Дьэ, бэркэ икки сирэй буолар эбиккит! Дьоҥҥо да үчүгэй буолаҕыт, былаастарга да ардыгар ньылаҥнаһан ылаҕыт”, – диэн.

Онуоха хоруй маннык. Дьиҥнээх хаһыат, СМИ олоҕу хайдах баарынан сырдатыахтаах – син биир сиэркилэ курдук. Сиэркилэ эйигин хайдах баарынан көрдөрүө: уугун хана утуйан чөл сылдьар буоллаххына үөрбүт-көппүт сирэйиҥ көстүөҕэ, онтон үлтү арыгылаан-күүлэйдээн баран сиэркилэҕэ көрүннэххинэ ынырык дьүһүн-бодо көстүө...

А.С.Пушкин “Өлбүт сарыабына уонна сэттэ бухатыыр” остуоруйатын санаан кэлиэҕиҥ. Онно царица: “Свет мой, зеркальце, скажи! Да всю правду доложи!” – “үчүгэйбин дуо” диэн ыйытар. Сиэркилэ кырдьыгы эппитигэр кыыһыран хампы быраҕан кэбиһэр. Царица санаатыгар буруйдааҕынан кырдьыгы этэр сиэркилэ буолан тахсар. Дьиҥэр, сиэркилэ туох буруйдаах буолуой? Син ол тэҥэ кырдьыгы, араас информацияны хайдах баарынан бэчээттиир хаһыат, СМИ – сиэркилэ тэҥэ буолар. Кимиэхэ да ньылаҥнаабат-хаптаабат, олоҕу хайдах баарынан көрдөрөр. Автордары тэҥҥэ тутан бэчээттиир.

Миитиннэрбитигэр төннүөххэ. Муус устар 9 күнүгэр буолбут миитин иннигэр миэхэ хас да киһи баҕа санаатын эппитэ: “Хайа, миитиҥҥэ бараҕын дуо? Тиийэн санааҕын этэриҥ буоллар”, – диэн. Коррупцияны, ама, ким утарбата баарай! Тиийэн туох да моһоло суох тыл этээччилэргэ суруйтаран, трибунаҕа тахсан тугу саныырбын эппитим. Сулустаана Мырааны кытары онно саҥа билсибитим.

Ээ, арба да өссө муус устар 22 күнүгэр КПРФ-тар тэрийбит “РФ правительствотын астаапкаҕа ыытар туһунан” миитиннэригэр кыттыбытым. Олохпут таһыма түстэр түһэр, онуоха РФ салалтата сүрүн оруоллааҕа көстөн турар буолбатах дуо? Ол иһин коммунистар тэрийбит миитиннэригэр тиийэн, Ленин болуоссатыгар тыл эппитим. Дьиэҕэ таах “дьыбаан киэргэлэ” буолан сытыахтааҕар син эмиэ туһа диэбэккит дуо?

Үһүс миитиҥҥэ кыттыым бэс ыйын 12 күнүгэр Кулаковскай аатынан киин ойоҕоһугар, Карл Маркс скверигэр буолбута. Онно эмиэ бастакы миитиҥҥэ хабааннаахтык тыл этэн, кыттыбытым.

Бастакы миитин кэнниттэн полицияттан кэлэн миигиттэн быһаарыы ылбыттара. Биир отуччатын ааспыт саха уола тиритэ-хорута үлэлии сылдьара. “Хайа, миигин тута-хаайа кэллиҥ дуу?” – диэн күлүү-оонньуу кэриэтэ эппитим. Быһаарыыбын ылбыта уонна барбыта, кэлин биллибэтэҕэ.

Үһүс, кэлиҥҥи миитиҥҥэ арыый сиһилии тохтуум. Миитин коррупцияны утары диэн этэ, ол чэрчитинэн эмиэ тыл эппитим. Сүрүн ис хоһооно: “Дойдубут баайын 75 бырыһыанын Россия нэһилиэнньэтин 1 бырыһыана – олигархтар бас билэллэр. Бу төрүт табыллыбат!” – диэн. Маны таһынан бастакы да, үһүс да миитиҥҥэ биири тоһоҕолоон бэлиэтээбитим: “Билиҥҥи Ил Түмэн бар дьонун көмүскэллээх оҥорууга тугу да гыммат. Ол оннугар баайбыт-дуолбут атыыланарыгар сөбүлэҥнэрин биэрэ, олигархтары нолуоктан босхолуу олороллор. Ол иһин эһиил, 2018 сылга, бар дьон туһугар туруулаһар Ил Түмэн күүстээх састаабын талыахтаахпыт”.

Бу миитиҥҥэ саха киһитэ Пётр Андреев уонна нуучча Владимир Дубовскай тыл этиилэрэ, бэйэ-бэйэлэрин кытары хапсан ылыылара миитин сүрүн сыалын-соругун суурайа сыспыта диэххэ сөп. Бу икки киһини хайаларын даҕаны “былаастар соруйан ыыппыттар” диэтилэр, ол курдук сураҕы-садьыгы тарҕаттылар. Мин, трибуна аттыгар турбут киһи, барытын көрбүтүм-истибитим. Уонна санаам маннык.

Бүлүү уолун Пётр Андреевы мин инньэ 1985 сылтан, ол эбэтэр инньэ 17 саастаахпыттан билэбин, 32 сыл буолбут эбит. Күтүөм ааҕы кытта СГУ педфагар үөрэммитэ, ол үөрэххэ подготовканан киирбиттэрэ. Бүөккэ миигиттэн хас да сыл аҕа, онон оччолорго быдан улахан киһи курдуга. Биһиэхэ уопсайга сылдьара, гитаранан олус үчүгэйдик ыллыыра. Ордук ийэ туһунан ырыата табыллара, кыргыттарга олус “успехтааҕа” этэ да барбаккын.

Кэлин саха ыччатын түмэ тардыыга Бүөккэ балачча кылаатын чахчы киллэрбитэ, онно-манна тэрээһиннэргэ иилэһэн-саҕалаһан сылдьара. Ыччат биир көстүүлээх лидерэ этэ диэтэхпинэ сыыстарбатым буолуо. Эмиэ оччолорго Сунтаар кыыһын Соняны кэргэн ылбыта, ити билигин Софья Булчукей диэн журналистка буолан сылдьар. Арахсыбыттара, тоҕотун хантан билиэмий.

Онон Бүөккэни бэрт үчүгэйдик билэр, өссө аҕа табаарыһым да диэхпин сөп этэ. Ол эрээри кини суола туспа, миэнэ туспа буоллахтара. Кэлин ити онно-манна сыстан, ордук ил дархан аттыгар сылдьа сатыырын иһин “былаастар сорудахтарын толорор дуу, бэлиэтии көрөн былааска ыллыннар диэн актыбыыстыыр дуу” диэн, бэйэм да мунаахсыйа сылдьабын. Эмиэ да СР баһылыгын уонна правительствотын администрациятыгар үлэлиир курдук, эмиэ да онно үлэлээн бүппүт курдук этэр.

Оттон Дубовскай туһунан эттэххэ, бу киһи эбээн аҥаардаахпын, националист буолбатахпын диир. Бэйэтэ кэлэн трибунаҕа тахсан тыл эппитэ, ким да кинини провокациялата таһаарбатаҕа. Тоҕо диэтэххэ Пётр Андреевы уонна “урааҥхайдары” кириитикэлээн бүтэн баран, трибунаттан түһээт миэхэ кэлбитэ уонна: “Ити Андреев миэхэ саба түһээри гыннаҕына көмүскэһээр эрэ”, – диэн бэркэ ыксаабыт-ыгылыйбыт куолаһынан эппитэ. Итинниги хайдах да постановкалаабаккын.

“Сомоҕо күүс” туһунан аҕыйах тыл. Бу дойдуларын туһугар, инники кэскил, кэлэр көлүөнэ туһугар чахчы долгуйар, ыалдьар дьон тэрийбит түмсүүлэрэ. Сулустаана Мыраан туһунан мин бастакы өйдөбүлүм эмиэ үгүстэр киэннэрин курдук буолуон сөбө: “Биллэ-көстө сатыыр”, – диэн.

Ону баара Сулустаана Мыраан элбэх оҕолоох ыал ийэтэ, кини аҥаардас оҕолорун-сиэннэрин инникитин туһугар долгуйан маннык түмсүүлэри тэрийэрэ, онуоха саха дьонун өйдөтө сатыыра биһирэниэх эрэ тустаах. Оҕолорун кыраларыгар кини ханна ол ойуоккалыы сылдьыаҕай? Улааппыттарын кэннэ дьэ арыый бириэмэлэнэн, олоҕун общество туһугар, оҕолорун сырдык инникилэрин туһугар аныыра – хайҕаллаах дьыала.

Онон биһиги бары миитини тэрийээччилэри сыаналыах уонна өйүөх тустаахпыт. Барыбыт уйгубут иһин уонна саамай сүрүнэ – оҕолорбут-сиэннэрбит дьоһуннаах олохтоох буолалларын туһугар.

Александр ЯКОВЛЕВ-Айсан,

“Туймаада” хаһыат тэрийээччитэ, кылаабынай редактора.

Комментарии(18)

Аватар пользователя Гость
Сэмэн 15.07.2017, 08:57

Актыыбынай граждаанскай позициялаах киьи хайганар эрэ соп

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 28.09.2017, 09:35

Cialis Purchasing Last Longer In Bed Exercises Compro Viagra Precio <a href="http://tadalaf20mg.com" rel="nofollow">cialis</a> Clomid 2 Comprimes

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 02.10.2017, 03:12

Lioresal Vente En France <a href="http://tadalaf20mg.com" rel="nofollow">cialis</a> Canine Cephalexin 500 Mg Lupin Prednisone Over The Counter Walgreens

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 02.10.2017, 03:12

Lioresal Vente En France <a href="http://tadalaf20mg.com" rel="nofollow">cialis</a> Canine Cephalexin 500 Mg Lupin Prednisone Over The Counter Walgreens

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 02.10.2017, 03:12

Lioresal Vente En France <a href="http://tadalaf20mg.com" rel="nofollow">cialis</a> Canine Cephalexin 500 Mg Lupin Prednisone Over The Counter Walgreens

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 02.10.2017, 03:12

Lioresal Vente En France <a href="http://tadalaf20mg.com" rel="nofollow">cialis</a> Canine Cephalexin 500 Mg Lupin Prednisone Over The Counter Walgreens

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 02.10.2017, 03:12

Lioresal Vente En France <a href="http://tadalaf20mg.com" rel="nofollow">cialis</a> Canine Cephalexin 500 Mg Lupin Prednisone Over The Counter Walgreens

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 02.10.2017, 03:12

Lioresal Vente En France <a href="http://tadalaf20mg.com" rel="nofollow">cialis</a> Canine Cephalexin 500 Mg Lupin Prednisone Over The Counter Walgreens

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 02.10.2017, 03:12

Lioresal Vente En France <a href="http://tadalaf20mg.com" rel="nofollow">cialis</a> Canine Cephalexin 500 Mg Lupin Prednisone Over The Counter Walgreens

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 02.10.2017, 03:12

Lioresal Vente En France <a href="http://tadalaf20mg.com" rel="nofollow">cialis</a> Canine Cephalexin 500 Mg Lupin Prednisone Over The Counter Walgreens

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 05.10.2017, 09:23

Over Night Viagra After Before Photo Propecia Amoxicillin Clavulanic Acid Suspension Dosage <a href="http://levibuyus.com" rel="nofollow">price of levitra in canada</a> 100mg Viagra Best Price

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 05.10.2017, 09:23

Over Night Viagra After Before Photo Propecia Amoxicillin Clavulanic Acid Suspension Dosage <a href="http://levibuyus.com" rel="nofollow">price of levitra in canada</a> 100mg Viagra Best Price

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 05.10.2017, 09:23

Over Night Viagra After Before Photo Propecia Amoxicillin Clavulanic Acid Suspension Dosage <a href="http://levibuyus.com" rel="nofollow">price of levitra in canada</a> 100mg Viagra Best Price

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 05.10.2017, 09:23

Over Night Viagra After Before Photo Propecia Amoxicillin Clavulanic Acid Suspension Dosage <a href="http://levibuyus.com" rel="nofollow">price of levitra in canada</a> 100mg Viagra Best Price

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 05.10.2017, 09:23

Over Night Viagra After Before Photo Propecia Amoxicillin Clavulanic Acid Suspension Dosage <a href="http://levibuyus.com" rel="nofollow">price of levitra in canada</a> 100mg Viagra Best Price

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 05.10.2017, 09:23

Over Night Viagra After Before Photo Propecia Amoxicillin Clavulanic Acid Suspension Dosage <a href="http://levibuyus.com" rel="nofollow">price of levitra in canada</a> 100mg Viagra Best Price

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 05.10.2017, 09:23

Over Night Viagra After Before Photo Propecia Amoxicillin Clavulanic Acid Suspension Dosage <a href="http://levibuyus.com" rel="nofollow">price of levitra in canada</a> 100mg Viagra Best Price

Аватар пользователя Гость
Migucradlere 05.10.2017, 09:23

Over Night Viagra After Before Photo Propecia Amoxicillin Clavulanic Acid Suspension Dosage <a href="http://levibuyus.com" rel="nofollow">price of levitra in canada</a> 100mg Viagra Best Price

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
18 + 1 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.