Доллар56.59 Евро69.4
-45 °С

Александр Яковлев-Айсан: Дьэ эрэ, доҕоттоор, тэҥнээн көрүөҕүҥ эрэ!

09:38 в 14.12.20170 567

Бүгүҥҥү күҥҥэ бэлиэтээһиннэрим. Тугу барытын тэҥнээн көрдөххө биирдэ үчүгэйдик билэҕин. Син ол кэриэтэ дойду политикатын, экономикатын атын дойдулары кытары хайдах эмэтик тэҥнээн көрдөххө олохпут уопсай хартыыната көстөн кэлэр.  Онон...

Дьону хайдах уҕалдьыталларый?

Аан дойдуга политиктар былааска хаалаары гыннахтарына араас албаһы тутталлар. Үөрэх, өй бөҕө дьон буоллахтара. Төбөлөрө эн биһиккитээҕэр, ытыктабыллаах ааҕааччы, уон төгүл түргэнник уонна үчүгэйдик үлэлиир.

Тоҕото биллэр. Кинилэр психология, социология наукаларын күүскэ туһаналлар. Элбэх ол-бу “внутренняя политика” эҥин диэн департаменнаахтар. Араас научнай тэрилтэлэри боччуйа олорор буолан, боростуой дьон мэйиитин баҕас ааһан иһэн эргитэллэр. Эн биһиккини. Ол да иһин былааска уһуннук олороллор.

Кинилэр албастарын арыйдахха, биллэххэ эрэ кэм тугу эрэ гыныахха сөп – үүрбэ сүөһү эбэтэр бараан буолбат туһугар. Дьиҥэр албастара олус судургулар, ол иһин эҥкилэ суох үлэлииллэр. Акаарыны албынныырга олус уустук суол наадата суох. Олортон аҕыйаҕы аҕалыахха уонна арыйыахха.

1. Дойду экономическай кризискэ батыллан истэҕин ахсын патриотизмы күөртээһин күүһүрэр.

2. Тас өстөөҕүнэн бар дьону куттааһын.

3. Холобур быһыытынан: “карманнай” парламенынан дьону куттуур сокуон бырайыагын оҥорторуу уонна олорго “вето” ууруу. Холобур, депутаттар нолуогу биэс төгүл үрдэтэргэ сокуон бырайыагын ылыналлар. Маны президент туора сотор уонна икки эрэ төгүл үрдэтэргэ диэн быһаарар. Президент (эбэтэр ил дархан) – норуот туһугар кыһаллар герой буола түһэр. Эбэтэр правительство соруйан пенсияҕа тахсар сааһы уһатабыт диир. Айдаан бөҕө буолар, онуоха президент күөрэс гына түһэр уонна “уһаппаппыт!” диэн баран остуолу охсон лис гыннарар. Ким геройуй?

Ол эрээри маннык былаас – биир эрэ партия өрөгөйдүүр эбэтэр диктатор былааһа уһаабат, син биир хаһан эмит эстэр. Айылҕа сокуона политикаҕа эмиэ үлэлиир. Историяҕа норуот былааһы бэйэтигэр ылбыта баар ахан.

Өскөтүн ааҕааччы бу суруйбуппун отой итэҕэйбэт буоллаххына – эн зомбоящик сиэртибэтэҕин эбэтэр ханан эрэ коррупцияҕа умньаммыт киһи буолаҕын. Оттон эрдэттэн билэр, суруйбуппун итэҕэйэр буоллаххына – өссө да эрэл баар.

Тэҥнээн көрдөххө

Билигин 1 доллар 60 солкуобай буолан турар. Бу өссө Центробанк көрдөрүүтүнэн. Онтон ханнык эмэ баантан доллар атыылаһар буоллаххына инньэ 70 солкуобайга атыылаһаргар тиийиэҥ. Харчылаах буоллаххына. Оттон бааннар эйигиттэн доллары отой да 50 эрэ солкуобайга атыылаһа сатыахтара. Онон доллары атыылаһан уонна атыылаан байыам дии сананар буоллаххына, отой сыыһа толкуйдуугун. Атыы уонна атыылаһыы араастаһыытын хаһан да кыайыаҥ суоҕа, ол эбэтэр сүүлүк бааннары кыайбаккын. Онно эмиэ оҕурук өйдөөхтөр олороллор.

Сайдыылаах дойдуларга дьон хамнастара уонна пенсиялара үрдүгэ биллэр. Онуоха билээҕимсийэр “патриоттар” этиэхтэрэ: “Чэ, үрдүгүн да иһин кинилэргэ сыаналара ыарахан, онон биһигинниин тэҥнэһэн тахсаллар”, – диэн.

Төрүт сымыйа, оннук буолбатах. Доллар уонна солкуобай бэйэ-бэйэлэригэр төһө курстаахтарый да, сыана син биир онно эппиэттэһэр буолар. Туох иһин валютнай курс диэн баарый, толкуйдаан көрүҥ ээ. Холобур биһиги европалар, америкалар, кытайдар о.д.а. астарын-таҥастарын, араас техникаларын атыылаһан туһанабыт дии. “Патриоттар” этиилэрин кытары сөбүлэстэххэ, бу дойдулар бэйэлэрин гражданнарыгар тугу барытын ыбыс-ыарахан сыанаҕа атыылыыллар, оттон россияннар барахсаттарга босхону эрэ үрдүнэн биэрэллэр. Хантан оннук буолуой, дьиҥэр төттөрү буоллаҕа. Таможеннай пошлина эҥин диэн баар ээ, омук табаарын ыаратар амырыын дьыала.

Онон, итини этэн туран, тэҥнээн көрүүгэ киирэбит.

“Форбс” сурунаал этэринэн, НБА баскетболиһа Леброн Джеймс ааспыт сыллааҕы дохуота 86 мөлүйүөн доллар буолбут. Ол эбэтэр биһиги харчыбытынан биир сылга 5 миллиард 160 мөлүйүөн солкуобайы өлөрбүт. Кини үһүс сылын саамай элбэх дохуоттаах баскетболиһынан ааттаммыт, ол аата ааспыт үс сылга кини холбоон 15 миллиартан быдан тахса солкуобайы өлөрбүт. Ол иннинэ уонна бу быйылгы сылга төһөнү өлөрбүтүн уонна өлөрүөн сэрэйэҕин эрэ. Ол эрээри биир биллэр дааннай баар: Леброн Джеймс 14 сыл устата 600-тэн тахса мөл. доллары өлөрбүт. Биһиги харчыбытынан 36 (!) миллиард солкуобай. Этиллибитин курдук, салгыы төһөнү өлөрүөн айбыт таҥара билэр. Ээ, сороҕо син сэрэйиллэр эбит: Nike фирманы кытта кини “пожизненнай” дуогабардаах, онтуката 1 миллиард (!) доллары аҕалыан сөп. Биһиги харчыбытынан – 60 миллиард солкуобайы. Бу дуогабар туоларыгар саарбахтааһын суох.

Ырыаһыт американка Бейонсе бу сыллааҕы дохуота 105 мөл. доллар буолбут. Биһиги харчыбытынан – 6 миллиард 300 мөлүйүөн солкуобай (1-кы хаартыска)..

Португалия сборнайын чилиэнэ уонна мадридскай «Реал» кулууп футболиһа Криштиану Роналду ааспыт сылга 93 мөл. доллары өлөрбүт. Биһиги харчыбытынан – 5 миллиард 580 мөл. солкуобайы.

Дьэ уонна үһүс сылын саамай элбэх харчыны өлөрөр киһини кытары билсиҥ: боксёр Флойд Мэйвезер. Кини ааспыт сылга 300 мөлүйүөн доллары өлөрбүт. Ол эбэтэр 18 миллиард солкуобайы! Биир, чороҥ соҕотох киһи биир сылга. Ол иннинэ уонна ордук быйылгытын, били аҥаардас Конор Макгрегордыын охсуһуутугар 300 мөл. доллары өлөрбүтүн уонна атын гонорардарын аахтахха... Чэ, хааллын. Отой киһи итэҕэйиэ суоҕун курдук халлаан сыыппарата тахсан кэлэр (2-с хаартыска).

Дьэ, хайдаҕый? Бу маннык харчыны өлөрөөччүлэр биирдии эрэ буолбатахтар, кинилэрдээҕэр эрэ арыый кыраны өлөрөөччүлэр аан дойдуга элбэхтэр – уонунан уонна сүүһүнүнэн тыһыынчалар, мөлүйүөнүнэн буолбатахтарына.

Тоҕо маны эридьиэстээтим? Кинилэргэ ымсыыран дуо?

Суох, тэҥнээн көрөөрү.

Онон, аны билигин барҕа баайдаах: көмүстээх уонна алмаастаах, нефтээх уонна газтаах, онтон да атын сиртэн хостонор баайдаах, Россия сирин иэнин биэс гыммыт биирин ылар регион, тапталлаах Сахабыт Республикатын бюджетын кээмэйин ылан көрүөҕүҥ.

Сыллааҕы бюджеппыт – баара-суоҕа 170 миллиард солкуобай.

Тэҥнээбиччэ тэҥниэҕиҥ, АХШ биир штатын бюджетын ылан көрүөҕүҥ. Кинилэргэ – штат, биһиэхэ – регион, холобур Саха сирэ. Ол курдук Калифорния штатын быйылгы сыллааҕы бюджета – 2 триллион 602 миллиард доллар. Биһиги харчыбытынан – 156 триллион 120 миллиард солкуобай. Ол эбэтэр Саха сирин бюджетыттан 918 төгүл улахан! Чэ, биһиги чиэһинэй дьон буоллахпыт, онон 918-һы 39-ка түҥэтиэҕиҥ. Тоҕо маннык гынныбыт диэтэххэ Саха сиригэр быһа холоон 1 мөл. киһи олорор, Калифорнияҕа – 39 мөл. Оччотугар бюджеппыт араастаһыыта 23 төгүл буолар. Бу да олус улахан. Холобур, Саха сиригэр орто хамнас 55 тыһ.солк. диэбиттэрэ (чэ, арай кырдьыгынан оннук буоллун), ону 23-кэ төгүллүүбүт. Оччоҕуна калифорниецтар ыйдааҕы орто хамнастара тахсан кэллэҕэ бу – 1 мөл. 265 тыһ.солк. Биллэн турар бу барыллаа ааҕааһын, араастаһыы хайдаҕын көрдөрөр ньымабыт. Ол эрээри, төһөтүн да иһин, сөҕүмэр араастаһыы диэбэккит дуо?

Россия быйылгы бюджета 16 триллион солкуобай, ол онтон 3 триллион солкуобайа дефицит буолар.  Эппиппит курдук, Калифорния штатын бюджета 156 триллион 120 миллиард солкуобай. Россия бюджетыттан 9 аҥаар төгүл улахан. Онтон 50 штаттаах АХШ бүттүүнүн бюджетын киһи этиэн да тыла тахсыбат, кэбис, аны “пендостар баҕайылары рекламалыыр” диэхтэрэ... Итинник олоробут. 

Александр ЯКОВЛЕВ

-Айсан.

tuymaada.ru

 

 

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
1 + 5 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.