Доллар61.26 Евро72.24
+8 °С

Ырыынакка бүгүҥҥү сыана

09:39 в 07.11.20180 14

Дьокуускайга тоҥоруу буолан, хаар түһэн дьон истээх таҥаһын таҥнан ыраатта. Таһырдьа бүгүн күнүс 2 кыраадыс диэтэххэ тымныйбыта сүрдээх. Түүнүн 7 кыраадыска тиийэ тымныйар диэн көрдөрөр.

«Сайсары» диэн аатырар крестьянскай ырыынакка эт, балык, оҕуруот аһын бүгүҥҥү туругунааҕы сыанатын билсэ өрөбүл күн бара сырыттым. Дьиэ иһигэр киирбэккэ, таһырдьа турар атыыһыттары аа-дьуо кэрийдим.

 

Болгарскай перец

 

Бу күһүн ырыынакка тыа хаһаайыстыбатын дьаарбаҥкатын бүтэһик күнүгэр сылдьыбытым. Онно саамай сөҕө көрбүтүм диэн кэлии омуктар хас да грузовой улахан массыынанан кыһыл, күөх, араҕас болгарскай переһи толору тиэйэн аҕалбыт этилэр. Ону бу хаартыскаҕа түһэрэн ылбытым. Перецтэрин туохха да хаалаабатахтар, кууллаабатахтар. Үрдүттэн тэпсэ сылдьан ылар дьоҥҥо үчүгэйин талан салапааҥҥа, сиэккэ куулга хаалаан биэрэллэрэ. Олохтоох бэйэ үүннэриллибит переһэ ырыынакка 180 солк. турара. Онтон бу дьон киилэтин 70 солк. атыылаабыттара. Онон перецтэрэ былдьаһыкка барбыта. Хайа дойду переһэ буоларын атыыһыттан чопчуласпытым Узбекистан киэнэ эбит этэ.

Бүгүн ырыынагы кэрийэ сылдьан переһи ыйыталастым. Сорох атыыһыттар «бэйэбит олохтоох перецпит» дэһэллэр. Сыаната кг 170-180 солк. Оттон биир атыыһыттан ыйыталаспыппын кини эрэ Узбекистан киэнэ диэтэ. «Бэйэ үүннэрбит болгарскай переһин мантан булбаккын. Күһүн эрэ баар буолар уонна бүтэр. Маннааҕы дьон переһи хортуоппуй курдук элбэҕи үүннэрбэттэр. Бары кэлии переһи оптом арыый чэпчэкитик ылан, харчы сыыһа эбинээри атыылыы турабыт», – диэн ыраас мууска ууран биэрдэ.

 

Хортуоппуй

 

Бааһынаҕа олордуллубут, Россияҕа биллэринэн иккис килиэп диэн ааттыыр хортуоппуйбут хас палатка аайы куулга толору хааланан, саллааттар курдук эрээт эрээтинэн кэчигирэччи тураллар. Быйыл хортуоппуй үүнүүтэ өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн куһаҕана суох, сорох сиргэ үүнүү олус үчүгэй дииллэр атыыһыттар. Киилэнэн ылааччыларга диэн хордуон дьааһыктарга кутуллубуттар. Атыылыыр дьонтон ыйыталастахха Булгунньахтаах, Сиинэ, Оҕуруоттаах киэнэ дииллэр. Сорохтор хордуон дьааһыгы ойуччу быһан дойдутун аатын улахан гына суруйан ыйаабыттар.

Ырыынакка хортуоппуй бөдөҥө да, кырата да баар. Сайын хортуоппуй маҥнай атыыга тахсарыгар киилэтэ 200 солк. этэ. Билигин хортуоппуй киилэтэ 30-40 солк. быһыллан турар. Сорох атыыһыттар куулунан ылааччыларга дьиэлэрин аадырыһыгар тиэрдэн биэрэр өҥөлөөхтөр эбит.

 

Хаппыыста

 

Хаппыыста атыыга хортуоппуй курдук элбэх. Хас атыыһыт аайы баар. Таатта, Амма, Уус-Алдан, Тулагы, Нам, Хаҥалас диэн суруктаахтар. Сыаната да араастаһар. Киилэнэн ылар буоллаххына 20-25 солк., оттон куулунан ылар буоллаххына киилэтин 15-18 солк. быспыттар. Илин эҥэргэ улуустарыгар маҕаһыыҥҥа хаппыыста биир киилэтэ 60-65 солк. эбит.

Биир атыыһыт хаппыыстатын таһын ыраастыы-ыраастыы куулга хаалыы турар. Ааһан иһээччи торуоскалаах эмээхсини «хаппыыстата ыл» диэн хаайар. Онуоха эмээхсин: «Таһа эрэ кылбайан үчүгэй, быстахха иһэ хап-хара буолар», – диэн сөбүлээбэтэхтии хардарда. «Һэс, ылар буоллаххына быһан көрдөрөбүн. Сакалааттаһыахха», – диэбитин аттынааҕы дьон күлсэ түстүлэр. Эмээхсин: «Сакалаат диэбит буола-буолаҕын…» – диэн сапсыйан кэбиһэн баран салгыы бара турда.

 

Оҕурсуу, помидор

 

Бу саамай сөбүлээн сиир оҕуруоппут аһа буоллаҕа. Куоракка даачалаах, чааһынай дьиэлээх дьон сайын аайы теплицаларыгар хото үүннэрэн сайын устата сииллэр, сороҕун кэнсиэрбэлээн хаһаанар буолуохтаахтар. Сайын оҕурсуу сыаната киилэтэ – 100-120 солк. эбит буоллаҕына, билигин сыана биллэ ыараан, олохтоох хаһаайыстыба оҕурсуута 200-220 солк. быһыллан турар.

Оттон бөскөйө уойбут, туттахха субу тэһэ барыах айылаах бөдөҥ суортаах «Бычье сердце», «Верлиока» кыһыл помидордар 220 солк. атыыга бааллар. Сайын 80-120 солк. этэ. Атыыһыттар оҕурсууларын, помидордарын тымныыттан харыстаан хордуон дьааһыкка таҥаска суулуу туппуттар.    

 

Моркуоп, сүбүөкүлэ, укроп

     

Төрөлкөй моркуоп бөҕө хордуон дьааһыкка, сиэккэ кыра куулга хааланан сыталлар. Сыаната да араас, бөдөҥ, ыраастаммыт, сууйуллубут моркуоп киилэтэ – 70 солк. Оттон буордаах ыраастамматах муоркуоптары киилэтин 50-55 солк. дииллэр. Бып-бытархай Тулагы-Киллэм моркуоба 40 солк. быһыллыбыт. Сайын сылдьан көрдөхпүнэ кып-кыра төрөлкөйө суох моркуоптар 100-120 солк. турар этилэр. Онуоха холуйдахха бу ситэн торолуйбут моркуоптар чэпчэки сыанаҕа сыталлар эбит.

Манна атыыланар сүбүөкүлэ суорда барыта – «Бордо». Киилэтэ сорох атыыһыкка улахан өттө – 55 солк., кып-кыра сүбүөкүлэ 25 солк.

Сибиэһэй укроп ылыам дуу диэбитим булбатым. Күһүҥҥү мас курдук хагдарыйан, араҕастыйан, хатан хаалбыт укроптарын пучогун 50 солк. атыылыыллар эбит. Ким да ылбат. Атыыһыттан «маны туохха туттабыный?» диэбиппин «аска барытыгар, тууһааһыҥҥа эҥин» диир. Ыламмын сыттаан көрбүтүм, дьөрү сыта да суох гына хаппыт. Аска туттуох диэтэххэ табаарнай көрүҥэ да астыга суох.

 

Кэбээйи, Уус-Алдан собото

 

Ырыынакка тиийдиҥ да урут уруккуттан собо балык улахана –Кэбээйи, кырата – Уус-Алдан диэн буолар. Бу да сырыыга икки улуус балыктара кэккэлэһиннэрэ атыыга тахсыбыт сиригэр тохтоотум. Биирдилээн ааһан иһээччи дьон син атыылаһаллар эбит. Чугаһаан тиийэн Уус-Алдан диэн суруктаах балыгы көрөөт: «Оо, дойдум балыга тоҕо кыратай, ырыганай?» – диибин. Атыылаһа турар оҕонньор күлэ-күлэ: «Бэйэҥ курдук ырыган эбит. Оттон мин Кэбээйибин ээ. Көрөҕүн, балыгым бэйэм курдук уойбута-топпута сүрдээх», – диир.

Атыыһыт Уус-Алдан балыгын ыйа-ыйа этэр: «Бүгүн аҕаллылар. Дүпсүнтэн. Прибылых диэн киһи туттарар. Бу кыра балыгыҥ быдан минньигэс буолар», – диэн кэпсиир. Ону истэн: «Мин эмиэ Дүпсүммүн ээ», – диэн эттим. Прибылых диэн балыксыт киһи баарын билэбин. Уруккаттан илимниир, дэриэбинэ иһигэр эмиэ атыылыыр. Урут дэриэбинэҕэ собо балыгы киилэтин 35-40 солк. диэтэхтэринэ ким да ылбат буолара. Ырыынакка бүгүҥҥү дойдум балыгын сыаната отой бытархайа – 150 солк., оттон арыый бөдөҥө – 200 солк. эбит.

Кэбээйи собото дойдум балыгынааҕар түөрт хас гыммыт улахана сүрдээх. Сыаната 250 солк. Арааһа биир киилэҕэ икки эрэ балык кэлииһи, быһыыта.

 

Сибиэһэй ынах этэ

 

Ырыынакка сибиэһэй эт атыыга суох дуу диэбитим, таһырдьа биир эрэ атыылааччы киһиэхэ түбэстим. Саҥа өлөрүллүбүт сибиэһэй ынах этин атыылыы турар эбит. Атыылаһааччы дьон аҕыйах. Сыанатын эрэ ыйыта-ыйыта ааһа тураллар. «Эт киилэтэ – 450 солк., ылаҥҥын оҕонньоргор буһаран сиэт. Рестораҥҥа олорор курдук сананыаҕа», – диир атыыһыт. «Оҕонньор буолбаккаҕын, кэргэн диэ», – диибин. Ону көннөрөн эппитин кэннэ «илдьэн сиэтиэхпин кэргэним суох» диэн күлэбин. «Дуо, мин эмиэ кэргэним суох, холостуойбун. Эйигин этинэн-аһынан хааччыйыам этэ», – диэн дьээбэлээбитин өйдөөн көрбүтүм, хас да сахалыы киинэҕэ сүрүн герой оруолугар оонньообут Евгений Пивоваров турар эбит. Ол иһин даҕаны артыыс-артыыс курдук, тыла-өһө мааны, дьээбэтэ-хообото сүрдээх.

 

Мария ЗАХАРОВА.

 

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
4 + 13 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.