Доллар61.32 Евро75.65
-1 °С

Сылгы иитиитэ – саха омук кэскилэ

11:43 в 11.04.20180 6

Сылгы тоҕо ырда?

Күһүн киириитэ соччото суох, сир кырса улаханнык сиигирбэккэ кэнчиэрэ аҕыйах, ону тэҥэ оттоммотох сир сэтиэнэҕинэн бүрүлүннэ. Үөр сылгыны тыа сиригэр бөһүөлэккэ олус мустулар. Сылгы, ынах сүөһү бары мэччийэн хаһыы чугас эргин суох. Сылгы хаһар сиригэр оттоон биир сиргэ аһатар үгэс аҕыйаата.

Совхозтар саҕанааҕы курдук эбиэс дэлэй буолбатах. Аны үөр биэлэрин, атыырдары олус кырдьыахтарыгар диэри иитэллэр. Сылгы 15 сааһыттан кырдьар, үүтэ мөлтүүр, ороһулуур. Аны үөрдэри көрдөххө олус аҕыйахтар, атыыр үөрэ саамай кырата 13 биэлээх буолуохтаах. Аҕыйах биэлээх үөргэ биир-икки биэ кытарыыр, ити атыыр ноҕоруускатын ситэ туһамматыттан тахсар. Убаһа, тый ыытан үөргэ туттарарга сорох дьон бэйэтин үөрүгэр (аҕатыгар) туттараллар, ол иһин хаан уларыйбакка төрүөх кэхтэр.

Сыл аайы убаһа этинэн эмсэхтэнэр үчүгэй бөҕө буоллаҕа. Сылгы сорох сыл эстэ өлүөн сөп, ол иһин элбэх үлэни көрсөн төрүөҕү ылаҕын. Сылгыһыт үлэтэ олус сыралаах, тымныыны-куйааһы аахсыбакка үлэлиир буолан олус бочуоттаах. Техниканан биир күн от күрүөтүн аһар, ый баһыгар-атаҕар көрөр, үөрэ ханан сылдьарын билбэт киһи – сылгыһыт буолбатах! Олус өр кэмҥэ сылгы дьаалатынан үөскээн кэллэ. Сылгыга ыарахан сыллар кэлэн эрэллэр. Онно көмөлөһөр ытык иэспит.

Тугу оҥоруохха?

 Ырбыт сылгыны хаайан хаардыахха, ордук сиһин, чэчэгэйин хаарын ыраастаныллар.
 Нэһилиэктэр аайы сылгыһыттар түмсүүлэрин тэрийэн сылгы хаанын уларытарга былааннаах үлэни ыытарга. Нэһилиэктэринэн соноҕостору атастаһыахха. Ньуолах түүтэ суох, мөлтөх сылгылары быраактаан суох гынаҕын.
 Сылгы хаһар сирин эргин иирэ талаҕы охторон аһат. Сылгы иһэ уутуйар, үөннүрэр – ол ону түһэрэргэ туһалыыр.
 Сылгы аһыыр сиригэр 1 м үрдүктээх гына хорууда оҥорон тууста уур, ырыган сылгыга эбиэһи күҥҥэ 1-2 кг хайаан да биэр. Уулаах биэҕэ эбиэһи биэрэр оҕотун улаатарыгар кутталлааҕынан төрүөн икки ый иннинэ тохтотоҕун.
 Нэдиэлэҕэ үстэ, хайаан да биир кэмҥэ аһатар буоллахха сылгы дьиэтигэр бэйэтэ кэлэр буолар. Иккис күнүгэр хаһан аһыыр сылгы тымныыны тулуйар. Дөксө аһатар сиргэ ойбонноон уулаттаххына сылгы түргэнник көнөр.
 Нэһилиэк депутаттара, баһылык сылгыны бөһүөлэккэ муспат туһугар дьаһал ылаллара наада. Сылгылаах дьон бары сирдээхтэр, онно база туттан сылгыны иитэр кэмнэрэ кэллэ. Сылгыга ыарахан кыстыктар кэлэн эрэллэр, нэһилиэк, улуус, республика үрдүнэн хамсатыылаах улахан дьаһал наада.

 

Андрей ВАРЛАМОВ,

Саха Республикатын үтүөлээх зоотехнига.

 

Хамсатыылаах дьаһаллары күүтэбит

 

Убаһаны эбэтэр улахан сылгыны идэһэҕэ туттар “хайалара ордугун” туһунан “Тэтим” радиоҕа Прокопий Хабаров ыыппыт биэриитин истэн баран, бэйэм санааларбын үллэстээри суруйабын.

Былыр убаһаны идэһэҕэ туттубаттарын туһунан элбэҕи суруйаллар. Былыргыны кытта аныгыны тэҥниир төрдүттэн сыыһа. Былыр ыаллар үксүлэрэ кымыстаан иһэр буолуохтаахтар. Тыйыгар сылгыны идэһэлээбэттэр. Онон сылгылара туттуллубакка, улаатыар диэри иитэргэ күһэллэллэрэ.

Мин санаабар, убаһаны маассабайдык өлөрүү совхозтааһын саҕана саҕаламмыт буолуохтаах. Колхозтар эрдэхтэринэ күрүө тутуута, убаһаны ийэ биэттэн араарыы диэн суоҕа. Убаһалар ийэлэрин кытта кыстыыллара, онон кулуннааһын элбэх буолан кулун дьалабыай тахсыыта намыһаҕа. Совхозтар тэриллибиттэрин кэннэ убаһаны ийэ биэттэн араарыы, сылгы базаларын тутааһын саҕаламмыта. Кулун ылыыта элбээбитэ, бырыһыаннаан иитиэххэ хааллараллара, хаалбытын идэһэлиир буолбуттара.

Убаһаны идэһэлээбэккэ иитэр түгэҥҥэ государство өртүттэн өйүүр дьаһаллар тахсыахтарын наада.

Бастакытынан, кымыстааһыны өйүүр сыалтан 1 кг биэ үүтүгэр үрдүк төлөбүр олохтуохха. Иккиһинэн, тыыннаах сылгыга сааһынан көрөн төлөбүр киллэриэххэ. Үсүһүнэн, кымыс доруобуйаҕа туһатын лабораторнай чинчийээһиҥҥэ олоҕуран телевидениенэн күүскэ сырдатыахха.

Түмүктээн эттэхпинэ, саханы саха дэппит Дьөһөгөй оҕото барахсан дэлэйэрин туһугар республика салалтата бу салааны болҕомтоҕо ылан, хамсатыылаах дьаһаллары ылыа диэн күүтэбит.

 

Кэҥкэмэ БИИКТЭР.

Выбор читателей

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
4 + 11 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.