Доллар61.26 Евро72.24
+8 °С

Сүбэбин ылыммыта буоллар

11:15 в 06.11.20180 16

«Инаугурация силиктэрэ» диэн «Туймаада» хаһыакка (04.11.2018 с., 427№) тахсыбыт ыстатыйаны ааҕан баран санаа атастаһарга сананным. Сөптөөх ыстатыйа.

Мин аймаҕым Е.А.Борисов (Борисовтар таайдара Попов Пётр Николаевич-Бүөтүстээн Уус чугас балтын Попова Александра Максимовна кэргэнэ буоллаҕым) өрүү сэнэбилгэ сырытта ээ. А.С.Николаев инаугурациятыгар ил дархан бэлиэтин тоҕо М.Е.Николаев туттарда? Адьас дьиҥэ Егор Афанасьевич ити бэлиэ хаһаайына этэ эбээт. 2010 сылтан 2018 сылга диэри, ол аата аҕыс сыл устата. Ону бэйэтэ саҥа ил дархаҥҥа кэтэрдиэхтээх этэ буоллаҕа. Инаугурацияҕа баара ээ, үүтүн тохпут оҕо курдук сохсойон тураахтыыра. Ааранан хата мин аһына көрбүтүм. Бу эмиэ сэнээһин бэлиэтэ дуо? Төһөтүн да иһин аҕыс сыл республика баһылыгынан күүһэ кыайарынан үлэлээтэҕэ дии. Ону мэлдьэһэр сыыһа.

А.Медведев ыытар правительство мунньаҕар Егор Афанасьевич тыл этэ турдаҕына «что ещё говорите» диэн сэмэлээбитин истибитим. Арааһата чуолкайдык саҥар диэтэ быһыылааҕа. Туох да диэбит иһин, Россия дьоно телевизорынан көрө-истэ олордохторуна правительство тойоно итинник этиитэ биһиги ил дархаммытын эрэ буолбатах, саха омугун бүттүүнүн сэнээһин курдук кыһыйа истибитим. Ол кэнниттэн президент Путин улахан мунньаҕар тыл этэ турбутугар: «Говорите чётко и кратко», – диэн соһуппута. Итинник кыра оҕоҕо этиэххэ сөп. Эмиэ сэнээһин дии санаабытым.

Саамай улахан сэнээһин, дөксө ону ааһан саха омугун туохха да уурбат улахан атаҕастабыл «Сила Сибири» газопроводы аһыыга буолбута. Ону Россия дьоно бары көрөн олорбуттара. Биһиги ил дархаммыт правительство дьиэтиттэн тахсыыга Путин кэнниттэн уонча хаамыы хаалан, ыт оҕотун курдук эккирэтэн содьороҥнообута дии. Путин тоҕо кэккэлэһэ хаампата? Саатар кини саха омугун убаастаан кэккэлэһэ хаамыахтаах этэ. Оннук буолбатах дуо? Эбэтэр эһиги сахалар туохха да наадата суох омуккут дии саныыра дуу?

Аны ыһыахтыыр сиргэ тиийэн баран, мунньах аһыллыытыгар биһиги киһибит кэккэлэһэ тураары гыммытыгар туох эрэ дьон, арааһата Путин харабыллара быһыылаах, үтүрүйэн мунньахха кэлбит дьоҥҥо таһаарбыттарын Россия дьоно бары көрөн олорбуттара. Путин ыҥыран ылан тоҕо аттыгар туруорбата? Бу сир Саха сирэ этэ эбээт. Кини хаһаайына Егор Афанасьевич Борисов буоларын умнубуттара, туора аспыттара дьиҥнээх атаҕастабыл буолбатах дуо? Университетка устудьуоннары кытта көрсүһүүтүгэр эмиэ биһиги киһибит хойутаан кэлэн, ыраах остуол муннугар олорбута дии. Дьэ, ити улуу нуучча омуга кыракый саха омугар сыһыана. Онтон атыннык тойоннуур кыаҕым суох.

Манна биир тус санаабын эттэхпинэ сатанар. Тоҕо саха өйдөөхтөрө сир баайа – алмаас, чох, көмүс, нефть, гаас биһиэнэ дии-дии айдааны тардан дьону сымыйанан аймыылларый? Ити адьас халлааҥҥа быһахтаммыкка тэҥнээх. Саха сирэ барыта Россия сирэ, биһиги бары Россия гражданнарабыт. Россия хаһан даҕаны бэйэтин баайын туран биэриэ суоҕа. Ол адьас чуолкай. Бу баайтан Россия төһөнү бэрсэрэ ол правительствоттан уонна президент Путинтан тутулуктаах. Миэхэ биир этиҥ эрэ, саха омуга бэйэтэ оҥорон таһаарар, харчы тэбэн биэрэр туох производстволааҕый? Мин көрдөхпүнэ ынахпытыттан, сылгыбытыттан, табабытыттан атын туох да суох. Оҥорон таһаарар промышленноска 99% нууччалар, кэлии омуктар, онтон сахалар нэһииччэ биир-икки бырыһыаны оҥорон таһаарарбыт буолуо. Дьэ уонна баай былдьаһа сылдьыҥ ээ, дьону күөччэх курдук булкуйуҥ ээ.

Суоттаан көрдөххө, Россияҕа олорор 300 киһи баһыгар биир саха тиксэр. Ол аата биһиги баара эрэ бырыһыан үс гыммыт биирин эрэ ылабыт. Онно эбэн, олорор сирбит куһаҕанын. Кыһын тымныыга Мастаахтан кэлэр гаас турбатын быһан кэбистэхтэринэ, биир түүн таракаан курдук тоҥон өлөр дьылҕалаах омукка кубулуйдубут. Онон мин саныахпар Россияттан ааттастахпытына, ньымааттастахпытына эрэ тыыннаах ордор, этэҥҥэ олорор, үбү-харчыны тэптэрэн ыларбыт буолуо. Урут даҕаны, билигин даҕаны.

Россияҕа ытыспытын тоһуйдахпытына төһөнү бэрсибиттэрин сирбэккэ-талбакка ыллахпытына эрэ омук быһыытынан тыыннаах олоруохпут. Оҥорон таһаарар соҕотох производствобыт – сүөһүбүт баһа-атаҕа эрэ ордон хаалла. Мин ааҕыыбынан, сэбиэскэй кэмҥэ баар ынах сүөһү үс гыммыт биирэ эрэ ордон хаалла. Холобур аҕаллахпына, мин холкуоска председателлиирим саҕана Партизан Егоров аатынан холкуос учаастагар Түүлээххэ, барыта биир тыһыынча ынах сүөһү иитиллэрэ. Онтон билигин баара эрэ икки сүүстэн тахса ынах сүөһү хаалбыт дииллэр. Ол аата сэбиэскэй кэмҥэ иитиллибит сүөһү сүүрбэ бырыһыана. Итинник хартыына Саха сирин үрдүнэн барытыгар буолбутун сэрэйиэххэ сөп.

Быһаччы этэбин, итиннэ буруйдаах – Михаил Ефимович Николаев. Кини саха саамай улахан баайын – сүөһүтүн  ыалларга түҥэтэн биэрбитин ыар содула. Сопхуостар эстиэхтээхтэр этэ, ол сөп. Ол оннугар чааһынай бас билиигэ олоҕурбут кэлэктиибинэй хаһаайыстыбалары тэрийбит буоллар, итинник эстии суох буолуо этэ.

Харчы суох этэ дииллэр. Төрүт сымыйа. Көрүҥ эрэ, Уус-Алдаҥҥа тутуллубут аҕыс көс усталаах, Чурапчыга тутуллубут уон түөрт көс усталаах, Мэҥэҕэ тутуллубут икки аҥаар көс усталаах, Уус-Алдан Дүпсүнүгэр тутуллан иһэн быраҕыллыбыт водопроводтар төһөлөөх элбэх миллиарды иҥэринэн баран, туох да туһата суох сыталлара буолуой? Ити харахха көстө сытар кумахха кутуллубут миллиард харчылар. Онтон киһи хараҕар көстүбэт төһөлөөх элбэх миллиард харчы ыскайдаммыта буолуой? Ону ким да билбэт. Ити үлүгэрдээх харчыны кэлэктиибинэй хаһаайыстыбалары тэрийиигэ укпут буоллар, итинник иэдээн буолуо суох этэ.

Билигин көрүҥ, ыччат үлэттэн тэйдэ, сүөһү көрүөн баҕарбат. Куоракка, оройуон кииннэригэр симилиннэ. Юрий Мекумянов этэригэр дылы, уон чааска диэри утуйар ыччаты кытайдар хамначчыт да оҥостуохтара суоҕа, оннук сүрэҕэ суох омукка кубулуйдубут. Хайдах-хайдах омук буолабыт, дьылҕабыт иһэ хараҥа. Дөксө чиҥэтэн этэбин, ити Михаил Ефимович Николаев сыыһа ыыппыт политикатын түмүгэ, хаһан да оспот ыар содула. Ол түмүгэр саха омуга үлэтэ уонна ынах сүөһүтэ суох хаалар дьылҕаланна. Ону бэйэҕит толкуйдааҥ.

Түмүкпэр, Егор Борисовка анаан наһаа аймахтаргын, биир дойдулаахтаргын чурапчылары бэйэҥ тулаҕар мунньума диэн күннээн-күөнэхтээн, ил дарханнаан олордоҕуна сүбэлээн «Туймаада» хаһыакка балачча улахан ыстатыйаны суруйбутум. Ону ватсабынан ыһан кэбиспиттэрин элбэх киһи аахпыт буолуохтаах. Ол сүбэбиттэн чурапчылар, дьонум ааттааҕын өһүргэммиттэрэ, үөхпүттэрэ. Ол сүбэбин Егор Афанасьевич ылыммыта буоллар билигин да үлэлии олорор буолуо этэ. Дьон наһаа сөбүлээбэт, үөҕэр буолбута. Кулгаахтаах киһи истэр буоллаҕым… Кремльгэ үҥсүү бөҕөнү симэн, Путин ол иһин үлэтиттэн тохтоттоҕо. Кремль үчүгэйинэн уурайбыт губернатордарга үрдүк дуоһунаһы биэрэр ээ. Онтон биһиги киһибитигэр суох. Федерация сэбиэтигэр Николаев, Штыров барбыттара. Оннук бардаҕа. Федерация сэбиэтигэр барда да, ол үрдээһин буолбатах. Биэс сыл сымнаҕас кириэһилэни сымнатыа буоллаҕа.

Н.И.Седалищев алта дьыаланы прокуратураҕа түһэрбититтэн түөрт дьыаланы сөптөөҕүнэн аахпыттарын хаһыакка аахпытым. Билигин Е.А.Борисов иммунитеттаах, көмүскэллээх. Биэс сыл сотору бүтүө ээ, хайа, ол түөрт дьыаланы көбүтэн тураайахтарай? Дьыала иһэ – хараҥа. Егор Афанасьевич дьылҕата ыарахан курдук көрөбүн. Оннук эрэ буолбатар.

 

Максим СИБИРЯКОВ.

Тулагы.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
1 + 0 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.