Доллар61.26 Евро72.24
+8 °С

Сэрии сыллардааҕы олохпуттан

14:37 в 08.11.20180 10

Сэрии ыарахан сылларыгар хайдах олорбуппун отой умнубаппын. Ол иһин ону суруйуохпун куруук баҕарар этим. Ааспыт сыллардааҕы олорбут олоҕум быстах түгэннэрин ахтан аһарыым.

Ийэм сэрии бүтэригэр тиийбэккэ өлбүтэ, убайым сэриигэ барбытыгар ытыыр аҕай этэ. Онон аҕабынаан иккиэйэҕин эрэ хаалбыппыт. Бүлүү Дьөккөнүгэр эбэҕэ центр баар этэ: оскуола, маҕаһыын, балыыһа баара. Биһиги ыалга күөл уҥуор ыраах Дайыыкка өтөҕө диэҥҥэ олорбуппут. Онно кыра оҕолору барыларын үлэлэтэр этилэр. Окко сылдьарбыт, бурдук итигэстиир этибит, оҕус сиэтэрбит.

 

От үлэтигэр

 

Армияттан кэлбит сэрии инбэлиитэ Капитонов Илья диэн киһи биригэдьиир этэ. Чаҕылах эҥин диэн алаастарга иччитэх өтөхтөргө отчуттар хонор дьиэлэрэ баар буолар этэ. Онно биһиги атах сыгынньах сылдьан от мунньар этибит.

Биригэдьиир Илья талах кымньыылаах этэ. Онон сарсыарда салгыны охсон кууһурҕаттаҕына куттанан түргэнник турар этибит. Ардах түстэҕинэ наһаа үөрэрбит. Сороҕор дьиэбиттэн чугас үлэлиирбит, дьоммут өйүө лэппиэскэ биэрэллэрэ. Мин Слепцова Христина, Вера диэн кыргыттары кытта сылдьарым.

Сарсыарда дьиэбититтэн аҕыйах хаамыы бараат күнүс сиэхтээх өйүөбүтүн сиэн кэбиһэн баран, күнү быһа аччык үлэлиир этибит. Мин хараҕым куһаҕана, оту хаалларан кэбиһэрим. Дьахталлар Аанчык отун хаалларбыт диэн биригэдьииргэ үҥсэн хат мустарар этилэр.

 

Этэрбэс

 

Биирдэ тарбыйах тириитэ чараас баҕайы этэрбэстээҕим, онтум сарсыардааҥы сөдүрүүҥҥэ дэлби илийэн, күнүс бурдук итигэстии сырыттахпына атахпар хам хатан хаалбыта. Мин ол күн дьиэбэр барбакка, кулуупка хонорго быһаарынным. Өйүөм суох, ыалга хонуохпун баҕарбатым. Ийэм өлбүтүн кэннэ өһөс, кэдэрги баҕайы майгыламмытым.

Кулууп дьиэ биир улахан саалалаах этэ. Онно оһох уонна аҥаар өттүгэр үс хостооҕо. Биир хос холкуос хонтуората быһыылааҕа, иккис хоско сельсовет үлэлиирэ, оттон үһүс хоско сэбиэт председателэ кэргэнинээн уонна кэргэнин балтытынаан олороллоро. Оҕолоро суоҕа. Ол председатель – фронтовик, аҥаар атаҕа суох, тайахтаах этэ. Хаамтаҕына тайаҕын тыаһа тоһургуура. Олохтоохтор Тоһурҕаайы Сэбиэт диэн хос ааттыыллара. Оччотооҕуга Бүлүүгэ наар хос ааттанар быһыылаахтара.

Кинилэр хайа эрэ атын сиртэн кэлбиттэрэ. Кэргэнин балта Борисова Анна диэн, маҥан, үчүгэй баҕайы сирэйдээх, бэрт мааны таҥастаах кыыс этэ. Кини миигин кытта бииргэ үөрэнэрэ. Үөрэҕэр адьас мөлтөҕө.

Дьэ, ити курдук мин сэбиэт дьиэтигэр кулуупка хонор буоллум. Дэлби сылайдым, хам аччыкпын, утуйуохпун наһаа баҕардым. Этэрбэспин уста сатаатым, хам хатан отой уһуллубат. Били сэбиэт ойоҕо хоһуттан тахса-тахса миигин көрөр. Онтон биэдэрэлээх уу аҕалла уонна «тоойуом, икки атаххын бу биэдэрэлээх ууга ук» диэтэ. Мин сөбүлээбэтим да буоллар атахпын уктум. Этэрбэһим илийбитин кэннэ дьахтар этэрбэспин устан ылан, от укта уонна таһырдьа бүтэйгэ ыйаата. Киирэн биһиэхэ чэйдээ диэн ыҥырда. Мин отой буолумматым. Кыра арыылаах лэппиэскэ таһааран «маны сиэ» диэтэ. Мин ылан оһох холумтаныгар ууран кэбистим, тугу да сиэбэтим. Ыскамыайкаҕа сытан утуйан хааллым.

Сарсыарда били дьахтар тахсан «тоҕо аһаабатыҥ, аһаа» диэтэ. Мин тугу да саҥарбатым да, аһаабатым да. Этэрбэспин киллэрэн кэтэн баран, бурдук итигэстиир үлэбэр бардым.

 

Окко сылдьабыт

 

Оччотооҕу оҕолор наар курдаах буолар этибит. Мин эмиэ курдаахпын. Ийэм 700 гр күөх эбириэн куруускалаах этэ, ону наар курбар баана сылдьарым.

Күнүс эбиэт буолла, улахан алтан солуурга чэй оргуталлар. Онно кыратык үүт кутан сиҥэ оҥороллор. Дьахталлар бэйэлэрэ чэй куттар быһыылаахтара.

Улахан уолаттар-кыргыттар мэниктииллэр, сүүрэкэлэһэллэр. Звеновод мин ырааҕынан аймаҕым Уйбаан диэн эдэр уол этэ. Кини биирдэ эмэ миэхэ лэппиэскэтиттэн бэрсээччи. Ол да сырыыга буоларын курдук мин өйүөм суох буолара. Били куруускабар уопсай сиҥэ-чэй бастан ылан баран, өйүөм суоҕуттан саатан отуу кэннигэр тиийэн соҕотоҕун олорон чэйбин истим…

Кэлин улаатан баран аймахпын Уйбааны көрсүбэтэхпиттэн хомойобун. Кини билигин суох.

 

Оо, оҕуһум эрэйдээх…

 

Мин урут оҕустан наһаа куттанар этим. Улахан дьон оҕуһу мииннэрэ үөрэппиттэрэ, наһаа үөрбүтүм, үчүгэй этэ. Оҕус көхсө кэтит, улахан баҕайы буолар уонна бу сылааһын.

Арыый обургу буолтум кэннэ оҕус сиэттэрэллэрэ. Онно булуугу состорон сир тиэртэрэллэр. Мин биир суон баҕайы оҕустаахпын, ону хантан ыларбын эҥин өйдөөбөппүн. Оҕус сиэтэбин, оттон биир дьахтар булуугу тутар. Итии, кумаар-күлүмэн бөҕө. Үлэлиир сирбитигэр диэри оҕуспутугар мэҥэстэн миинэн барабыт.

Арай биирдэ оҕуһум сытынан кэбистэ. Айаҕыттан күүгэн бөҕө тахсар, отой турбат. Биир хайалара эрэ кэлэн туруора сатаан баран, улахан баҕайы күрүө тоһоҕотун аҕалан сискэ мииннэртээтэ. Оҕус орулуур, кыайан турбат, охсуолаа да охсуолаа буолар. Мин оҕуспун аһынан ытыыбын, ол киһиттэн тоһоҕону тардыалыыбын. «Бар, киэр буол, соруйан туруорбаккын» диир. Оттон булуугу тутар дьахтар эмиэ буойа сатыырын истибэт. Оҕуспун охсуолаа да охсуолаа буолар. Мин ытыы-ытыы сытар маһы ылан ол киһини охсоору гыммыппын, «эйигин оҕускун кытта тэҥҥэ өлөрөн кэбиһиэм» диэн баран бара турда.

Оҕуһум хараҕар, кулгааҕар күлүмэн түс да түс, хараҕа барыта ириҥэ, айаҕыттан күүгэн кэлэр. Ону ыраастыы сатыыбын, былааппынан хараҕын саба баайарбын оҕуһум сөбүлээбэт. Ытыы-ытыы сиһин имэрийэбин, сүүһүттэн сыллыыбын, үөннэри үүрэбин, айаҕар от уга сатыыбын да сиэбэт. Бу акаары уу булан иһэрдэр диэн суох.

Киэһэ хойутуу оҕуһум турда, булгутан баран булуугу тутар дьахтар илдьэ барбыта. Кэлин туох буолбутун билбэтим. Ол киһи оҕуспун охсуолуурун саныы-саныы түүнү быһа ытаан хоммутум. Билигин да ол түгэни санаан кэллэхпинэ дууһабар олус ыарахан.

 

Хоргуйбатахпыт

 

Сэрии кэмигэр ойуччу биир өтөххө олорор буолан наһаа хоргуйбатахпыт. Наар куобах, балык сиир, үөрэ иһэр этибит.

Ийэм эрэйдээх сэрии иккис сылыгар өлбүтэ. Арай биир эрэ киэһэ аспыт суоҕа. Онно тугунан эрэ ийэм биһигини аһаппыта. Оттон бэйэтэ тугу да сиэбэтэҕэ. Оо, онно миэхэ олус да ыарахан этэ… Ити сэрии сылларыгар дьиэ кэргэттэргэ дьон хоргуйан өлөрө олус ыарахан эбитэ буолуо.

 

Хааһы олус минньигэс этэ да…

 

Аҕабынаан иккиэйэҕин хаалбыппыт, сэрии бүтүүтэ арыый улаатанмокко сылдьар буолбутум. Биирдэ үлэлээн кэллим, быыкаа чугууннаах этибит, биир лиитэрэ курдук быһыылааҕа. Онно аҕам хааһы буһаран тоһуйбут уонна барытын миэхэ миискэҕэ кутан биэрдэ. Бэйэтэ чугуунун эрэ салаата.

Мин хайдах да бэйэм эрэ олорон сиир кыаҕым суох, ол иһин кыра аҥаарын сиэн баран «аҕаа, маны сиэ» диэтим. Аҕам мөхтө, «сиэ» диэтэ. Мин «амтана куһаҕан» диэтим. «Чэ, сарсын сиэр» диэтэ. «Сарсын да сиэм суоҕа» диэн аккаастанным. Ол аҕабар сиэтээри. Дьиҥэр наһаа минньигэс хааһы этэ.

Сэрии оҕолоро бары да итинник олоҕу олорон аастахпыт буолуо.

 

Туос уллуҥнаах баһаатай

 

Төрдүс кылааска үөрэнэ сылдьан пионер-баһаатай этим. Этэрбэһим уллуҥа алдьанан үктэнэрбэр атаҕым тилэҕэ ыалдьар этэ. Ол иһин этэрбэһим иһигэр туос угарым. Ону кылаас уолаттара «баһаатайбыт туос уллуҥнаах» дии-дии үөҕэн сордууллара.

 

Анна ЕГОРОВА.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
3 + 0 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.