Доллар61.26 Евро72.24
+18 °С

«Сааскы кэм» киинэни көрөн баран...

13:51 в 11.04.20180 61

70-80 сылларга дылы төрөөбүт көлүөнэ дьон, саха тапталлаах суруйааччыта Амма Аччыгыйа суруйбут «Сааскы кэм» халыҥ кинигэтин аахпыккыт чахчы. Биир бэйэм кинигэни ааҕар буолуохпуттан, күн бүгүҥҥэ дылы «Сааскы кэми» ахтан кэллэҕим  аайы ааҕар саамай таптыыр айымньым.

Микиитэ Лэглээрин саха норуотун литературатыгар биир саамай табыллыбыт оҕо уобараһа. «Сааскы кэми» аахтахха бииртэн биир уобарастар хамсаабытынан, саҥарбытынан иннигэр бу көстөн кэлэллэр... Чуохайбыт синньигэс моойдоох хараҕа суох Сүөдэр Бэһиэлэйэп, кытара сытыйбыт Сыллай Луха, оһох кэннигэр кэпсээн эҥээрийэ олорор Даарыйа эмээхсин, тырыттыбыт таҥастаах харса суох Баһыахтыыр Балбаара... Аахтахха бараммат эҥин араас эгэлгэ уобарастар. Кинилэр бары мин бэрт үчүгэйдик билэр дьонум курдуктар.

Дьэ, арай «Сааскы кэми» киинэ оҥорбуттар. Тааттаҕа кэлэн устубуттар. Киинэҕэ биллиилээх артыыстары кытта Таатта дьоно эмиэ уһуллубуттар. Киинэ киэҥ сиргэ хайҕаммыт. Ханнык эрэ наҕараадаҕа тиксибит. Итинник кэпсээн тарҕанна. Үөрүү-көтүү буолла. Көһө сылдьан улахан экраҥҥа көрдөрбүттэрин тииһинэн көрбөккө хааллым. Онтон дьэ бу Саҥа дьыл өрөбүллэригэр телевизорга тутан олорон көрдүм.

Ким эрэ миэхэ алыс үчүгэйи эрэннэрэн баран, албыннаан кэбиспитин курдук хом санаа хаалан хаалла. Ити киинэ саха сиригэр көрдөрүллүбүтүн кэннэ «Туймаадаҕа» ким эрэ “Киинэ туруорааччы режиссёра А.Романов «Сааскы кэми» аахпакка эрэ туруорбут быһыылаах” диэн суруйбутун аахпыппын өйдөөн кэллим... Ама оннук буоллаҕай диэн итэҕэйбэтэҕим мин оччолорго. Онтон киинэни көрөн баран баҕарбатарбын да ол көрөөччү хомолтотугар кыттыһан хааллым. Ама режиссёр айымньыны хайдах ааҕыа суоҕай. Хайаан да аахтаҕа дии.

Айымньыга саха өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи уонна өрөбөлүүссүйэ саҕанааҕы, ол кэннинээҕи олоҕо суруллубут эбит буоллаҕына режиссёр ону киинэтигэр аҕыйах эпизодтарынан судургутук биэрэ сатаабыт. Артыыстар биллэн турар режиссёр кинилэргэ итэҕэйбит оруолларын үчүгэйдик толороллор. Ордук Микиитэни оонньообут оҕо, мөссүйүөн оҕолоро. Оһох кэнниттэн күҥҥэ аҕыйахтык быгар, кыра уҥуохтаах Сээркээн Сэһэн эмээхсини Даарыйаны РФ үтүөлээх артыыската Степанида Борисова оонньуур. Ыраас мааны таҥастаах, лэп лэчигирэс тиистээх, уһун тайах маһынан, көҥүлэ суох сир хорута кэлбит оҕонньору сиирэ-халты дайбыыр хорсун дьахтар. Татаар кыыһа Дьэбдьиэскэни Үүнэр көлүөнэ театрын бастыҥ кырасааабыссата Мария Данилова оонньуур.

Биһиги хас аахтахпыт аайы харахпытыгар илэ бааччы көстөн кэлэр уобараспытыттан отой атын уобарастар. Дьөгүөрдээн, Сөдүөччүйэ эмиэ. Аны нууччалар, хаһаахтар элбэхтик көстөллөр. Эрдэлиир Миитэрэй нууччалыы үчүгэйдик саҥарар. Арааһа Охоноос Маппыайап уобараһа холбоспутугар сөп. Быһаччы эттэххэ «Сааскы кэм» айымньы уонна «Сааскы кэм» киинэ маарыннаспат өрүттэрэ элбэх. Үүт-үкчү суруллубутун курдук да буолбатар сүрүн ис хоһоонун кыайан биэрбэтэ. Ол оонньообут артыыстар буруйдара буолбатах. Киинэни туруорааччы тоҕо эрэ кыл тиэтэлинэн кум-хам тута охсон оҥорбут дуу диэххэ айылаах. Дьөгүөрдээн хаарты оонньуура, Микиитэ мөссүйүөҥҥэ олорон үөрэнэригэр учуутала да, аҕабыыта да хайалара үчүгэй киһи буолара биллибэтэ киинэни сымсатта дии санаатым.

Бүтэһигэр Микиитэни аттаах киһи ситэн кэлэр, уол онтон үтүрүллэн хаарга охтон түһэр. Ол сыттаҕына аттаах киһи «Революция буолбут» диэт ааһа турар. Киһи аймах историятыгар сүдү уларытыыны киллэрбит ити революция диэн тылы Микиитэ хаарга сытан эрэ истэр. Онон киинэ бүтэр.

«Айымньыны режиссёр киинэ оҥороругар уларытыахтаах, эттээн-сииннээн биэриэхтээх», – диэччилэр. Мин санаабар  «Сааскы кэм» киинэҕэ хаарыаннаах элбэх уобарас көтүтүллүбүт, эттэнэн-сииннэнэн биэриэхтээҕэр сулуйан ылбыт курдук.

«Дьикти саас» диэн Далан айымньытын киинэ оҥорбуттарын көрбүтүм. Режиссёрдар Никита Аржаков, Роман Дорофеев айымньыга уларытыыны киллэрбиттэр этэ да, ол киинэни ханан да сымсаппат, хата эбии интэриэһинэй гына, көрөөччү биир тыынынан көрөр «һуу, аата үчүгэйиин» диэн үөһэ тыына түһэр гына оҥоһуллубут киинэ этэ. Аркадий Новиков «Хопто хаһыыта» киинэтэ эмиэ оннук этэ. “Хаарыан Сааскы кэмим» дии санаатым мин киинэ кэнниттэн.

Итини таһынан эмиэ биир хаһыакка «Сааскы кэми» уһулуу туһунан интервью баарын аахпытым. Онно киинэ уһуллуутугар, Таатта дьонугар сүҥкэн көмөлөрүгэр махтаныы баара. Таҥаһыгар – сабыгар тиийэ көмөлөстүлэр диэн. Ити кырдьык. Микиитэ Лэглээрин кэтэ сылдьар таҥаһын Кыйыттан оскуола-интернат учуутала Лазарева А.Н-тан кэлэн уларсан барбыттар. Уларсааччы аата-суола Прасковья Дмитриевна Павлова диэн. Ол таҥас уларсыллыбыта иккис сылыгар барда, хаһаайыныгар төннөрүллэ илик. Александра Николаевна уһун сыллар тухары, оҕолорго «Ача» драмкуруһуогу салайар. Ол куруһуогун үлэтигэр туһанаары дьонтон уларсан сытыарбыт таҥаһа сураҕа суох сүппүт. Кырдьык билиҥҥи үйэҕэ мээнэ көстүбэт, сүүс сыл анараа өттүнээҕи олоҕу-дьаһаҕы көрдөрүөн сөптөөх таҥас билигин ким илиитигэр сылдьара биллибэт.

Айымньы нөҥүө киинэҕэ, киинэ нөҥүө көрөөччүгэ сыһыан дьэ итинник буолан таҕыста. Санаабар «Сааскы кэм» үйэлэргэ өлбөөдүйбэт саха норуотун биир бастыҥ классикатын, эҥинэ бэйэлээх дьиктилээхэй уобарастарын ким эрэ көйгөтүппүтүн, илиитин таһынан илгэн кэбиспитин курдук хомолто санаа хаалан хаалла.

Айар тыл маастара «Сааскы кэм» диэн айымньынан, саха норуотун урукку олоҕун биһиги иннибитигэр тэлгээн биэрбит Амма Аччыгыйа арай тыыннаах буоллун?! Хоп курдук өйүнэн-санаанан олорон ити киинэни көрбүт буоллун? Хайҕаан өрө көтө түһүө этэ дуо?..

 

Т. ЛЕКСЕКУНА,

РФ Суруналыыстарын союһун чилиэнэ.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
4 + 3 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.