Доллар62.87 Евро70.79
+9 °С

Народнай поэт Василий Сивцев тиһэх интервьюта

10:53 в 11.05.20190 293

TUYMAADA.RU Ааспыт 2018 сыл түмүктэнэн эрдэҕинэ мин поэт Василий Тарасович Сивцевы кытта көрсөн кэпсэппитим. Кырдьаҕас дьиэтигэр олороро, мин урут даҕаны киниэхэ дөрүн-дөрүн киирэ сылдьар этим. Биирин үксүн "Туймаада" хаһыакка анаан суруйбут ыстатыйаларын ыла киирээччибин.

Народнай поэт тиһэх интервьютун эһиги болҕомтоҕутугар таһаарабыт.

– Василий Тарасович, дорообо! Дьэ хайдах-туох олордуҥ, сааһыҥ хаһыҥ буолла?

– Дорообо! Александр, кэлбиккэр махтанабын. Дьону кытта кэпсэттэхпинэ үөрэбин, сэргэхсийэбин. Билигин оттон сааһым ыраатта, ахсынньыга 85 сааспын туоллум. Онон дьэ син балачча барсан эрэбин. Туох да кэмсинэрим суох, онон доруобуйа мөлтөх диир кыаҕым суох.

– Билигин тугу үлэлиигиний дуу, тугунан дьарыктанаҕын дуу? Эбэтэр тохтоттуҥ дуу, хайдаҕый?

– Сынньанабын диэххэ сөп. Суруйбаппын билигин. Суруйарга буочар даҕаны мөлтөөтө. Онон саҥаран, тугу өйдүүрбүн кэпсиэхпин эрэ сөп.

– Оттон көрөрүҥ хайдаҕый, ааҕаҕын дуу?

– Ааҕан. Кинигэни күн аайы балачча ааҕабын. Кинигэ киһини абырыыр, аралдьытар даҕаны. Уонна киһи санаата сайдар, туох эрэ эбиллэр курдук. Ордук үчүгэй кинигэни аахтаххына.

– Көрөрүҥ-истэриҥ куһаҕана суох быһыылаах дии?

– Ээ, син көрөбүн.

– Дьонуҥ, оҕолоруҥ-сиэннэриҥ хайдахтарый? Кэргэниҥ Надежда Андреевна былырыын бараахтаата этэ дии.

– Былырыын, 2017 сыл ахсынньы ый 14 күнүгэр... Мин саастыым этэ.

– Оҕолоруҥ-сиэннэриҥ төһө сылдьалларый?

– Ээ, сылдьаллар. Кыра уолум миигин көрөн миигин кытта олорсор диэххэ сөп. Ардыгар кэргэнинээн кэлэн олорооччулар. Кэлэ-бара сылдьаллар. Улахан уолум атаҕа ыалдьар буолан дэҥ-дуҥ кэлэн барар. Уолаттарым биирдии оҕолоохтор. Оччугуй уолум кыыстаах, ол сиэним Москваҕа баран үөрэммитэ даҕаны, онно олорор даҕаны. Английскай тылы үөрэнэн бүтэрбитэ, ол хайысханан биир тэрилтэҕэ үлэлиир. Кэлэн барааччы. Улахан уолум уола – сиэним уол кэргэннээх, оҕолоох. Онон хос сиэннээхпин. Биһиги олорбут даачабытыгар дьиэ-уот оҥостон, кыһыннары онно олороллор. Бэйэтэ туспа ыла. Дэҥ-дуҥ эмиэ кэлэн барар. Согордук олоробут.

– Оттон биир идэлээхтэргин – суруйааччылары кытары төһө билсэҕин?

– Суруйааччылар, диэ...

– Эһиги союзкут салайааччыта Иван Мигалкин этэ дии?

– Мигалкин. Ол киһи миэхэ тоҕо эрэ сылдьыбат. Биһиги хайдах эрэ, арааһа мин буруйбунан буолуо, биир түгэҥҥэ хайдах эрэ өйдөспөтөхпүт. Онно өһүөннээн курдук дуу, өһүөннээн буолбатах – хомойон дуу курдук сылдьар буолуохтаах. Дьиҥинэн мин кинини ытыктыыр, хара маҥнайгыттан өрө тарпыт, народнай поэкка тиийэ үүннэрбит киһим курдук саныыбын. Мин туспунан олус куһаҕана суох өйдөбүллээҕэ буолуо диэн эрэнэбин.

Ол гынан баран атыттар даҕаны тоҥуйдар диэххэ сөп, сылдьыбаттар. Бэйэм даҕаны урут эдэрбэр дьон миэхэ олус наһаа сылдьыбат киһитэ быһыылаах этим. Ыалдьытымсаҕа суох киһи дии санаабыттара дуу, соччо сылдьыбаттара. Дьон телефоннаан эҥин баран сөп буолаллар. Эмиэ да сөп, тоҕо мээнэ сылдьыахтарай, “оҕонньор бэйэтэ олордун, сынньаннын” дииллэрэ буолуо.

– Эдэр эрдэххинэ ханна да мээнэ сылдьыбат этиҥ дуо?

– Эдэр эрдэххэ баһаам буоллаҕа, кэлии-барыы... Бары оройуоҥҥа барытыгар сылдьыбытым. Командировкаҕа элбэхтик сылдьарым. Редакцияларга үлэлээбитим, ол иһин үлэм да оннук этэ. Суруйааччыларга үлэлээбитим. Айаны сөбүлүүр буоламмын кэлэр-барар этим. Эдэр эрдэххэ ол наада курдук этэ. Кэлин саныырга да үчүгэй. Үчүгэй кэмҥэ үчүгэйдик сылдьыбыт буоллаххына, санааҕар ол куруук тиллэн кэлэр. Ол доруобуйаҕар кытта үчүгэйдик дьайар.

– Суруйааччылар союзтара хаһан араҕыста этэй?

– Сэбиэскэй уурайбытын, 1990-с сыллар саҥаларыгар.

– Урут сэбиэскэй саҕана суруйааччы оруола сүрдээх улахан этэ дии. Билиҥҥи үйэҕэ оннук буолбатах. Эн санааҕар хайдаҕый?

– Ити кэмэ оннук буоллаҕа дии. Ханна даҕаны, ол Москваҕа даҕаны Суруйааччылар союзтарын наһаа оннук улахан ыйааһыннааҕа көстүбэт курдук буолла, быһыыта. Москваҕа даҕаны, Петербурга даҕаны хастыы даҕаны суруйааччылар союзтара бааллар. Олор бары тус-туһунан программалаахтар, тус-туһунан үлэлээх-хамнастаах дьон. Мин санаабар маннааҕы суруйааччылар союзтара – икки союз – балачча элбэх, сүүстүү киһи чилиэннээхтэр. Онон балачча дьону үлэлэтэн олорор буолуохтаахтар. Дьиҥинэн ол үчүгэй буоллаҕа. Итинник общественнай тэрилтэлэр билиҥҥи кэмҥэ хайаан да баар буолуохтаахтар.

– Урут суруйааччылар хамнастаах үлэлээх буоллахтара дии?

– Хамнастаах бөҕө буоллахтара.

– Хамнастарын хайдах төлүүр этилрий? Холобур, эн Леонид Поповтааҕы эҥин билэр буоллаҕыҥ дии. Төһөнү ылар этигитий, холобур, оробуочай хамнаһыгар тэҥнээтэххэ?

– Биһиэхэ председателинэн Моисей Дмитриевич Ефимов, мин эппиэттиир секретарь этим, кини солбуйааччытын курдук сылдьарым. Икки буолан үлэлиир этибит. Моисей 110 солкуобайы, мин эмиэ оччо курдугу ыларым.

– Наһаа элбэҕэ суох эбит дии.

– Элбэҕэ суох этэ.

– Ол оннугар кинигэ суруйан таһаардаххытына ботуччу соҕус гонорары биэрэллэрэ буолуо?

– Наһаа элбэҕи биэрбэт этилэр. Кэнники барыта, суруйааччылар хамнастара эҥин, аччаан испитэ-ээ...

– Оттон оччолорго? Холобур, Леонид Попов “Тоҕой сэлэ” диэн кинигэни таһаарбыт, ол онно гонорара биир массыына кэлэр сыаната үһү диэн оҕо сылдьан истибитим.

– Ээ, оччотооҕуга оннук, массыына сыанатынан ылар этилэр. Баһаам буоллаҕа дии.

– Ол 60-с 70-с сылларга буолуо?

– Оннук. Биһиги үүнэрбитигэр-тахсарбытыгар, 90-с сылларга, хамнас эҥин диэн мөлтөөбүтэ. Биһиги мөһөөхтүүнэн эрэ ылар буоллахпытына... Моисей да син биллэр, народнай поэт буоллаҕа. Духуобунас академиятыгар үлэлээн эбинэр быһыылаах этэ. Суруйааччылар үксүлэрэ даҕаны, Харлампьевалаах, Лугиновтаах даҕаны аҥаардас Суруйааччылар союзтарыгар үлэлээн айахтарын ииттибэт быһыылаахтара. Эбии үлэлээхтэр, эбии дуоһунастаахтар. Онон ииттинэн-хамнастанан сылдьар буолуохтаахтар. Биир мөһөөх диэн билиҥҥи үйэҕэ харчы буолуо дуо. Оттон мин аҥаардас биир мөһөөҕүнэн сылдьар курдук этим, быһыыта. Онон да сөп буолар курдук этим.

– Урут сэбиэскэй саҕана хайдах суруйааччы буолар этилэрий, кинигэ таһаардаххына дуо? Эбэтэр Суруйааччылар союзтара “эн суруйааччы буолаҕын, хамнаска ылабыт” дииллэр дуу? Бэрээдэгэ хайдах этэй?

– Ээ, оттон... Оннук анаан-минээн үлэлээбиттэрин өйдөөбөппүн буолан баран, суруйааччы кинигэтэ таҕыстаҕына, биллэн турар, уопсай үөрүү-көтүү буолар этэ. Онон кини биллэн, кини туһунан оччолорго рецензия, сүрдээх болҕомтолоох ырытыылар, кэпсэтиилэр барар буолаллара. Кэнники ким даҕаны суруйааччы туһунан тугу эмэ суруйбутун өйдөөбөппүн. Суруйааччы суолтата отой сүттэ курдук саныыбын. Ол бэйэлэрэ тахсан, радиоҕа даҕаны, телевизорга даҕаны, хаһыакка даҕаны суруйаллара, этэллэрэ-тыыналлара эмиэ аҕыйах. Урут суруйааччы диэн, эн этэриҥ курдук улахан, туох эрэ общественнай суолталаах, дьоҥҥо аптарытыат бөҕө буолар этэ. Ол кини айымньытыттан, кини бэйэтин билиититтэн-көрүүтүттэн тутулуктаах буолуон сөп.

– Оттон ити урукку суруйааччылар били КГБ-лары кытта сибээстээхтэр диэн тугу этэллэрий? Эн сибээстээх этиҥ дуу, суох дуу?

– Ээ, суох буоллаҕа! КГБ-га туохха наадыйыаххыный? КГБ-лар бэйэлэрэ наадыйдахтарына кэлэр дьон буолуо ээ. Дьон ыҥырыытынан соччо сылдьыбатахтара буолуо.

– Эһиэхэ урут этэр этилэр дуо – идеологияны тутуһаҕыт, барытын дьэ уруй-айхал тылларынан суруйаҕыт, сэбиэскэйи хайгыыгыт диэн? Хайдах эрэ оннук этэ буолбат дуо, соцреализм эҥин... Цензура отдела баара дии.

– Оннук баара. Главлит диэн тэрилтэ баар этэ. Урукку типография дьиэтигэр бааллара. Хаһыат эҥин тахсар сиригэр баар буолааччылар. Тахсар ыстатыйаҕын барытын көрөөччүлэр. Сүрүн ирдэбилэ – партия оруолун үрдэтии, ону хайҕааһын. Оттон суруйааччылар айымньыларын ис хоһооно үчүгэй буолуохтаах буоллаҕа, ол биллэр. Кылаабынайа партийнай линияны утары санааны эппэт буоллаҕына, айымньы бара турар буоллаҕа.

– Билигин ону сөп диигин дуу, сыыһа дуу?

– Наһаа оннук улахан хонтуруол, тутуһуу баара, биллэн турар, суруйааччыны соччо үөрдүбэт этэ. Оннук түгэннэр син баар быһыылаах этилэр. Атын суруйааччыларга, миэхэ оннук суох этэ. Миэнэ хоһоон, ырыа-тойук – чэпчэки соҕус жанр буолан тутуһуу суох буолара.

– Онтон ити суруйааччылары соҕуруу Москваҕа, Переделкиноҕа ким ыытар этэй? Онно олорон, төһө баҕарар суруйар усулуобуйаҕа, төһө уһуннук олорор этилэрий? Биир ый, икки ый? Эбэтэр сылы быһа дуу? Оччотооҕу суруйааччылар айымньыларын кэннигэр “хаһыс эрэ сыл, Переделкино” диэн суруйбут буолаллара. Василий Тарасович, дьэ арай миигин оннук Переделкиноҕа ыыппыт буоллуннар? Бэлэми аһыы-аһыы дьэ тугу эмэ суруйуом эбитэ буолуо. Тоҕо үчүгэйэй!

– Ол Переделкиноҕа мин эмиэ сылдьыбыт киһибин. Онно Суруйааччылар союзтара путёвка биэрэн ыытара. Биһиэхэ итинэн Моисей Ефимов бэйэтэ дьарыктанара.

– Төһө өр буолалларай? Барыта төлөнөр дуу? Бэлэм аһылык!

– Хас сезоҥҥа сытаргын бэйэҥ быһаараҕын. Биир сезон арааһа сүүрбэччэ хонук быһыылааҕа. Икки сезон – балтараа ый. Уһуннук үксүн Семён уонна Софрон Даниловтар сытааччылар.

– Дьэ, усулуобуйа бөҕөтө дуу? Курорт курдук онно сытан суруйаҕыт...

– Оннук. Бэйэтэ остолобуойдаах, утуйар уонна үлэлиир туспа хостоох. Биирдии эбэтэр иккилии киһи сытар хосторо буолааччылар. Мин биирдии киһилээххэ олорбутум. Ол улахан көмө, усулуобайа буоллаҕа дии. Софроновтаах ыалдьар эҥин дьон этилэр, ол иһин наар кинилэр сыталлара иһиллээччи.

– Дьиэттэн-уоттан тэйэн сылдьар соччото суох буолбатаҕа буолуо дуо?

– Биллэн турар. Ол эрээри саамай үчүгэй айымньыларын ити кэмҥэ суруйбуттара быһыылааҕа. Холобур, Софрон Данилов “Сүрэх тэбэрин тухары” диэн романы суруйбута. Кинилэр эрдэттэн Переделкиноҕа сыппыт, үлэлээбит дьон. Кэнники, биһиги син биллэр дьон буолбуппут кэннэ, Переделкиноҕа барыы аҕыйаабыта, тохтообута да диэххэ сөп. Итиэннэ айар дьиэлэр – Дом творчества диэннэр бааллара, онно элбэхтик сылдьан туһаммыт дьон. Улахан суруйааччылар, олор истэригэр Николай Якутскай, Леонид Поповтаах эҥин туһаммыттара. Өссө ол бириэмэҕэ Тобуруокап эҥин сылдьар этилэр.

– Эмиэ дьон кэпсээнинэн буоллаҕа, суруйааччылар үчүгэйдик банкеттыыр, онно эмиэ үчүгэй соҕустук аһыыр-иһэр этилэр дииллэр...

– Аа, аһылыкка дуо?

– Аһылыкка.

– Аһылыкка суруйааччылар чымаадыстыы олорбот дьон этилэр. Аһыырын аһаан, этэллэрин этэн, саҥаран-иҥэрэн арахсар буоллахтара.

– Партия ону аһара боппот быһыылааҕа дии?

– Ээ, суох.

– Мин оҕо сылдьан үрүүмкэ, бакаал арааһа элбэҕин өйдүүбүн. Хайа да ыалга серваны биир гына турар буолаллара.

– Оччотооҕу кэмҥэ суруйааччылар бары сүрдээх воспитаниелаах, иитиилээх дьон буоллахтара. Истэхтэринэ даҕаны үөхсэ-этиһэ, айдаарса барбат этилэр. Бэрээдэктээхтик аһаан, сылдьан тарҕаһаллара.

– Семён, Софрон Даниловтар “амсайаллара” дуу?

– Мин дэҥ-дуҥ сылдьыһар этим. Кинилэр ыарыһах соҕус дьон этилэр. Онон туттунан иһэллэрэ-аһыыллара. Ол оннугар дьону кытта кэпсэтээри, дьон саҥатын истээри онно-манна сылдьаллара, юбилейдары эҥин тэрийэллэрэ. Суруйааччы дьон бүгэн олорбот буоллахтара.

– Оттон Леонид Поповтуун төһө билсэр этигиний?

– Леонидтыын биир кэмҥэ сүрдээх табаарыстыы этибит. Николай Габышев, Леонид Попов буолан хайдах эрэ сарсыарда мин үлэлиир хоспор куруук баар буолааччылар. Онтон дьэ ханна сылдьабыт, ханна тугу гынабыт диэн сүбэлэһэрбит. Онно-манна иллэҥ тэрилтэлэргэ эҥин, куоракка күүлэйдиир-сынньанар тэрилтэлэргэ даҕаны сылдьар, кэпсэтэр, сынньарар этибит. Ардыгар көннөрү айылҕаҕа да сылдьааччыбыт, Күөх хонууга киирээччибит. Ардыгар бытыылка да баар буолуон сөп... Кэпсэтиитигэр эрэ анаан аралдьыйар буоллаҕыҥ.

– Урут суруйааччылар саамай сылдьар рестораннара ханнык этэй?

– “Север” диэҥҥэ сылдьар этибит. Типография утары баар этэ.

– Билиҥҥи правительство дьиэтин ойоҕоһугар дуо?

– Онно.

– Василий Тарасович, билигин хайдах үйэ кэллэ дии саныыгын?

– Ким билэр... Билигин онно-манна, тэрилтэҕэ сылдьыбаппын. Онон туох өйдөөх-санаалаах дьон үлэлииллэрин билбэппин. Суруйааччыларбыт даҕаны соччо көстүбэттэр, улахан сибээһим суох.

– Саатар эдэр суруйааччылартан ким да сылдьыбат дуо?

– Биир эмэ сылдьааччы.

– Айар үлэ туһунан кэпсэтиэххэ дуу. Мин студенныыр эрдэхпиттэн ыйыталаһабын: хоһоону хайаан да быраабыланан суруйуллар дуо? Филфакка биһиги ямб, хорей эҥин диэннэри үөрэтэн биэрбиппит. Мин аҥаардас онтон хоһоон суруйар баҕам сүппүтэ быһыылааҕа.

– Хоһоон хоһоон курдук суруллуохтаах буоллаҕа. Рифмалаах эҥин.

– Ол аата ыллыҥ да мээнэ суруйбат буоллаҕыҥ?

– Суох.

– Мин Владимир Фёдоров диэн нуучча поэтын кытта көрсүһүүгэ киниттэн ыйытан турабын: хоһоон суруйарбар тугуй, маҥанай хоһоон суруйар быраабыланы үөрэтэбин дуо, диэн. Онуоха кини: “Суох, үөрэппэккин, суруйан киирэн бар. Оччоҕо ханнык эмэ быраабылаҕа сөп түбэһиэ”, – диэбитэ быһыылааҕа.

– Сөпкө эппит.

– Оттон быраабыла?

– Быраабыла диэн бэйэҥ суруйа олороргуттан бэйэтэ тахсан кэлэр. Били уопсайынан билэр буоллаҕыҥ, хоһоон хайдах суруллуохтааҕын. Хоһоон суруйар ньыматын билбэт киһи ылсыбат даҕаны буоллаҕа.

– Ити баар дии, ньыманы билиэхтээххин. Ол эрээри билигин киһи барыта хоһоон суруйар дии, холобур ватсапка.

– Сорох хоһооннору аахтахха букатын туох да формата, туох да быраабылата суох диэбит курдук суруйбут дьон элбэхтэр.

– Поэт буолбут дьон элбэхтэр ээ. Хомуурунньук таһаараллар.

– Хата оннук дьон ким хайа иннинэ кинигэ таһаарбыт буолаллар. Оннук түргэнник суруллубут хоһооннор дьиҥэр макулатура буоллахтара. Литература диэн литература буолуохтаах – формалаах, рифмалаах. Уонна саамай сүрүнэ диэн туох эмэ саҥаны киллэрбит буолуохтаах, холобур, саҥа уобараһы, уобарастааһыны. Көннөрү тылы набордаан суруйуу диэн ол хоһоон буолбатах. Барыта искусство айымньыта буоларын курдук киһи үлэлиэхтээх. Холобур Иван Гоголев хаһан даҕаны ол хоһоонун строкатын, рифматын оҥоро олорорун көрбөтөҕүм. Кини куруук суруйа олорор буолааччы, ол барыта кини үөрэнэн хаалбытыттан тахсар быһыылаах. Этигэр-хааныгар баар буоллаҕа буолуо. Оччоҕо оннук айымньы киһи дьиҥнээх ис дууһатыттан суруйбут аймньыта буолан тахсар.

Суруйааччы ис дууһатыттан, ханнык эмэ теманы ылан, эбэтэр кириитикэлээн, эбэтэр үөрэн-көтөн, таптаан суруйбута эрэ дьиҥнээх, киһи дууһатын таарыйыахтаах. Суруйааччы айымньыта оннук буолуохтаах – киһини таарыйар, туох эрэ санааны этэр.

– Оннук ээ, сөпкө этэҕин. Оттон урут хоһоону доргуччу ааҕыы төһө баар этэй? Оннооҕор мин оскуола концерыгар кыттан, хоһоону нойосуус үөрэтэн баран ааҕар этим. Билигин, биллэр турар, оннук букатын суох.

– Урут хоһоонньуттар түмсүүлэрэ баар буолааччы. Оттон билигин литератураҕа, тыл сайдыытыгар үлэ хайдах барарыттан тутулуктаах дии саныыбын. Салайааччылартан тутулуктаах, Суруйааччылар союзтара итиннэ эмиэ үлэлиэхтээх. Тэрилтэлэри кытта сыһыаннаах, сибээстээх буолуохтаах. Биһиги урут Суруйааччылар союзтарын кытта куруук, күн аайы кэриэтэ сибээстэһэр этибит. Туох үлэни, ханнык көрсүһүүнү ыытарбытын эрдэ бэлэмнээн, былааннаахтык үлэлиирбит. Тыа сиригэр оройуоннар анаан-минээн ыҥыраллара. Халыманан, Верхоянскайынан, чугастыы Чурапчынан, Мэҥэ-Хаҥалаһынан, Амманан, онтон да атын оройуоннарынан куруук сылдьарбыт.

– Кырдьык, оҕо сылдьан биирдэ суруйааччылардыын көрсүһүүгэ сылдьыбытым. Онно Урсуну кытта көрсүһүү буолбута, өссө ханнык эрэ суруйааччы баара. Умнан кэбиспиппин.

– Кэлии-барыы, киирии-тахсыы үгүс буолара. Билигин тугу гыналларын билбэтим.

– Урут “Хотугу сулус” сурунаалы саха ыала барыта сурутар быһыылааҕа. Мин оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан Егор Неймохов “Хапсыһыы” диэн романын салгыытын ааҕаары кэтэһии бөҕө буоларым.

– Дьэ ити сөпкө этэҕин. Суруйааччы саамай үлэтэ-хамнаһа урут ити сурунаалга көстөр этэ. Тыа сирин дьоно былдьаһан ааҕаллара. Интеллектуальнай сайдыылаах дьон – учууталлар, тыа сирин үөрэхтээх да, кыра да үөрэхтээх дьоно суруйааччылар сурунаалларын хайаан да ааҕаллара.

– Билиҥҥи олоҕу, онно-манна үгүстүк сылдьыбат буолан, үчүгэйдик билбэппин диэтиҥ. Ол эрээри тыа сиригэр олох ыараабытын истэр инигин?

– Истэн буоллаҕа, сэрэйэбин даҕаны. Телевизоры көрөбүн.

– Билигин государственнай пропаганда олус күүһүрдэ диэн буолар. Ону туох дии саныыгын?

– Вакуум үөскээбитин курдук, ханнык эрэ кэмҥэ идеологическай үлэ хайдах эмэ көрүҥэ син-биир баар буолар быһыылаах. Биһиги стабильнай, туруктаах кэмҥэ айаннаан эрэр буолуохтаахпыт. Онуоха диэри ити бэйэ оннун булунуу, сааһыланыы, дьон мөккүөрэ эҥин баар буолар. Ол гынан баран хайдах эрэ уота-күөһэ суох, урукку курдук сүрдээх үчүгэй, киһини сэргэхситэр литературоведческай ыстатыйалар, критическэй анаарыылар, таһаарыылар суохтар. Сурунаалларга бу итэҕэс. Уонна оттон сурунаалга саҥа айымньы тахсыахтаах буоллаҕа. Ону элбэттэххэ литература сайдыыта күүһүрүө этэ. Билигин ол сэдэх.

– Василий Тарасович, эн олоҕу балачча олорбут киһи буоллаҕыҥ. Абааһыны-таҥараны итэҕэйэҕин дуо?

– Һэ-һэ-һэ... Абааһыны-таҥараны оннук аһара итэҕэйэммин үҥмүтүм да, сүгүрүйбүтүм да суох. Ол гынан баран туох эрэ мистика, иччи туһунан үгүстүк суруйаллар. Киһини сүрдээхтик долгутар, хамсатар гына. Итинник көстүүлэр олоххо, биллэн турар, хайдах эрэ урукку кэмҥэ баар быһыылаах этилэр. Баҕар мин оннук кэмҥэ арыый хойутаан соҕус кэлбитим буолуо. Били Николай Заболоцкай аатырбыт кэпсээнин да ылан көрүөххэ.

– “Мааппаны” дуо?

– Оннук. Итинник түгэннэр дьиҥэр олоххо баар эбиттэр, киһи өйүн-санаатын баайар курдук көстүүлэр. Киһи таптала арааһынай буоллаҕа, ону мистикаҕа ситэн, таптыыр дьахтарыҥ хайдах эрэ туохха эрэ оҕустаран дуу, эн өйгүттэн сүтэн хаалыыта араас биричиинэттэн буоллаҕа. Ону үөрэттэххэ-биллэххэ ити “Мааппа” курдук көстүүлэр бааллара чахчы. Суруйааччылар даҕаны отой суоҕу суруйбаттар. Туох эмэ сибики баар буоллаҕына ону сайыннаран суруйаллар.

– Оттон эн бэйэҥ итэҕэйэҕин дуо? Холобур, анараа дойдуга олох баар диэн?

– Мин тус бэйэм оннугу букатын, хайдах эрэ иитиибинэн да буолуо, оннугу отой итэҕэйбэппин, билбэппин. Абааһы диэн, эбэтэр киһи өлөн баран сылдьарын, хаамарын, киһи уҥуоҕар ону-маны истэллэрин – мин итини ылыммаппын. Ол гынан баран киһи хайдах эрэ туох эрэ имнэммитин курдук, холобур, хараҥаҕа сылдьарыҥ эмиэ хайдах эрэ. Иччитэх, өтөхтөөх эҥин сиргэ киһи хайдах эрэ тардына сылдьар, куттанар курдук буолаҕын. Ол куруук баар. Ол үөрэнэн, итэҕэйэн, өйгөр охсуллан хаалбытынан буолуо.

– Былыргы инстинкт буолуо.

– Оннук. Урут төрөппүттэриҥ да кэпсээбиттэрэ өйгөр хаалар, психологическай охсуу буоллаҕа.

– Мин эмиэ абааһыны илэ сүүрэ сылдьарын көрбөтөҕүм. Көрбөтөх да киһи... Бүтэһикпэр ыйытыым эрэ: эн, Василий Тарасович, өлөр өлүүттэн куттанаҕын дуо?

– Мин өлөр өлүүттэн куттаммаппын. Хаһан эмэ өлүү син-биир кэлиэхтээх. Өлүү диэн олох атын көрүҥэ. Ити эмиэ эттим дии – олох атын көрүҥэ диэн. Ол аата өлөн баран атын олоҕу олоруохха сөп курдук санааны эттим буолан баран... Эн олоҕуҥ өлбүтүҥ да кэннэ, эн айымньылаах, туох эмэ суруйуулаах буоллаххына, онтугун бар дьон ааҕар буоллаҕына – эн өссө да тыыннаах курдук, ханнык эмэ частицаҥ орто дойдуга хаалар.

– Василий Тарасович, сэргэх кэпсэтииҥ иһин махтанабын!

Кэпсэттэ

Александр ЯКОВЛЕВ

-Айсан.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
1 + 9 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.