Доллар61.26 Евро72.24
+18 °С

Кииринньэҥ киһи

16:00 в 12.07.20180 43

Дьокуускай куоракка күн уһаан саас кэлэн иһэрэ биллэн  барда. Күн уота сылытан, хаар онон-манан  харааран  эрэр. Халтархайа сүрдээх, оҕо-аймах чуопчааран таһырдьаттан  киирбэккэ ким салааскалаах, ким хайыһардаах  күнүн атаарар буолла.

Сусанна Андреевна күп-күөҕүнэн арылыччы көрбүт нуучча дьахтара сибээс тэрилтэтигэр үлэлээбитэ ыраатта. Кэргэнэ  Александр геолог идэлээх буолан сайыны  быһа тыаҕа, айылҕаҕа сылдьара, ыкса күһүн күн уотугар  килэриччи сиэтэн, дьонун ахтан, үөрэн-көтөн рюкзагын толору таас хомуйан,  кус, балык кэһиилээх кэлэрэ. Түөрт сыллааҕыта ыраах Дьааҥыга  ууга оһоллонон,  эргиллибэтэҕэ…

Аны санаатахха, кыһалҕата суох, үчүгэйдик да олорбуттар эбит. Кыыһа Вика быйыл оскуоланы бүтэрэр, уола Саша 7-с кылааска үчүгэйдик үөрэнэр, оскуолалара дьиэлэриттэн чугас буолан оҕолор абыраннылар. Сусанна Андреевна ботуччу хамнастаах буолан, оҕолорун төлөбүрдээх үҥкүү, футбол   куруһуогар сырытыннарар, оҕолортон итэҕэһэ суох таҥыннарар. Сусанна Дьокуускайга төрөөбүт буолан хаардаах тымныы Саха сирин сөбүлүүр эрээри, кэргэнин сүтэриэҕиттэн, олоҕун уларытан дьиэтин атыылаан баран, соҕуруу итии сиргэ көһөн, кыыспын онно үөрэттэрбит киһи, намчыта, дьаһала да суоҕа бэрт дии саныыр буолла. Манна чугас аймаҕа, бииргэ төрөөбүттэрэ да суох, өйөһөр дьоно диэн бииргэ үлэлиир дьоно, доҕотторо буолаллар.

Ийэтэ Украинаттан төрүттээх, Сусанна оҕолоро кыраларыгар эрэ баран кэлбиттэрэ, онно ийэтин балтын оҕолоро бааллар, олорго чугаһаан, өйөһөн олорбут киһи  дии саныыр буолла. Сороҕор кэргэнин бииргэ үлэлээбит табаарыстара хайдах олороллорун билсэн бараллар, ол да үчүгэй дии саныы-саныы ас маҕаһыыныгар сылдьан суумкаҕа толору ас атыылаһан хааман истэҕинэ, хайдах эрэ төбөтө эргийэр, аҥар өттө тымныйан барда, «ыалдьаары гынным дуу»  дии санаат, ыараханнык биэс этээстээх дьиэ таһыгар сууллан хаалан, өйө суох сытта. Өр-өтөр буолбата, дьиэ анныттан  минньигэс ас сытын билэн, өкчөччү тартарбыт, нэмирийбит саһархай түүлээх ыт тахсан, салаппаан суумканы хайа тардан, буулканы сиэн, дьон иһэрин көрөн, халбаһыны ытыран, дьиэ анныгар сылыпыс гынан хаалла. Алдьархайтан ас тахсар  диэн маны этэн эрдэхтэрэ. Тэйиччи соҕуґунан икки уол ааһан иһэн, «Оо, итирик  дьахтар, бомжиха  быһыылаах» дии-дии, күлсэ-күлсэ  ааһа турдулар. Детсаттан сиэнин ылан иһэр саха оҕонньоро, дьахтар сытарын көрөн соһуйда, «Оо, бу иэдээни, халтарыйдаҕа»  диэн сотовай төлөпүөнүнэн суһал көмө массыынатын ыҥырда. Сиэнэ уол маҥан хаарга ыһыллыбыт саһархай өҥнөөх мандариннары ымсыырбыт курдук көрдө, сытар дьахтартан толлон, эһэтин кэннигэр сөрүөһүннэ.

Өр-өтөр буолбата, суһал көмө массыыната өрө чыһыырдан кэлэн, наһыылкаҕа Сусаннаны түргэн үлүгэрдик тиэйэн илдьэ бардылар. Сусанна эрэйдээх балыыһаҕа кыайан өрүттүбэтэ, өйдөммөккө үс эрэ хонон хаалла. Бииргэ үлэлиир дьоно ийэтин, аҕатын аттыгар таһааран кистээтилэр. «Киһи барахсан олоҕо кылгаһын, Сусанна эрэйдээх оҕолорун атахтарыгар туруорбакка бараахтаата, үлэтигэр кыһамньыта, билиитэ, көрүүтэ, дьоҥҥо сыһыана үчүгэйэ» диэн бииргэ үлэлээбит дьоно хараастаннар, элбэх үчүгэй тылы эттилэр. Кыыстаах уол  туора дьон элбэҕиттэн толлон, улаханнык ытаспатылар, аһыыларын сүрэхтэригэр иҥэриннилэр, соһуйан да хаалан, дьон тугу сүбэлиирин, саҥарарын өйдөөбөт курдуктар, муммут кус оҕотун курдук, бэлэмҥэ сылдьыбыт тулаайах оҕолор олохторо, бу ыарахан олоххо тосту уларыйар буолла.

Вика быраатыттан кистээн, суунар сиргэ олорон, аҕатын, ийэтин аһыйан ытыыр идэлэннэ, аһы да сатаан астаабат эбит. Күн-дьыл ааһара түргэн, өлбүтү кытта өлбүт суох, ытаан да ыллаан да тилиннэрбэккин. Ыаллара Варвара киирэн сотору-сотору оҕолорго сүбэлиир, бэрэски, пирог киллэрэн бэрсэр. Оҕолор саас утуйан хаалан, оскуолаҕа хойутуур идэлэннилэр, үөрэхтэригэр мөлтөөн, кылаастарын нэһиилэ бүтэрдилэр.

Учууталлар оҕолор тулаайах хаалбыттарын билэр буолан  кинилэри улаханнык мөхпөттөр. Вика экзаменнара саҕаланнылар эрээри, уһун кугас баттаҕын кырыйтаран араас өҥүнэн кырааскалатан, кылгас дьууппа, хобулуктаах түүппүлэ кэтэн, ким  ханна ыҥырар да барсан истэ, түүҥҥү кулууптарынан сылдьан күүлэйдиирэ элбээтэ. Ол сылдьан табахтыыр, пиибэлиир идэлэннэ. Андрей Соколов диэн хара хаастаах омук аҥаардаах кырасыабай нуучча киһитэ киниттэн арахсыбат буолла. Оҕолор бэйэлэрэ эрэ олороллорун  билэн, дьоҕус суумка  тутуурдаах көһөн кэллэ. Элбэх кэпсээннээх, үөрбут-көппүт Андрей Сашаҕа фрукта кэһиилээх кэлэн, бэйэ киһитэ буола тустэ. Вика оскуолатын бүтэрдэ эрээри, үөрэххэ туттарсыбата, бииргэ үөрэммит оҕолоро ким соҕуруу, ким Дьокуускайга үрдүк үөрэххэ киирдилэр. Арай Вика таптал курдук минньигэс абылаҥҥа ылларан, сотору кэминэн оһоҕостооҕо билиннэ.

Сайын Сашаны ийэтин кытта бииргэ үлэлээбит  дьонноро кэпсэтэннэр, «Заря» диэн лааҕырга сынньанан абыранна. Андрей быстах онно-манна үлэлээн харчы өлөрбүтэ буолар да, хамнаһа аһылыктарыгар да тиийбэт. Варвара Андрейтан дойдутун, хантан сылдьарын, төрөппүттэрин ыйыталаһар да, киһитэ сүгүн эппиэттээбэт. Дьон сылдьарын сөбүлээбэт курдук туттар буолан, ыаллара дьахтар сылдьара аҕыйаата.

Кыһын ортото Вика кыыстанна. Андрей ол-бу биричиинэнэн үлэтин сөбүлээбэт  аатыран кыһыҥҥы ыйдарга дьиэтигэр олордо. Викалаах Андрей кыһыл оҕолонон баран Сашаҕа үөрэннин да үөрэммэтин, олох кыһаммат буоллулар, үөрэҕэр да туруоран ыыппаттар, эгэ таҥаһыгар кыһаллыахтара дуо, сөбүлээбэтин үрдүнэн ийэтэ бэлэхтээбит көмпүүтэрин бэрт чэпчэки сыанаҕа атыылаан кэбистилэр. Учуутал хаста да кэлэ сырытта эрээри, Сашаҕа туох да уларыйыы тахсыбата, уол үөрэҕэр ээл-дээл сырытта. Сашаҕа пенсия сыыһа анаммытын килиэптэнэн, оҕо үүтэ атыылаһан олордулар. Дьиэлэрин- уоттарын төлөбүрэ да кыайан төлөммөккө мунньулунна. Хата хантан истибиттэрэ буолла, ыаллара Варвара эппитэ дуу, профсоюз үлэһитэ Наталья Сидоровна үлэһиттэртэн харчы хомуйан аҕалан, дьиэлэрин куортамын төлөөтүлэр. Андрей хата арыгы испэтинэн маладьыас, ээҕи кытта сылдьар, кини тылыттан тахсыбат оҕолорго туох диэн кыыһырыай, кэнники кэмҥэ Викаҕа дьиэбитин атыылаан уһаайбалаах дьиэтэ атыылаһан оҕуруот аһа олордуохпут, массыына атыылаһан таксилаан харчы өлөрүөм, Сашаҕа үөрэҕэр көмөлөһүөхпүт  диир буолла.

Вика санаатыгар, Андрей дьэ кырдьык сөпкө да этэр  диэн, ыам ыйын бүтүүтэ дьиэлэрин ботуччу сыанаҕа атыылаан Сайсарга олбуордаах эргэ мас дьиэни атыылаһан, көһөн күккүрээн тиийдилэр. Элбэх өрөмүөнү эрэйэр, уута суох да буоллар атыыласпыт дьиэлэригэр дьон олорон кэллэҕэ. Викалаах санааларын түһэрбэттэр, бөтүөнүнэн уу баһар үлэ Сашаҕа тигистэ. Андрей сыыдамсыйан Тойота массыына атыылаһа оҕуста, Викалаах Сашаны хатааһылатан, шашлыктаан кэллилэр, уоллаах кыыс куруутун массыынаҕа олоро сылдьыах курдук үөрдүлэр. Кыһынын Саша оскуолатын ырааҕырҕатан сүгүн үөрэммэтэ, таҥаһа да мөлтөҕө, улаатан эрэр оҕо аанньа аһаабат буолан, кубарыйан, нэһиилэ эрэ иэҕэҥниир курдук, оо, ийэтэ барахсан маанылаан да ииппит оҕото этэ. Дьиэлэрэ таас дьиэ курдук буолуо дуо, тымныыта, сиигэ, умуһаҕа тобус толору ууннан туолан турар, кыра кыыстара сотору-сотору тымныйан балыыһаҕа киирэр буолла. Ол курдук сыккыраан нэһиилэ кыһыны туораатылар.

Куһаҕан үчүгэйдээх диэбиккэ диэри Вика ол сылдьан балыыһаҕа санитарка үлэтин булан үлэтин саҕалаата, көнө сымнаҕас майгылаах Виканы үлэһиттэр сөбүлээтилэр. Саша уон биэһигэр барда, киһи таптыах оҕото, соломо дьүһүннээх долгуннурар баттахтаах, ийэтин курдук күп-күөх арылыччы көрбүт, мичээрдии сылдьар, аанньал курдук ып-ыраас уолу чугастааҕы маҕаһыын үлэһиттэрэ тулаайаҕын билэннэр, аһынаннар олбуор ыраастааччы үлэтигэр ыллылар. Андрей массыыналанан баран майгыта да уларыйда, сылдьар ыалдьыт хонор хоноһо курдук, сыыһа-халты туттарара элбээтэ. Вика үс саастаах кыыһын үлэтигэр илдьэ сылдьар, ханна хаалларыай, балыыһа аһыттан аһаан абыраннылар, ыарыһахтар куукула курдук саһархай куудара баттахтаах кыра Таня кыыһы ийэтэ дьиэ сууйар кэмигэр көрсөн абырыыллар, кэмпиэт, бэчиэнньэ куруук бэрсэллэр.

Биир үтүө күн Сашалаах Вика дьиэлэрин хатаан үлэлэригэр бардылар, күрүлүүр күнүс дьиэ үрдүттэн саҕалаан электричество уотуттан дьиэлэрэ умайан киирэн барда. Эргэ мас дьиэ, өр буолуо дуо, чааһы кыайбатынан барыта умайан бүттэ, баһаарынай массыына да абыраабата, күл-көмөр хара буруо буолла.

Киэһэ Викалаах Саша үлэлэриттэн кэлэн, олбуор иһигэр ытаһа турдулар. Андрей ыҥыттарыы күүһүнэн кэлэн: «Оо, дьэ иэдээн буолбут, үлэлээн харчы өлөрүүһүбүн, көмөлөһүөм, – дии-дии, номнуо 4 ыйдаах оһоҕостоох Викаҕа кыра харчы биэрдэ, кыыһын сыллаан ылла, дьонун да хараҕын таба көрбөт буолан суһаллык массыынатыгар олорон элэс гынан хаалла. Викалаах Саша докумуона да суох, таҥаһа да суох, хонор сирдэрэ да суох сир-халлаан икки ардыгар туран хааллылар. Эрэйи эҥэринэн тэлэн, Вика бииргэ үлэлиир дьонуттан харчы иэс көрдөһөн, дьиэ куортамнаһан олорор буоллулар.

Хас да ый ааста, Андрей харчы аҕалан биэриэхтээҕэр төлөппүөннээбэт, ханна баарын биллэрбэт. Вика милицияларынан киһитин көрдөттө. «Андрей Соколов диэн ааттаах киһи ханна да баара биллибэт, ханна да пропискаламматах»  диэн буолла. Вика хараҕын уутунан суунан, кэлэр-барар массыыналары көрөр да киһитин массыыната ханна да көстүбэт. Балыыһа төлөпүөнүттэн балыыһаларга, морга эрийэн киһитин ыйыталан көрдө да, киһитэ халлааннаан да көппүтэ, сиргэ да тимирбитэ биллибэт. Хата сэрэйдэххэ массыынатын атыылаан, күөх садтаах, муоралаах итии сиргэ көттө ини, эбэтэр итии дьиэлээх кыраһаабыссаны булан, үөрэ-көтө кэпсээннии, олороро буолуо. Кииринньэҥ киһи Андрей Соколов олоххо бэлэмэ суох эдэркээн тулаайах оҕолору эрэйгэ тэбэн, дьиэтэ-уота үөрэҕэ суох хааллардаҕа...

 

ТОЛБООНО.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
1 + 6 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.