Доллар61.26 Евро72.24
+8 °С

Иирээки эмээхсин

10:29 в 18.10.20180 20

Киһи олоҕо диэн, кырдьык, ааһара түргэнэ сүрдээх... Номнуо, били кырдьаҕастар этэллэрин курдук, түөрт уонус хаарбар үктэммитим ырааппыт эбит...

Эдэр сааһым номнуо ааспыт, ол гынан баран киһи дууһата кырдьыбат дииллэрэ сөп эбит, билигин даҕаны кыыс оҕо курдук оонньоһуохпун, араастаан таҥна-таҥна таанцылыы сүүрүөхпүн, оҕолорбун, сиэннэрбин кытта тэҥҥэ сырсыахпын, мэниктиэхпин баҕарабын, ол курдук буолааччы даҕаны.

Оҕо сылдьан сүрдээх тэбэнэттээх, мэник даҕаны диэххэ сөп, этим. Ийэлээх аҕам дьиэбит иһигэр бэрээдэги сүрдээх кытаанахтык тутар дьон этилэр (элбэх оҕолоох буолан эбитэ дуу, учууталлар буолан эбитэ дуу). Ол да буоллар "быыс" булан бэтиэхэлэнэр этибит. Бииргэ төрөөбүт 7 этибит, мин саамай кыраларабын, үс эдьиийдээхпин, 3 убайдаахпын. Биһиги сааспытынан тэҥ соҕустар: кыра эдьиийим уонна кыра убайым, наар бииргэ сылдьабыт, бииргэ оонньуубут. Ол курдук биир сайын, оччотооҕу бириэмэҕэ буоларын курдук, эдьиийбинээн доярка солбуйа барар буоллубут, мин үөрүү бөҕөтө, тэлгэһэбиттэн улаханнык ыраата илик киһи буоламмын, сонун буолан.

Утуйар, таҥнар таҥаспытын, малбытын-салбытын хомунан, молоковоз массыынанан көһөн бардыбыт. Отучча километр ыраах сиргэ, сайылыкка айаннатан тиийдибит. Оччолорго оскуола оҕото бары сайын аайы ким доярка солбуйа, ким оттуу ыраах алаастарга, сайылыктарга бараллар. Эмиэ биһиги курдук доярка солбуйааччылар бары оҕо-аймах. Наставниктаахпыт, саастаах опыттаах доярка. Дьэ саҕаланна үлэбит: эрдэ туруу, ынах ыаһына...

Сарсыардааҥы ыаммытын ыыбыт, ынахтарбыт наһаа тэбииктэр, боруода буоланнар эчи улахаттара, атахтара уһуна, остуолбаҕа атахтарын кэлгийэ-кэлгийэ ыы сатыыбыт. Бастакы күннэрбитигэр сарсыардааҥыбытын ыан бүтүөхпүтүгэр диэри күнүскү ыаммыт кэлэр, хайыахпытый, салгыы күнүскүбүтүн ыыбыт, арыычча 2-3 чааска диэри оннук титииккэ сылдьабыт.

Кэлин син үөрэнэммит, дьон тэҥинэн сылдьар буоллубут.

Сайын саамай үгэннээн турар кэмэ, ыаммыт быыһыгар сөтүө да сөтүө, чугас үрэх баар, мырааҥҥа тахсан мэниктиибит, оонньуубут, кэпсэтэбит, быыһыгар дьэдьэнниибит, хаптаҕастыыбыт, моонньоҕоннуубут.

Чугастааҕы алааска биир соҕотох эмээхсин олорбута, төбөтүнэн ыалдьаахтыыр үһү. Дьону төрүт сөбүлээбэт диэн кэпсииллэрин истэр этибит.

Арай биир күн сүбэлэһэн баран онно барыах буоллубут. Оҕолор дэлби куттаналлар, барыахтарын баҕарбаттар. Үс хорсуттар барар буоллубут. Эдьиийим барсыбата, миигин да арыычча ыытта, сэрэтии бөҕөтө.

Күнүскү ыаммытын ыан баран дьэ айаннаатыбыт. Суолбутун бостууктан ыйдардыбыт, дьиҥинэн чугас эбит, начаас тиийдибит. Тиийиэхтээх сирбитигэр чугаһаатахпыт аайы куттаннабыт, бэйэ-бэйэбитигэр ыкса буола сатыыбыт. Кып-кыракый, омуннаатахха киһи ытыһын саҕа төгүрүк алааска киирэн кэллибит, барыта соруйан оҥорбут курдук, тыа саҕатынан кыракый күөллээх, күөлтэн арыый чугас хаһааҥҥыта эрэ уурбут-туппут курдук оҥоһуулааҕа эргэрэн хаалбыт үүт күрүөлээх тэлгэһэҕэ кыра балаҕанннаах, эмиэ оннук ампаардаах, кэтэх диэки хотон көстөр. Онтон арай өйдөөн көрбүтүм, балаҕан үрдүгэр туох эрэ тэлээрэр, былаахха майгынныыр. Чугаһаан баран көрбүппүт били эмээхсиммит балаҕан үрдүгэр тахсан биһигини одуулаан чарапчылана турар эбит, тэлээрэрэ киэҥ да киэҥ былааччыйата эбит. Биһиги чугаһаабыппытыгар сымса баҕайытык бу түһэн утары хааман кэллэ. Хайдах эрэ сэргэх баҕайы дьүһүннээх, кыракый уҥуохтаах, хатыҥыр эмээхсин икки илиитин ууммутунан биһиэхэ сүүрэр-хаамар икки ардынан бу тиийэн кэллэ. Унаарыччы саҥарар: «Мин эһигини кэтэстим аҕай дии, наһаа өр айаннаатыгыт», – диир. Биһиги соһуйан хааллыбыт, дорооболостубут. Балаҕаныгар киллэрдэ. Мала-сала аҕыйах, дьиктитэ диэн уурбут-туппут курдук буорунан сыбаммыт көмүлүөк оһохтоох, онто бэйэтигэр майгынныыр курдук, санаабар. Истиэнэ тула киһи олоруон да, сытыан да сөптөөх гына оҥоһуллубут, хос-хос тэллэх, суорҕан дьаарыстанан сыталлар. Барыта эргэ баҕайы гынан баран, ыраас. Уҥа өттүгэр төгүрүк остуол тардыллан турар, алаадьылаах чэй, куһуок саахар бэлэмнээбит. Хайдах, хантан биһиги иһэрбитин билбитэ буолла? Сотору-сотору «кэтэстим аҕай» диир, үөрэр-көтөр, кыра балаҕанын иһигэр төттөрү-таары кэлэр-барар.

Остуолга олордубут. Куттанаммыт тугу да саҥарбаппыт, эмээхсиммит бэйэтэ саҥар да, саҥар буолар. Оҕотун дуу, дууһатыгар, сүрэҕэр чугас кыра киһи дуу туһунан кэпсиир быһыылаах, оҕолору көрөн санаахтаатаҕа буолуо, тылын быыһыгар «уу-чукучук» диир. Остуолга мин оруобуна кини утарытыгар түбэстим. Арай санаабар миигин көрөр да көрөр, харахтара уоттаах курдуктар, дириҥ да дириҥ, мин куттанан сүрэҕим тэбэрэ иһиллэргэ дылы, таһырдьа ыстана сыстым...

Онтон арай эмээхсиммит хайдах эрэ олуона баҕайытык сахсас гынна да өрө ыстанан туран кэлээт, балаҕаны төгүрүччү сүүрэ сылдьан дьикти баҕайытык хаһыытыыр. Биһиги төрүт иэдэйдибит, ньыкык гынан хаптас гына түстүбүт уонна хатаммыт курдук кинини көрөн олордубут. Эмээхсиммит эчи сэниэтэ, эккириир, хомуллан тэрэпиискэнэн бааммыт баттаҕа сөллөн хаалла, арбайан сүрдээх, силэ бырдаҥалыыр. Төрүт абааһы курдук көрдүм да, таһырдьа биирдэ баар буола түстүм, тыа диэки буутум быстарынан сүүрдүм. Алааспын ортолоон иһэн кэннибин хайыһан көрбүтүм, кыргыттарым эмиэ бу сүүрэн иһэллэр эбит.

Көрүөх бэтэрээ өттүгэр сайылыкпытыгар баар буола түстүбүт. Дьиэбитигэр сырсан киирээт, омун-төлөн бөҕөнөн былдьаһа-былдьаһа кэпсээтибит. Наставникпыт (биһиги барбыппытын билбэт этэ) сэмэлээтэ, уолун мотоциклынан дэриэбинэҕэ ыытта. Истибиппит, эрэйдээх биир аймах киһилээҕэ дэриэбинэттэн сэмээр хайдах олорорун көрөр-истэр эбит, онно тыллата ыыппыт.

Ити буолбут хартыына харахпыттан өссө өр кэм арахпатаҕа, санаабар эмээхсин бу киирэн кэлиэх курдук...

Бу кэнниттэн ким да иирээки эмээхсин (бэйэбит икки ардыбытыгар иннэ диэн ааттыыр этибит) туһунан кэпсээбэт да, ыйыппат да буолбута.

Күһүн хойут, оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, мырааны уоттаабыт сураҕын истибитим, «дьону-сэргэни көрөөрү» диир үһү...

Онтон эһиилгитигэр, Саҥа дьыл өрөбүллэрин кэмигэр, барахсаны, дэриэбинэҕэ киирэр суолтан булан ылбыттарын туһунан ынырык сураҕы истибитим. Санаабар, буруйдаах курдук туттубутум, кистээн ытаан ылбытым...

 

 АЙААНА.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
2 + 13 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.