Доллар63.76 Евро71.17
-4 °С

Ханна аһылык – онно баһылык - III

14:41 в 02.09.20191 1168

(Дьон хобунан үлэһит дьону дьарыйыма, хомотума). Ытыктабыллаах Алексей Васильевич! Эйигин кытта 2018 сыл балаҕан ыйыгар, ол эбэтэр эн улуус баһылыгар быыбардаммыт күнүҥ иккис күнүгэр бэрт диэн сонуннук, үчүгэй соҕустук кэпсэтэн турабыт. Ол кэпсэтиигэ эн “хаһан баҕарар миэхэ киирээр, кэпсэтэр буолуохпут” диэн этэн тураҕын. Ол кэпсэтии кэнниттэн 2019 сыл бэс ыйыттан ыла хаста да эйигин кытта көрсөөрү уочараттаан көрдүм да, эйиэхэ кыайан киирбэтим. Кэллэҕим ахсын сэкэрэтээр «солото суох” диирэ.

Онтон ыксаан 2019 сыл от ыйын 16 күнүгэр эйигин кытта кэпсэтэргэ уочаракка суруттарбытым да, туох да хоруй суох. Ууга тааһы бырахпыт курдук сүтэн хаалла. Эн дьону үлэлиир хоскор киллэрэн кэпсэтэргин син көрөбүн ээ.

Сураҕа Охлопков Степан Степанович «Туймаада» хаҺыакка 2019 сыл атырдьах ыйын 8 күнүгэр таһаарбыт ыстатыйатыгар миигин күтүрүүр үһүгүн. Мин Степан Степанович ыстатыйатыгар туох да сыһыаным суох. Эдэр дьон туохтан өйдөспөтөххүтүн, туох былааннааххытын хантан билиэхпиний?..

Ол гынан баран Охлопков С.С. ыстатыйатын ааҕан баран “Доҕордоһуу» музейын быһаччы тэрийбит, өйдөрүн-санааларын уурбут, олохторун ол туһугар анаабыт, элбэхтик түбүгүрбүт, хара үлэтин олорчу оҥорбут, саха айыыргыыр үгэһин умнан да туран элбэх эргэ тутуулары көһөрөн аҕалан туттарбыт, Уус-Алдан сирин-уотун нуучча-саха норуоттарын доҕордоһуутун түһүлгэтэ диэн үтүө өйдөбүлү бар-дьоҥҥо иҥэрбит, Лөгөй тойону үйэтиппит, улуу нуучча уола Семён Дежнёв саха кыыһа Абакайаадалыын кэргэннии буолбут туоһу суруктарын булан нуучча-саха өйдөһөн-өйөһөн бииргэ олорууларын бигэргэппит, ону дьоҥҥо-сэргэҕэ кэрэ кэпсээн гынан кэпсии сылдьар, улуу Өксөкүлээх улуу нуучча норуотун кытта саха омук эйэлээхтик олордоҕуна эрэ омук быһыытынан өлөн-охтон биэрбэтин туһунан дириҥ философскай көрүүтүн олоххо киллэрэн үлэлэһэ сылдьар, бэйэлээх бэйэбит улууспут ытык киһитэ Охлопков Степан Гаврильевич, суруйааччы, Социалистическай Үлэ геройа Дмитрий Кононович Сивцев-Суорун Омоллоон, Өксөкүлээх сиэнэ Раиса Реасовна Кулаковская төрүттээбит сүдү үлэлэрин салҕаан, үйэтитэ сылдьар Өксөкүлээх сиэнэ Раиса Реасовна, хос сиэн уола Степан Степанович үрдүлэригэр түһэн улуу Өксөкүлээх аатын хараардар, үлэтин, үөрэҕин (научнай үлэлэрин) туора сотор санааны үөскэтии киһи өйүгэр баппат быһыы буоллаҕа дии.

Алексей Васильевич, эн баҕар тоҕо ойоҕоһуттан эмиэ киирдэ диэҕиҥ. Онуоха манныктарга олоҕуран суруйабын.

1. Партизан Заболоцкай аатынан совхозка партком секретарынан үлэлии сырыттахпына 1986 сыл муус устар 11 күнүгэр партия оройуоннааҕы комитетын Пленума буолбута. Пленум дакылаата бүппүтүн кэннэ Партия оройуоннааҕы кэмитиэтин бастакы сэкэритээрэ Амбросьев Николай Никифорович миигин Пленумтан көҥүллүүр туһунан Пленум чилиэттэригэр иһитиннэрии оҥордо. Пленумтан көҥүллүүр боппуруоһа: Суоттуга «Доҕордоһуу» музейа тутуллуохтаах. Онон сибээстээн Суорун Омоллоон, Гаврил Колесов, Анатолий Старостин – Сиэн Кынат Лөгөй Тойон сыдьааннарын кытта көрсүһэ, Лөгөй сириттэн-уотуттан, дьонуттан-сэргэтиттэн көҥүл ыла, Лөгөй сирин дьоно “Доҕордоһуу” музейын тэрийиигэ күүс-көмө, маҥнайгы саҕалааччы, дьону көҕүлээччи буолуохтаах. Онон миигин бу тэрээһини иилээн-саҕалаан ыытарга, дьону мунньарга эппитэ. Биһиги төрдүө буолан 1986 сыл муус устар 11-12 күннэригэр Хомустааҕынан, Даалынан, Кэптэнинэн, Тулунанан сылдьыбыппыт.

2. Бу үтүө дьыаланан биһиги – Лөгөй сирин дьоно өйөөбүппүт, мин тус бэйэм коммунист, совхоз парткомун чилиэнэ “Үлэ кыһыл знамята” уордьаннаах тутааччы, мас ууһа Николай Васильевич Мигалкины – Ньуукканы кытта кэпсэтэн, совхоз дириэктэрэ Попов Роман Петровичтыын сөбүлэһэн 1987 сылтан Кэптэни бөһүөлэгин уус тутааччыларын Николай Васильевич Мигалкин – Ньуукка салайан Суоттуга киирэн Зашиверскай таҥара дьиэтин тутуутун саҕалаабыттара. Бу туһунан суруйуум “Күрүлгэн” сурунаалга тахсан турар.

3. 1987 сыллаахха күһүн Ис дьыала отделын начальнигын политчааска солбуйааччынан үлэлии сылдьан Суоттуга «Доҕордоһуу» музейын тутуутугар оройуон тэрилтэлэригэр сорудах түһэрэллибитэ. Ол быһыытынан милиция оройуоннааҕы отделын үлэһиттэрэ музейга киирии бүтэйин ааныттан хоту сыыры өрө тахсар бүтэйин тутууга тахсыбыппыт. Үс уол уонна бэйэм бүтэй баҕаналарын, сиэрдийэлэрин маһын илиинэн сыыры өрө таһан, бүтэй үүтүн баҕаналарын үүтүн тимир күрдьэҕинэн хаһан, бүтэйбитин туруоран, үлэбитин бүтэрэн туоһу сурук ылбыппыт. Суорун Омоллоон күрүөнү көрө-көрө “дьэ Уйбаан сөпкө ылынан туппуккут, бу үлүгэрдээх үрдүк сыыры эһиги байыаннай аҥардаах дьон өрө дабайан, илиигитинэн күрүө-маһын таһан үтүө үлэни оҥордоххут, дьэ, үчүгэй” диэбитэ.

4. 1992 сыллаахха Суоттуга милиция отделениета тэриллэн үлэлиир буолбута. Онно начальнигынан ананан үлэлии киирбитим. Суоттуга нэһилиэк сэбиэтэ, бэрэсэдээтэл Охлопков Степан Степанович (кэлин республика тыатын хаһаайыстыбатын министиринэн үлэлээбитэ) урут почта отделениета уонна Суотту эргиэнин тэрилтэтэ үлэлээбит дьиэлэрин көҥүллээбитин улахан өрөмүөн ыытан, сэтинньи 10 күнүгэр (советскай милиция тэриллибит күнүгэр) үлэҕэ киллэрии үөрүүлээх түгэнигэр Дьокуускайтан Суорун Омоллоон зҕзрдэ телеграмма ыыппыта. Телеграмма хайдах суруллубутун эйиэхэ билиһиннэрэбин:

Огородтаах. У-А. Начальнику ПОМ Калининскому И.С. Поздравляю днем победы Приветствую созданием ПОМ. Порядок – закон жизни. Очень прошу контролировать запрет охоты заповедники особенно на озере Элесин. Уважением Сивцев Омоллоон. Телеграмма копиятын сыһыарабын.

5. Дмитрий Кононовичтыын, Раиса Реасовналыын бииргэ үлэлээн, биир санааҕа кэлэн оччотооҕу Ис дьыала министрэ Федоров Валерий Сергеевиһы кытта кэпсэтэн, Суоттуга кэлэн Валерий Сергеевич милиция отделениетын, Суотту музейын көрөн, музейга Суоттутааҕы милиция отделениетын иһинэн харабыл службатын туруорсубуппут. Онон Суотту музейын харабыллыыр служба Суоттутааҕы милиция отделениетын иһинэн тэриллэн үлэлиирин министр Федоров Валерий Сергеевич быһаарбыта (Суоттутааҕы милиция отделениетын начальнига Калининская И.С. этэ).

6. 2005 сылтан улуус бэтэрээннэрин сэбиэтин бэрэсэдээтэлинэн үлэлиибин. Бу сыллар тухары Раиса Реасовнаны кытта сэрии туһунан суруллубут айымньылары дьоҥҥо-сэргэҕэ тиэрдиигэ, оҥоһуллубут өйдөбүнньүктэри үйэтитиигэ, харыстааһыҥҥа, айымньылар, өйдөбүнньүктэр нөҥүө республика, улуус олохтоохторун, ыччаттарын, оскуолаларын үөрэнээччилэрин, үрдүк, орто анал үөрэх студеннарын патриотическай тыыҥҥа иитиигэ элбэх үлэлэри былааннаан ыытан кэллибит. Раиса Реасовна тэрийэн ыытар үлэлэрин түмүктэрин көрдүбүт.

Олортон аҕыйаҕы аҕыннахха манныктар:

1) Биир дойдулаахпыт поэт, салайааччы Сергей Степанович Васильев - Борогонскай үтүө аатын бүтүн Россияҕа тиийэ билиннэрбит Раиса Реасовна Кулаковская буолар. Раиса Реасовна сыралаах үлэтинэн Сергей Васильев - Борогонскай «Ытык Ильмен» баллаадатынан бүтүн Россиятааҕы Васильевскай ааҕыылар Новгородскай уобаласка, Санкт-Петербурга ыытыллар буоллулар.

2) Раиса Реасовна Кулаковская уонна Аҕа дойду улуу сэриитин кыттыылааҕын кыыһа Ольга Ильинична Стручкова көҕүлээһиннэринэн сэрии, тыыл, үлэ бэтэрээннэрин улуустааҕы сэбиэтин кытта бииргэ үлэлээн Сергей Степанович Васильев - Борогонскай, Дмитрий Дмитриевич Петров туруорсууларынан оҥоһуллубут Ильмень күөл үрдүгэр турар өйдөбүнньүккэ 2008 сыл олунньу 23 күнүгэр мрамор тааска суруллубут сурук сыһыарыллан турар. Ол сурук ис хоһооно маннык: «Өйдөбүнньүк поэт «Ытык Ильмень» баллада автора Сергей Васильев уонна история доктора Дмитрий Петров кыһамньыларынан Новгород сирин көмүскээһиҥҥэ өлбүт саха сирин буойуттарыгар анаан туруоруллубута. Уус-Алдан оройуонун бэтэрээннэрэ», – диэн.

3) Бу мрамор тааһы Раиса Реасовна, Ольга Ильинична бэйэлэригэр сорук туруорунан, улуус бэтэрээннэригэр эрэннэрбит тылларын толорон Ильмень күөлгэ тиэрдэн, бу өйдөбүнньүк тааһы сыһыарага элбэх кэпсэтиини ыытан, көҥүл ылан сүрдээх улахан үлэни оҥорон тураллар. Бу өйдөбүнньүктэр ардаҕы-хаары, сайыны-кыһыны аахсыбакка, күнүстэри-түүннэри хас эмэ үйэлэри уҥуордаан бар дьону саҥата суох патриотическай тыыҥҥа иитэ-өйдөтө, ыҥыра туруохтара буоллаҕа дии.

4) Бу элбэх сылларга «Доҕордоһуу» музейын кытта бииргэ үлэлээн (директор Охлопков С.С.) хас да төгүл республикатааҕы бэтэрээннэр сэбиэттэрин семинар мунньахтара ыытылынна. Дьокуускай куорат, Хаҥалас, Нам, Горнай, Илин Эҥэр улуустар, ону тэҥэ Уус-Алдан бэтэрээннэрин сэбиэттэрэ бүтүн бөлөҕүнэн кэлэн музейы көрөн, элбэҕи билэн, сөбүлээн бардылар. Россияттан, тас Дойдулартан элбэх омуктар кэлэн музейы сэргээн көрөллөр. Бу кэлбит дьоҥҥо нуучча уонна саха норуота түөрт үйэҕэ чугаһыыр кэмҥэ эйэлээхтик доҕордуу олорбуттарын дириҥник ырытан кэпсииллэр. Саха норуотун олоҕун, культуратын, сайдыытын туһунан омуктарга итэҕэтии, онуоха «Доҕордоһуу” элбэх түбүгүнэн, үгүс сыранан мунньуллубут экспонат нөҥүө кэпсээһин уустук үлэтин дэбигис киһи саҕалаабат ылыммат уустук үлэтэ.

7. Раиса Реасовнаны республика ытыктыыр киһитэ. Республикабыт «бочуоттаах бэтэрээнэ” бэлиэнэн наҕараадаламмыта. Степан Степанович холку майгылаах, киэҥ билиилээх, улахан культуралаах, историяны үчүгэйдик билэр, дьоҕурдаах салайааччы. Киһиэхэ куһаҕаны баҕарбат, хоп тыл хара атын хаһан да сүүрдүбэт, көнө сүрүннээх киһинэн билэбин. Бу мин Степан Степановиһы киэргэтэн эппэппин. Элбэх сыл бииргэ алтыһан үлэлээн баары баарынан этэбин.

8. Улуу нуучча норуота киһи айылҕаттан бэриллибит дьоҕурун улаханнык ытыктыыр, харыстыыр үтүө үгэстээх, ону Алексей Васильевич син удумаҕалатарыҥ буолуо эрээри Суотту музейын директорын Охлопков Степан Степанович туһугар таалыҥ кырыыламмыт, киһини ытыктаабат, ордугурҕаан атаҕастыыр, дьарыйар майгыгын көрдөрдүҥ. Хоп тыл хара атын сүүрдээччилэр сыарҕаларыгар олорсоҥҥун куһаҕан үлэнэн дьарыктанныҥ.

Биһиги сахалар үөрбүт уонна кэлэйбит санааларбыт хайдах-хайдах эргийэн кэлэрин үчүгэйдик билэр буолуохтааххын, ону туттуна да соҕус дьаһаныах баар этэ. Киһи үйэтин тухары улууһу салайбыта иһиллибэт ээ. Киһи-киһи араас майгылаах. Хобу-сиби тарҕатан, дьоҥҥо дьону утары туруоран киирсиини, сөбүлэспэт буолууну, хайдыһыыны тэрийээччилэр урут да бааллара, билигин да бааллар. Оннук дьон хоп тыл хара атын наһаа сүүрдэллэр, олор сыарҕаларыгар олорсо сылдьарыҥ салайааччы киһиэхэ сыыһа дии саныыбын. Эн бэйэҥ тулаҕар наһаа элбэх, урукку өттүгэр хаһаайыстыбаннай, салайар, иитэр үлэҕэ буспатах-хаппатах, үлэлэригэр улахан көрдөрүүлэри түмүктэри ситиспэтэх, нэһилиэнньэҕэ улахан авторитета суох общественник дьахталлары мустуҥ. Кинилэр “көмөлөрүнэн” эн улахан ситиһиини булбатыҥ. Арай кинилэр үчүгэй ийэлэр уонна эбээлэр. Ол быһыытынан эйигин «сээ оҕобут” диэн төбөҕүттэн имэрийэ сырыттылар, таптаабыттарынан төбөҕүн эргитэллэр. Ону эн оҕо-оҕо курдук туһата суох «чээ оҕо”, “көйгө оҕо” диэн өйдөбүлүнэн дьарыктанан кэллиҥ.

9. Раиса Реасовна Кулаковская, Степан Степанович Охлопков дьиҥнээх биһиги оройуоммут, саха дьонун патриоттара буолан нуучча-саха норуотун доҕордоһуута – норуоттар доҕордоһуулара күүстээҕин, биир сомоҕолоһууну үөскэтэллэрин киэҥ Россияҕа, Аан дойдуга иһитиннэрэ, билиннэрэ, ону туруулаһа сылдьаллар. Кинилэр Уйгу сирэ Уус-Алдан улууһун таптыыллара, биһиги улуу дьоммутун ытыктыыллара бэрт буолан Уус-Алдан сирин бүтүн Россияҕа, сир үрдүгэр улуу нуучча норуота саха норуотун кытта доҕордоһуутун түһүлгэтин быһыытынан буолбутун биллэрбит, олук уурбут дьоммут буолаллар. Бу улахан патриот дьоммутугар, улуу Өксөкүлээххэ, кини утум салҕааччыларыгар хара күлүгү түһэрдиҥ, мөлтөх, бардам майгыгын өссө төгүл көрдөрдүҥ.

 

Аны эрэллээх эр дьонноруҥ эйигин улууспутугар үрүҥ күн сырдыга оҥороору улуус историятын токурутан суруйан эрэллэрин туһунан.

1. Ол курдук Россия коммунистическай партиятын Уус-Алданнааҕы салаатын биир уоттаах-төлөннөөх, этэргэ диэри «атыыр хомуньууһа» Васильев Гаврил Гаврильевич 2018 сыл ыам ыйын 24 күнүгэр «Туймаада” хаһыакка “Бииргэ үлэлиэхтэрэ диэн эрэнэбин” ыстатыйатыгар суруйан турар – “...улууспут баһылыга эдэр эрчимнээх, А.В.Федотов кини иннинэ үлэлээн ааспыт салалтаттан лаппа ордук да диэххэ сөп, үлэтин тэрийэр. Кини киэҥ билиилээх, ханнык да боппуруоһу иҥэн-тоҥон быһаарарынан уратылаах. Сорох дьон аһара түһэн кириитикэлииллэр. Холобура, И.Калининскай билиҥҥи дьон наһаа дохсуннар, ааһа баран бардамнар диир, ол А.В.Федотовка суох”.

Алексей Васильевич, Уус-Алдан оройуона 1930 сыл тохсунньу 9 күнүгэр тэриллибитэ. Онтон ыла эн иннигинэ “үлэлээн ааспыт салалтанан лаппа ордуктук да диэххэ сөп, үлэтин тэрийэр. Кини киэҥ билиилээх, ханнык да боппуруоһу иҥэн-тоҥон быһаарарынан уратылаах”. Дьэ улуу түмүк буолбат дуо? Онон оройуоммут 88 сыллаах историятын, үүнүүтүн, сайдыытын, урут үлэлээн ааспыт салалта (кинилэр бары Советскай Союз коммунистическай партия чилиэттэрэ этилэр) үлэтин Россия коммунистическай партиятын Уус-Алданнааҕы салаатын хомуньууһунан Васильев Гаврил Гаврильевиһынан туора сотторон баран, кэлэр көлүөнэҕэ олох атын өйдөбүлү хааллардыҥ дии. Улууспутугар эйигиттэн ордук “улуу салайааччы” 88 сыл устата суох эбит! Улууска эн эрэ “үрүҥ күн сырдыга” буолан таҕыстыҥ.

Улуус историятын токуруттан суруйтарбыт Гаврил Гаврильевиһыҥ 2018 сыл бэс ыйын 6 күнүгэр эн мэктиэлээһиҥҥинэн “Гражданскай килбиэн” бэлиэнэн наҕараадаламмыта. Ол Васильев Гаврил Гаврильевич улуус историятын токурутан туран, эйигин үрдэ суох хайҕаабытын түмүгэ.

Гаврил Гаврильевиһы биһиги үчүгэйдик билэбит. Мин дойдубар Танда Тиит-Арыытыгар тыа хаһаайыстыбатын үлэтигэр орто сүһүөх салайааччы буолан үлэлээбитэ, орто баайыылаах үлэһит. Гаврил Гаврильевичтан лаппа үрдүк көрдөрүүлээх колхозка, совхозка саастарын тухары ынах сүөһү, сылгы иитиитигэр, тутуу, техника үлэлэригэр мискиллибит тыыл, үлэ бэтэрээннэрэ, сэрии сылын оҕолоро мин аҕай дэммэккэ оройуон сайдыытыгар көлөһүннэрин тохпут, икки хараҥаны тэҥнээн үлэлээбит үтүө дьон элбэхтэр ээ. Кинилэр барахсаттар коммунист Васильев Гаврил Гаврильевич оруна суох улуус историятын токурутан суруйбутунааҕар, улуус баһылыгын-эйигин «уу тэстибэт” гына хайҕаабытынааҕар отой «солуута суох» үлэни үлэлээннэр үрдүк наҕараадаттан туора сотулуннахтара.

2. 2019 сыл от ыйын 12 күнүгэр оройуон бэйэлээх бэйэтин хаһыатыгар эн эрэллээх киһиҥ Троев Алексей Яковлевич редактордаах «Мүрү саһарҕата» хаһыакка улуус остуоруйата диэн балаһаҕа “Ааспыты ахтыы – кэлэри түстүүр” диэн киирии тыллаах “улууспут хаһан хайдах тэриллибитэй?” диэн төбөлөөх ыстатыйа тахсыбыта. Бастаан туран былыр хас да тус-туспа улуустар холбоһон Уус-Алдан оройуона тэриллибитин билсиэҕиҥ диэн суруйан баран, үһүс пууҥҥа оройуоннары тэрийии бириэмэтигэр өрөспүүбүлүкэ салалтата Байаҕантай улууһуттан Танда үрэх сүнньүгэр олорор аҕа уустарын, билиҥҥинэн Танда, Тиит-Арыы, Бээрийэ бөһүөлэктэр эргин олохтоохтору Уус-Алдан оройуонугар холбообуттара диэн суруллар. Бу үһүс пууну ааҕан баран эн көмөлөһөөччүҥ Слепцов Петр Анатольевич Бээрийэ нэһилиэгэ Байаҕантай улууһугар киирэр эбит диэтэ. Бу Петр Анатольевич буруйа буолбатах. Бу улуус салалтатын буруйа, чуолаан баһылык буоларыҥ быһыытынан эн итэҕэһиҥ.

Улууһуҥ хаһыата тугу суруйарын билиэхтээх этиҥ. Эн тус бэйэҥ көмөлөһөөччүҥ хаһыат суруйуутун итинник ылыммыт буоллаҕына улууспут билиҥҥи эдэр дьоно хаһыаты ааҕан баран Бээрийэ нэһилиэгэ Байаҕантай улууһугар киирэр эбит диэн өйдөбүлгэ киирдэхтэрэ дии, историяны эмиэ токурутуу буолбатах дуо? Онтон архыыпка сурулларын көрдөххө Бээрийэ нэһилиэгэ урут II-с Лөгөй нэһилиэгэ диэн этэ. I Лөгөй, II Лөгөй нэһилиэктэрэ Бороҕон улууһугар киирэллэрэ Байаҕантай улууһугар буолбатах. I Лөгөй уонна II Лөгөй таҥараларын дьиэтэ Бээрийэҕэ баара.

Архыыпка маннык суруллар: Легойская Троицкая церковь располагалась в 2-м Легойском наслеге на урочище Бярия на р.Танда. Первые сведения о Легойской церкви относятся 1861г. В Легойском приходе в 1909 г. проживало 2055 прихожан – жителей 1-го и 2-го Легойского, Уголятского и части Сигатского наслегов. В Советское время со здания церкви были сняты кресты и купола, и к 1950-м гг. она находилась в аварийном состоянии. Н.А.РС(Я).Ф.1408.ОП.1.Д6.Л49ОБ. Онон II Лөгөй нэҺилиэгэ, ол эбэтэр Бээрийэ нэҺилиэгэ Бороҕон улууһугар киирэр история чахчыларын бэйэ туһатыгар иэҕэн суруттарыы сыыһа дии саныыбын.

Оройуон историятын токурута сатаан суруттарбыт хаһыаттарын копиятын сыһыарабын.

4. Аҕа дойдуну көмүскүүр 1941-1945 сыллардаах сэриигэ кыайыы 75 сылын көрсө 2019 сыл эн дьаһалгынан улууска Геройдар сылларынан биллэриллибитэ. Маҥнай утаа үлэ ыытыллыах курдук буолан иһэн, кэлин уостан хаалла. Улууспут киинигэр Геройдар аллеялара саҥардыллан оҥоһуллар диэн сурах иһиллэн баран ньим барда, саҥардыллан оҥоһуллуохтаах аллеяҕа быйыл сайын сибэкки олордуллубата. Урут сибэкки олордор сиргэ эрбэһин от, бэл диэтэр сытыган эрбэһин үүннэ. Геройдарбыт барахсаттар аллеялара көрүүтэ-харайыыта суохтан өтөхсүйэн хаалла. Аны аҕыйах хонугунан Советскай Союз Геройа Владимир Денисович Лонгинов (балаҕан ыйын 2 күнэ) 100 сааһын туолар бэлиэтиэхпит да, улууспут хаһыатыгар Горнайга Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Горнай улууһун Атамай нэһилиэгэр төрөөбүт В.Д.Лонгинов 100 сааһын туолар үбүлүөйдээх сылын тэрээһиннэрэ ыытыллаллар диэн төбөлөөх улахан ыстатыйа от ыйын 19 күнүгэр таҕыста. Бука улуус салалтата Лонгинов В.Д. Атамай нэһилиэгэр төрөөбүтүн билэн таһаартардаҕа. Онон нэһилиэнньэ Владимир Денисович Лонгинов 100 сааһын улууска бэлиэтээһиҥҥэ интэриэһэ сүтэн хаалла.

2019 сыл балаҕан ыйын 2 күнүгэр В.Д.Лонгинов аймахтара, мин өйдөбүлбүнэн төрөөбүт Тандатын дьоно, үөрэммит, олорбут нэһилиэктэрин дьоно Владимир Денисович сырдык мөссүөнүгэр сүгүрүйэ, сибэкки дьөрбөтүн уура Геройдар аллеяларыгар кэлиэхтэрэ буоллаҕа. Ону биһиги эрбэһин отунан, сытыган эрбэһининэн үүммүт, ким да кыһаллыбат буолбут, көрүллүбэт, хомуллубат, суолта ууруллубат, аата эрэ Геройдар аллеяларыгар кэлэн көрсүөхпүт.

В.Д.Лонгиновы чиэстии, кини хорсун быһыытыгар сүгүрүйэ кэлбит аймахтара, биир дойдулаахтара улууспут салалтата суолта биэрбэт буолбутун көрөн санаалара түһэн, хоргутан, хомойон бараллара саарбаҕа суох. Онтон эн эргимтэҥ онно отой кыһаллыа да суоҕа. Тоҕото биллэр. Улуус историятын эн туһаҕар токурутан, баар суох биллэр дьоннорбутугар күлүк түһэрэн, үлэһит патриот дьоннорбутугар ордугурҕаан, кинилэри дьарыйталаан, геройдарбытын кэриэстээбэккэ, аахайбакка, урукку ситиһиллибити, билигин үлэһит дьоннорбут ситиһиилэрин эн албан ааккар суруйаллар. Эйигин улууска үрүҥ күн оҥостон, эйигиттэн күннэрэ тахсаллар, иитиллэн олорор дьонноруҥ буоллахтара. Кинилэр эйиэхэ тугу да утары этэр кыахтара суох. Эйиэхэ утары тылы эттэхтэринэ эн кинилэри үлэлэриттэн устаргын, оннуларын буллартыыргын, дьарыйталыыргын билэр буоллахтара. Иитиллэллэрэ быстар буоллаҕа. Алексей Васильевич, мин эйиэхэ, эйигин кытта кэпсэтэргэ көрдөһөн уочаракка суруттарбытым биир ый ааста. Ол иһин суругунан санаабын тиэрдэбин:

1. “Доҕордоһуу” музейын тэрийиигэ улахан үлэни ыыппыт Дмитрий Кононович Сивцев - Суорун Омоллоон, Раиса Реасовна Кулаковская, Степан Гаврильевич Охлопков, өр сылларга директор Охлопков Степан Степанович сыралаах үлэлэригэр өйөбүл курдук биир таммах саҕа кыра үлэни үлэлээбиппэр киһиргээбэккэ кинилэр сүдү үлэлэригэр ордугурҕаан, Степан Степановиһы дьарыйбыккар сөбүлэспэккэ уонна эн дьонунан оонньоон “чээ киһи”, “көйгө киһи” араартаан үлэлээтиҥ. Ол содулугар үлэһит дьону бэйэҕиттэн тэйиттиҥ, улууһуҥ дьонугар өйдөспөт быһыы үөскээтэ. Ону көннөрөр улахан үлэ турар.

2. Алексей Васильевич! Улуус историятын токуруттаран эрэҕин, ону сыыһанан ааҕан утарарбын биллэрдим.

3. Дьону-дьоҥҥо киксиһиннэрэн үлэлиир “симэхсит” хобулуулларыгар олоҕуран улуус үлэһит дьонун дьарыйталыыргын утарабын.

4. Үлэҕэ сыыһа-халты элбэх, ону туоратыыга бэйэҥ тула үлэни билбэт дьахталлары түмэн түмүк оҥосторуҥ сыыһата үлэҕэр көстөрүн анализтаан көрбөккүттэн хомойобун.

5. Эн инники үлэҕин толкуйдаан, хобуоччулар тылларыгар олоҕурбаккар сүбэлиибин.

6. Алексей Васильевич, миигин кытта сирэй көрсөн кэпсэтэргин туттунаҕын быһыылаах, онон санааларбын хаһыат нөҥүө тиэрдэр санааҕа кэллим.

Хаһыакка бэчээттэммит ыстатыйалары копиялаан сыһыартыыбын.

2018 сыл бэс ыйын 28 күнүгэр 477 нүөмэрдээх сурукпар “В тексте обращения содержались оскорбительные выражения личного характера, изложены сведения не соответствующие действительности”, – диэн суруккун болҕомтоҕо ыламмын.

И.С. КАЛИНИНСКАЙ,

улуустааҕы бэтэрээннэр

сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлэ.

 

Комментарии(1)

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
6 + 12 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.