Доллар63.76 Евро71.17
-4 °С

Ханна аһылык – онно баһылык - II (!!!)

07:06 в 19.08.20190 413

Уус-Алдан былыр-былыргыттан аатырбыт, үтүө дойду. Биһиги, ааспыт үйэлэр улаҕаларыттан уҥуордаан номох буолан кэлбит Майаҕатта Бэрт Хара, Лөгөй Тойон, Сэһэн Ардьакыап, Наара Суох сиэттэрэ буолабыт.

Бу дойдуга төрөөн-үөскээн ааспыт Уйбаан Мигалкин, Күлүмнүүр норуот инники дьылҕатын түстэспиттэрэ. Дуулаҕа бухатыырдар Күүстээх Уйбаан, Күүстээх Куонаан, Мас Мэхээлэ, Уйбаан Белолюбскай курдук аатырбыт дьон төрөөбут-үөскээбит сирдэрэ. Бартыһаан Дьөгүөрэп, Дайыыл Бурцев, Владимир Лонгинов, Елизавета Бурцева, Анастасия Копырина, Николай Бурнашев, Михаил Стрекаловскай, Михаил Готовцев курдук үлэ-сэрии дьоруойдара эмиэ бу дойду дьоно.

Маннык элбэх дьоруойдаах түөлбэ чугаһынан суох буолуохтаах. Биир дойдулаахтарбыт Н.Н.Окоёмов, С.С.Васильев-Борогонскай, В.А.Протодьяконов-Кулантай, Н.Н.Тарскай, А.В.Мигалкин, Е.П.Жирков курдук биллиилээх дьон республиканы салайсыбыттара. Россия культуратын үтүөлээх үлэһитэ В.С.Парников тэрийбит "Кэнчээри" оҕо ансаамбыла аан дойдуга аата иһиллэр. Бары ытыктыыр, сүгүрүйэр дьоммут Суорун Омоллоон уонна улуу Өксөкүлээх сиэнэ, Россия культуратын үтүөлээх үлэһитэ Раиса Реасовна Кулаковская аһаҕас халлаан анныгар тэрийбит "Доҕордоһуу" музей-комплекса бүтүн дойдубут киэн туттуута буола үүннэ. Аны кэрэ бэйэлээх Мүрү алааспыт барахсан сир үрдүгэр саамай улахан алааһынан биллэр ээ.

Маны таһынан, ааспыт кэмҥэ оройуоммут сайдыытыгар бэйэлэрин туспа суолларын-иистэрин хаалларбыт, дьон-сэргэ ытыктабылын ылбыт С.Г.Охлопков, В.В.Румянцев, Н.В.Пухов, Г.Г.Никифоров, И.Г.Гаврильев, А.В.Мигалкин, В.Н.Черноградскай, И.В.Бочкарёв курдук улахан салайааччылар үлэлээн ааспыттара. Дьэ чахчы да үлэһит, ырааҕы көрөр, дьону түмэр, ыллыктаах тыллаах-өстөөх, көнө сүрүннээх, үрдүк культуралаах дьон эбиттэр. Кинилэр дьону сомоҕолуур, үлэни көҕүлүүр сыаллаах улууспутун салайбыттара.

Биллэрин курдук биһиги, сахалар, аҕыйах ахсааннаах омукпут. Хата бачча кэлэр быабытыгар улуу нуучча норуотун кытта дьылҕабытын холбооммут, бэркэ "чыып-чаап" дэһэн олоробут. Бу биһиги дьолбут буолар. Улуу эһэбит Өксөкүлээх Өлөксөй "Саха интеллигенциятыгар суругун" өссө биирдэ ылан ааҕан көрүҥ. Кини суруйарынан, бу сир үрдүгэр тыыннаах хаалар туһугар охсуһууну уйбакка эстибит омук элбэх эбит. Карагас, кайбал, дьаҕатаай, уйгуур, османли, телеут, камасин, орочоон, вогул, бухар, остяк, зырян, качыын, тунгуус, ламут, чуван, камчадаал, гиляк, арыын уо.д.а. киһи истибэтэх-көрбөтөх, дьикти ааттаах омуктара былыр күн сирин корон баран, бу дайдыттан букатыннаахтык симэлийбит эбиттэр. Ынырык!

Биһиги, сахалар, бу иэмэ-дьаама биллибэт дьалхааннаах үйэҕэ аҕыйах бэйэбит өйөстөхпүтүнэ, түмүстэхпитинэ, сомоҕолостохпутуна эрэ уһун оту оттуохпут, күөх буруону унаардыахпыт. Биир сутурук курдук буоллахпытына эрэ кыһалҕаны кыайыахпыт, омук быһыытынан сайдыахпыт диэн өбүгэлэрбит да этэн тураллар. Ол да иһин буоллаҕа, Ил Дархаммыт А.С.Николаев быйылгы сылы "Сомоҕолоһуу сылынан" биллэрэн турар. Бу саамай сөптөөх дьаһал.

Ол эрээри, киһи хомойуох, кэнники кэмҥэ биһиги улууспут олоҕо-дьаһаҕа улам-улам уота-күөһэ умуллан, дьон-сэргэ өйө-санаата уларыйан, урукку ситиһиллибит үрдүк кирбиилэр умнулла быһыытыйан эрэллэр. Тоҕо? Үөһээ эппитим курдук олоххо туох барыта сирдьититтэн, салайааччытыттан, тэрийээччититтэн улахан тутулуктаах буолар.

Соторутааҕыта буолан ааспыт олохтоох баһылык быыбарыгар эдэр киһи үлэлээрэй диэн Федотов А.В. диэн киһини куоластаан адаарыс гыннарбыппыт баара да, хомойуох иһин, талбыт аҕа баһылыкпыт иһэ эриэн, ычата кыра киһи буолан биэрдэ. Дьонун-сэргэтин түмүөн, үрдүккэ сирдиэн оннугар үлэтин сүнньэ өс-саас ситиһии, эккирэтиһии, хоруотааһын, хоп-сип тарҕатыы буолла. Биир да тоһоҕону саайбакка, кымаах да саҕаны кыттыспакка, чооруос тумсун да саҕаны көмөлөспөккө сылдьан, атын дьон үлэтин бэйэтигэр хаһыйан ылан аатын ааттатыан алыһын баҕарда, дьон оҥорбут үтүөтун бэйэтигэр сурунна. Били этэллэрин курдук "тиитин охторбут кэннэ тииҥин итигэстиир" идэни булла.

Федотов А.В. балай да кэмҥэ улууһу салайбыта буолла да, олохтоохтор илиибитигэр туппуппут бэрт дуона суох. Кини эппиэттээх үлэтин (улууспут иһэ) сирийэн көрдөххө, суохтан атын суох курдук эбит: киин куораппытыгар диэри уунан сырыы суох, кэпсээҥҥэ киирбит мөлтөх суол-иис, имик-самык уоттаах, суулла турар остуолбалардаах уот-күөс, сир-сир аайы туох эрэ айдааннаах, сиппэтэх-хоппотох тутуулар, көнньүнэн өлбүт сүөһүлэр, ыччат дьон бэрээдэги кэһиитэ, гаас кэлэрин кэтэспит сүтэн эрэр ыра санаа...

Атын ыаллыы сытар улуустары, нэһилиэктэри баран көрөн, тэҥнээн кэлиҥ эрэ. Онно отой атын хартыына. Үлэ бөҕө барбыт, тутуу бөҕө дьэндэйбит, суол бөҕө оҥоһуллубут, уот бөҕө сандаарбыт. Киһи ымсыырыах! Кэнники сылларга биһиги улуус салайааччыларбытыгар табыллыбакка, атыттартан отой ыраах хаалбыт эбиппит. Арай спортсменнарбыт, тустууктарбыт, масчыттарбыт, сүүрүктэрбит, атах оонньооччуларбыт улахан кыайыылара сөп буола-буола киһини үөрдэллэр. Ону эмиэ биһиги аҕа баһылыкпыт "мин үтүөм" диир буолуохтаах.

Дьэ, бу кэпсиир баһылыкпыт бэрт таһаарыылаахтык, тигинэччи үлэлии олорбут тэрилтэ салайааччыларын дьон кэтэҕэр саһан олорон, өйүнэн сүүйэн, тылынан кыайан, албаһынан хаайан, дьону кигэн сымыйа донуос суруйтаран үлэлэриттэн биир-биир уһултарда, хас да нэһилиэк баһылыктара, тэрилтэ салайааччылара эккирэтиһиигэ түбэстилэр. Маннык бардам сыһыаны, сэнээһини ким сөп диэҕэй? Онон баһылыкпыт бэйэтин дьонугар утары турда. Олоҕун үтүөтүн наар дьокутааттаан бараабыт "үҥэр-сүктэр" Жирков диэн киһилээх этибит да, тоҕо эрэ бар дьонугар тахсан биир ыллыктаах тылын быктара илик. Онон улууспут салайааччылара хайдах да сатаммат дьыаланы саҕалаатылар, хайдыһыыны таһаардылар, өстөһүүнү үөскэттилэр.

Олох тохтоон хаалбат, салҕанан барар. Биһиги өбүгэлэрбитинэн, ийэлэрбитинэн-аҕаларбытынан киэн туттарбыт курдук, бүтүн улууһу салайыам диэн улахан эппиэтинэһи сүкпүт дьоммутугар, кэнэҕэс бэйэҕит ыччаттаргыт иннигэр кыбыстыбат гына, киһилии үлэни-хамнаһы ыытыахтара диэн эрэммиппит да, эмиэ "ханна аһылык, онно баһылык" буолла.

Салгыы туох-ханнык буолан иһэрин кэтээн көрүөхпүт, наада буоллаҕына өссө суруйуохпут.

Степан ОХЛОПКОВ

-Айым.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
4 + 2 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.