Доллар61.32 Евро75.65
-1 °С

Ханна аһылык – онно баһылык

15:58 в 12.04.20180 820

Миигин табатык өйдүөхтэрэ диэн 2017 сыл муус устар 28 күнүгэр 1692 нүөмэринэн Уус-Алдан улууһун администрациятын суругу ылар эппиэттээх специалиһынан учуоттанан улуус баһылыгар Федотов Алексей Васильевичка суруйбут аһаҕас сурукпуттан батсаап нөҥүө билиһиннэрэбин. Кими да ордук-хоһу тылынан хомуруйбакка, сурукпун хайдах баарынан бэчээттиибин.

Улууһум баһылыга Алексей Васильевич, Эн 2017 сыл муус устар 3 күнүгэр (үлэ нэдиэлэтин маҥнайгы күнүгэр) улуус сэриитин, үлэтин бэтэрээннэрин үлэлиир хоһугар күнүс 12 чааска икки арыалдьыттаах киирэҥҥин (эйиигин кытта улуус администрациятын хаһаайыстыбаннай чааһын салайааччыта Березкин Василий Николаевич, улуус администрациятын аппараатын салайааччыта Данилова Мария Васильевна бааллара), миигин туох соруктаах, санаалаах ыбылы кыыһыран, сөмүйэҕин чочоҥното-чочоҥното, куоласкын үрдэтэ-үрдэтэ, бу кабинеттан бүгүн көспөт буоллаххына анал документ толоруох буолаҥҥын, мин туспунан атын өйдөбүл эйиэхэ баар буолуохтааҕын туһунан саанан тылластыҥ. Бу түгэҥҥэ миигин солбуйааччы 87 сааһыгар сылдьар Фомина Мария Егоровна сарсын, ол эбэтэр үлэ нэдиэлэтин иккис күнүгэр көһөөрү малын хомунан олороро. Мин суһал наадалаах суругу суруйа олорорум.

Дьэ бу быһыы туох төрүөттэн, ким оҥоһуутунан (сценарийынан) эбэтэр ким кигиитинэн, мин туспар туох хом санаа киирэн итинник быһыыламмыккын билиэхпин баҕаран хоруй көрдөөн суруйабын. Өскөтүн хардарбат түгэҥҥэр хаһыат нөҥүө ыйытарбар тиийэбин.

Уолум ыарахан ыарыыга ылларан 2015 сылга күһүөрү сайын Москваҕа эмтэнэ барарыгар улууспуттан көмө көрдөөбүппүтүгэр улууһум харчытыттан (эн тус бэйэҥ харчыҥ буолбатах) 10 000 (уон тыһыынча) солкуобайы көмөлөспүккүтүгэр махтанабын. Ол эрээри Эн муус устар 3 күнүгэр “мин эйиэхэ көмөлөспүтүм, көмөлөһөрбүн өйдөө” диэн кыыһыра саҥарбыккын өйдөө, ол эн миэхэ (уолум аатыгар) улуус хааһынатын харчытыттан көмө оҥорор туһунан 2015 сыл от ыйын 30 күнүгэр 404 нүөмэрдээх дьаһал таһаарбыт көмөҕүн 10 000 (уон тыһыынча) солкуобайы уолум үс оҕолор (оскуолаҕа үөрэнэр) ылар пенсияларыттан биирдиилэриттэн 2000 (иккилии тыһыынча) солкуобайы уонна кэргэмминээн пенсиябытыттан 2000 (иккилии тыһыынча) солкуобайы улуус администрациятын кассатыгар төлүөхпүт. Аҕаларын сүтэрбит сиэннэрим баҕар кэлин дьон буолуохтара. Аны ону хомуруйа, өҥө ааҕа сылдьыаҕыҥ. Оннук буолааччы. Эйиэхэ оннук өҥө ааҕар баар эбит. Оҕолорбор ол туһунан этиэҕим. Салайааччыга, ону тэҥэ улуус хааһынатыгар иэстээх куһаҕана билиннэ. Өс туойуута, өҥө ааҕыыта эйиэхэ улаханнык иҥмит салайааччыта эбиккин.

Алексей Васильевич, мин 70 сааспар сылдьар от ыйын 14 күнүгэр 1947 сыллаахха (өйдүүгүн улуус планёркатын ыыта олорон мин ыйыппыппар, ол кэмҥэ Тандаҕа улахан ойуур уота, 2 оскуола оҕото хомолтолоохтук өлбүт сайыннара этэ “Атаахтаабатыннар” диэбит Тандаҕар) төрөөбүтүм.

Син сааһыран эрэр киһини дьон ортотугар туох да төрүөтэ суох, тугу да үлэлээбэт киһи курдук тыллаһан, улуус салайааччытын (баһылыгын) курдук улахан эппиэтинэстээх үлэһит эрээригин саана-саана тылласпытыҥ олус хомолтолоох.

Баҕар эн көрүүгэр, санааҕар мин үлэлээбэтим буолуо. Эн уонна эн көмөлөһөөччүлэриҥ ыытар үлэлэригэр олорсо сылдьар киһи курдук көртөрүм буолуо. Эбэтэр эн көмөлөһөөччүлэриҥ, эн чугас сүбэһиттэриҥ, эйиэхэ чугас дьонуҥ ол 1937 сыллар курдук күнүстэри тымтыктанан мин эн тускар тугу эрэ утары үлэлиирбин кэтии сылдьан мин туспунан эйиэхэ атыны, куһаҕаны этэллэрэ буолуо. Ону эн миэхэ аһаҕастык суругунан этиэххин наада. Ол быһаарсарга, өйдөһөргө, үлэлииргэ  ордук буолааччы.

Дьиҥэр ис-иһигэр киирэр буоллахха, Алексей Васильевич, өйдүүрүҥ буолуо, улуус администрациятын үһүс мэндиэмэнигэр көрүдүөргэ туран эйиэхэ туһаайан – баһылык дуоһунаһыгар үлэлэһэриҥ буоллар – диэн улуус баһылыгын быыбара буолуон быдан иннинэ этэн турабын. Ол тылбын толорон эн быыбаргар улаханнык үлэлээбитим. Эн баһылыкка быыбардаммытыҥ кэннэ ханна сылдьабын да эйиигин кытта бииргэ үлэлииргэ, дьону эн тула түмэргэ үлэлэһэн кэллим. Эн тускунан ханнык да хобу, куһаҕан тылы, кэпсээни ыыта иликпин. Ити эн миэхэ сааныы былаастаах саҥарбыккыттан олус хомойдум. Түүн аанньа утуйбат буоллум. Хааным баттааһына хамныыр буолла. Сүрэҕим ыалдьар. Төрүт да улахан сүтүктээх киһиэхэ улууһум баһылыга туох да сылтаҕа суох миигин ыххайбыта, сааммыта, миигин улаханнык аймаата.

Эн биһиги кабинеппытыгар киириэн иннинэ Мария Егоровналыын, хата хоспутун өрөмүөннээтибит, былыргы өбүгэлэрбит курдук олорбут дьиэбитин курулаан, кири-хаҕы ыраастаан, дьоммутугар туох да хом санааны хаалларбакка көһөн эрэбит, баһылыкпыт да үөрэр ини диэн үөрэ-кэпсэнэ олорбуппут. Ону баара эн киирэн туох да сылтаҕа суох мөҥөн, кыыһыран, саанан бардыҥ.

Аны киирэн кыыһыраргар, холдьоҕоргор биһиги хоско киириэхтээх тэрилтэни биһиги көспөккө, биһиги атахтыыр курдук эппитиҥ. Чуолаан Давыдов Константин Васильевиһы. Өскөтүн бүгүн көспөтөххө быһылаан тахсыах курдук быһыыламмытыҥ. Ону баара 2017 сыл муус устар 20 күнүгэр диэри ол көмүскээбит айдааннаах тэрилтэҥ көһөн киирэ илик. Хас күн ааста! Онтон эйиигин арыаллыыр сибиитэҥ Улуу Кытайга баран кэллэ дии. Улуус туһугар туох улаханы “хоторбуккут“ буолла. Кэлин олох көрдөрөн иһиэ буоллаҕа.

Күндү улууһум олохтоохторо!

Маны тэҥэ Алексей Васильевич быыбарданан баран кырдьаҕастарга, кыамматтарга, тулаайахтарга, иэдээҥҥэ түбэспиттэргэ олус атаҕастабыллаахтык, сэнээн, боростуой үлэһит дьону норуотунан аахпат, кинилэргэ сыһыана олус куһаҕан. Ол мантан көстөр. Тандаҕа буолбут иэдээҥҥэ аһыныгас сүрэхтээх айыы киһитэ сатаан өйдөөбөт тылын “Атаахтаабатыннар” диэтэҕэ үһү. Тулаайахтар дьиэлэрэ тымныытын, куһаҕаннык, үрдүнэн эрэ тутуллубутун туһунан “Өркөн” оҕо дьарыгын сайыннарыы киинигэр буолбут мунньахха элбэх оҕолоох тулаайах улааппыт ийэ барахсан эппитигэр улуус администрациятын планёркатыгар: “киһи төһө эмэ толору хааччыллыылаах дьиэни туттарар да, тулаайахтарбыт онно сөп буолбакка тымныы, куһаҕаннык тутуллубут дииллэр” диэтэҕэ улуус баһылыга. Бу тулаайах үөскээбит барахсаттар ас-таҥас тиийбэтин билбит, үчүгэй олоххо тардыһан дьиэ-кэргэн тэринэн, оҕо-уруу тэнитэн олороллорун, дьиэлэрэ мөлтөхтүк тутуллубутун бэйэтин хонтуруолугар ылынан толотторбута буоллар даа төһө эрэ бэрт буолуо этэй. Биирдэ даҕаны дьиэ тутуутун баран көрбөтөх, кыһалҕалаахтары кытары көрсүбэккэ ааһа-куота сылдьар, атын баһылыктар тулаайахтарга күлүүстэрин тылыгар тиийэ туттарбыттара.

Биһиэнэ – баһылыкпыт баараҕай тутууларга көстүү, ханна аһылык – онно баһылык. Дьэ мантан көстөр былыргы өбүгэлэрбит сөпкө да эппиттэрэ “Киһи күүһэ өйүгэр, өй күүһэ тылыгар”. Улууспут баһылыга маннык тыллаах-өстөөх, санаалаах.

Мин көрүүбүнэн А.В.Федотов үлэлиир ньымата улуус дьонун үлэтин бэйэтигэр сурунар, улууска киниттэн ордук киһи суоҕун курдук (культ-личность) сананар, сөбүлээбэт дьоннорун дьарыйталыыр, үүртэлиир (репрессиялыыр) ол түмүгэр улууска Федотов А.В. салайар ньымата (тоталитарнай) барытын бэйэтэ эрэ бас билиэхтээх курдук. Ол кини кэтэх үлэтиттэн көстөр.

Алексей Васильевичтан атаҕастаммыт,

кини үлэтин ньыматын билбит пенсионер,

үлэ бэтэрээнэ

Иван Семёнович

КАЛИНИНСКАЙ.

Выбор читателей

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
6 + 10 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.