Доллар61.26 Евро72.24
+8 °С

Хаалыылаах омукпут дуо?

14:27 в 02.11.20180 18

Соторутааҕыта “РЕН ТВ” ханаал сахалары акаары омуктар ахсааннарыгар киллэрдилэр диэн социальнай ситимҥэ айдаарыы, өһүргэнии бөҕө буолла. Мин, хомойуох иһин, ити биэриини көрбөтөҕүм. Ол гынан баран, арааһа акаары диэбэккэ хаалыылаах омук диэбиттэрэ буолуо диэн таайабын.

Туора киһи хараҕар омук үчүгэйэ, куһаҕана тута ырылыччы көстөр. Оттон олохтоох дьон, көрө үөрэнэн, онно болҕомтолорун уурбаттар.

Мин санаабар, биир-икки күн кэлэ сылдьар ыалдьыт дьон биһиги ис култуурабытын, сайдыыбыт таһымын иҥэн-тоҥон билбэккэ эрэ, тас көстүүбүтүнэн сыана быһар буоллахтара. Кырдьык, оннук көрүүгэ биһиги хаалыылаах омук курдук көстүөхпүтүн сөп курдук.

Кэлбит киһини ханнык эрэ тэрээһин аһыллыытын сиэригэр-туомугар сырытыннарар үчүгэй үгэстээхпит. Онно алгысчыт уот уматан алгыс этэр. Ону ыалдьыт ити кимий диэн ыйыттаҕына ”это Белый шаман” диэн эппиэттииллэр. Ыалдьыкка Үрүҥ эрэ Хара эрэ, ”Ойууннаахтар, ол аата Хара итэҕэллээхтэр (Черная вера) эбит диэн толкуйдуур.

Онтон саха балаҕаныгар илдьэн аһаталлар. «Бу барахсаттар бэйэлэрин киэннэрэ суох буолан, былыргы нуучча избатыгар сырытыннардахтара», – дии саныыр ыалдьыппыт. Куорат устун сырытыннараллар да, сахалыы тыыннаах аныгылыы архитектуралаах биир да дьиэ суох, барыта игирэ курдук арҕааҥы моһуоннаах дьиэлэр кэчигирэспиттэр.

Ыалдьыппытын улууска таһаараллар. Суол ортотугар тохтоон саламалаах маска бэлэх уураллар. Баҕар бултата илдьиэхтэрэ, онно уоппут иччитин, Байанайы  аһатарбыт чуолкай. Киһибит үөрүү-көтүү бөҕө буолар – киниэхэ ити барыта экзотика. Иһигэр «аныаха диэри языческай итэҕэллээх олороохтуур эбиттэр” диэн түмүк оҥорор, сэнии саныыр. Аны ураһаны көрдөрөллөр. Ону «бу чуум дуо?» диэн ыйытар…

Дойдутугар тиийэн Якутия диэн ааттаах экзотическай, хаалыылаах дойдуга сырыттым диэн кэпсээн ыһар-тоҕор…

Кэлиҥҥи кэмҥэ биһиги былыргы кэми аһара өрө тутабыт, хайҕааһын бөҕө буолабыт. Былыргы буолла да барыта бэрт, барыта туһалаах. Балаҕаны тутуунан үлүһүйэбит. Дьиҥинэн балаҕан – изба (ыыспа)  маһы туруору тутуллубут нуучча дьиэтэ да буоллар.  Ураһа тутабыт, онтукпут  буоллаҕына дьиҥинэн чууму үтүгүннэрии...

Саха дьоно сахалыы тыыннаах саха дьиэтигэр наадыйар буолбута быданнаата да, архитектордарбыт оннук дьиэни толкуйдаан тута иликтэр. Ол иһин дьон балаҕан туттар. Хайа муҥун, балаҕантан тэйэр кэм кэлбэтэҕэ буолуо дуо?

Саха сайдар, олох хаамыытыттан хаалсыбат. Ол эрээри  итэҕэлбит языческай таһымҥа сылдьар.

Сайдыылаах омуктар таһымнарыгар тахсарга сахаларга христианство уонна ислам курдук, монотеистическапй итэҕэл наада. Ону учуоттаан, биһиги Айыы Тойон Таҥара итэҕэлэ эбэтэр Таҥараианство диэн монотеистическай итэҕэли оҥорон эрэбит.

Таҥараианство – олус харыстабыллаахтык саха төрүт итэҕэлигэр олоҕурар, аныгы XXI үйэ киһитэ олоҕу анааран көрөр философиятыгар, наука ситиһиитигэр сөп түбэһиннэрэн саҥардан оҥоһуллубут религия буолар.

История көрдөрөрүнэн религияны норуот бэйэтэ буолбакка, сэриилээн бас бэриннэрбит омуктар, эбэтэр бэйэ былаастаах дьоно олохтууллара. Онон үрдүкү салалта, бастатан туран, Култуура уонна духуобунас сайдыытын министиэристибэтэ Таҥараианствоны өйүөхтээх дии саныыбын. Билигин атын үйэҕэ, саҥа көҥүл үйэҕэ олордохпут, олус куттанар-дьаахханар төрүөт суох курдук.

 

Гавриил УГАРОВ-Эһээ Дьыл.

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
8 + 5 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.