Доллар65.6 Евро72.62
+12 °С

Дьокуускай: Олохтоохтор уонна миграннар үлэлэрэ туох уратылааҕый?

07:56 в 16.04.20190 359

Наһаа элбэх мигрант Саха сиригэр кэлэр түбэлтэтигэр эдэр ыччаппыт улэтэ суох хаалар кутталлаах. Тоҕотун быһааран көрүүм.

Тутууга улахан аҥаардара миграннар үлэлииллэр. Үлэнэн хааччыйааччы тойотторго ити кэлии дьону үлэлэтэллэрэ барыыстааҕа чуолкай. Бастакытынан, бу кэлии дьоммут кыра да харчыга үлэлииллэр. Иккиһинэн, бу дьоммут уоппуска, отгул диэни көрдөөбөттөр, атыҥҥа аралдьыйбаттар, үлэлиир объектарыгар үрдүгэр олороллор.

Оттон олохтоох ыччаппыт үлэтин быыһыгар дьиэтин-уотун көрөр, оҕолоро, кэргэнэ ыарыйдахтарына отгул көрдүүр. Хамнаһа кыра буоллаҕына онтун сөбүлээбэтин биллэриэн сөп. Инньэ гынан, бу тутуу сфератыгар олохтоох ыччат үтүрүллэр.

Автобус, такси өҥөлөрүн көрүөҕүҥ: такси өҥөтүгэр эмиэ миграннар баһыйаллар диэххэ сөп. Сорохтор этэллэр: «Ээ, саха сүрэҕэ суох, ол иһин баһыйтараллар», – диэн. Мин манна сөпсөспөппун. Тоҕотун эмиэ быһаарыам.

«Индрайвөр», «Максим», «Нон-стоп» таксиларга «рейтинг» диэннээх. Ол аата таксист төһөнөн үрдүк рейтиннээх, ол элбэх закаһы оҥорор. Намыһах рейтиннээхтэртэн закаһы былдьаан ылар. Таксист массыыната төһөнөн элбэхтик сүүрэр да, оччонон рейтинэ урдуур.

Дьэ ылан көрүөҕүҥ: миграннар икки-үс буолан кыттыһан биир массыынаны атыылаһан баран онтуларын сүүрдэллэр. Бу массыына төгүрүк суукканы быһа тохтообокко сүүрэр, атастаһа сылдьан. Аны бу рейтиммит массыынаҕа дьайар, суоппарга буолбатах. Инньэ гынан бу массыынабыт рейтинэ таһыччы барар.

Онтон биһиги сахабыт таксиһа сарсыарда оҕотун илдьиэ, онтон кэргэнин үлэтигэр илдьиэ. Күнүс оҕотун оскуолаттан, киэһээ кэргэнин үлэтиттэн ылар. Дьэ ол быыһыгар сүүрбүтэ буолаахтыыр. Биллэн турар, туох рейтинэ кэлиэй? Сакааһы барытын кэлии мигрант-таксист хомуйар. Биһиги таксиспытыгар сакаас суох.

Аны автобус. Билэргит курдук, автобуһу ыытарга «Д» категория ирдэнэр. Бу категорияҕа биһиги ыччаттарбыт үксүн үөрэнэ сатаабаттар. Сүрүн «В», «С» категорияларга үөрэнэн баран онон сөп буолаллар. Тоҕо диэтэргит онно эмиэ эбии харчы төлүөххэ наада, ону таһынан ирдэбилэ үрдүк. Оннооҕор сыалай нэһилиэк үрдүнэн «Д» категориялаах суоппар суох.

Холобур ылан эттэххэ, быйыл образованиелар республика үрдүнэн тыа оскуолаларыгар 60-ча автобуһу биэрдилэр. Автобустанан үөрүү-көтүү бөҕө буолбуттара. Ол эрээри «Д» категориялаах суоппардара суох. Оттон миграннар дойдуларыттан атыылаһан ылбыт правалаах кэлэллэр. Уонна кэбэҕэстик автобус суоппара буола түһэллэр. Бэйэлэрэ этэллэринии «Права 5 баранов, жена – 25 баранов» диэн.

Инньэ гынан такси да, автобус да үлэтигэр кэлии миграннарга эмиэ баһыйтардыбыт. Онон, оскуолаҕа суоппар идэтин үөрэтэр предмети киллэриэххэ наада дии саныыбын. Оҕо оскуоланы бүтэрэригэр «Д» категориялаах суоппар идэни баһылыырын ситиһиэххэйиҥ. Тоҕо эрэ урут, биһиги оскуоланы бүтэрэрбитигэр «Тракторист-машинист 3-го класса» диэн удостоверениелаах бүтэрэр этибит, «Трактороведение» диэн предмет баара. «Водитель автобуса» диэн предмети киллэрэр тоҕо сатамматый.

Аны аутсорсинг диэн дьиибэ ааттаах омук тылын киллэрдилэр. Бэйэбит тылбытыгар тылбаастаатахха тэрилтэлэр уборщицаларын, дворниктарын уо.д.а. барыларын үлэлэриттэн уураталаан, штаттан таһаартан баран дуогабар быһыытынан үлэҕэ ылаллар. Ол аата бу үлэһит соц.пакета суох буола түһэр, ол эбэтэр больничнай, уоппуска төлөммөт. Саха дьоно үгүс өттө кредиттээх, ипотекалаах, онон үрдүк хамнастаах, государствоттан көмүскэллээх буолуон баҕарара ханна барыай. Инньэ гынан бу аутсорсиннарыгар кэлии миграннар хото кииритэлээн эрэллэр.

Манан тугу этиэхпин баҕарабын: миграннар тастан киириилэрин хонтуруолга ылар хайаан да наада. Кэлэн үлэлээтиннэр ээ, ол гынан баран квота быһыытынан. Санаан көрүҥ: аҥаардас киргизтэр 6 мөлүйүөннэр, олортон 500 тыһ. да кэлэр түгэнигэр (биһиги сахалар баара-суоҕа 470 тыһ. эрэ) үлэ миэстэтигэр улахан охсуу буолар. Манна армяннары, таджиктары, узбектары, украинецтары о.д.а омуктары эбиҥ. Хата өссө кытайдар бакаа атыы-эргиэн эрэ өттүгэр бааллар. Аны кытайдар үлэ миэстэтин былдьаһан бардыннар? Оччоҕо туох буоларын бэйэҕит да сэрэйэр буолуохтааххыт.

Саҥа талыллыбыт ил дархан, мээрбит, дөпутаттарбыт бу хайысхаҕа күүскэ үлэлииллэригэр баҕарыам этэ.

Леонид ПАХОМОВ.

Дьокуускай к.

 

 

Аватар пользователя Гость
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
2 + 8 =
Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.