2020 сыл олунньу 13 күнүгэр Өлүөнэ өрүһү туоруур муостаны тутууга СР правительствота (концедент) уонна «Восьмая концессионная компания» ООО (концессионер) илии баттастылар.
Маҥнай терминнэри быһаарыаҕыҥ. Концессия – латынныы тылтан “көҥүллээһин, биэрии” диэн. Концедент – концессия объегын (муоста) быраабын бас билээччи. Концессионер – концессияны бас билээччи өрүт.
Мантан да көстөрүнэн концессионер бырааба олус улахан. Концедент көҥүлү биэрэн кэбиһэр, концессионер концессияны бас билээччи быһыытынан бэйэтин усулуобуйатын төһө баҕарар туруорар.
Муоста тутуутугар концессионерынан “Восьмая концессионная компания” ООО буолар, бу тэрилтэ “ВИС” компаниялар бөлөхтөрүгэр киирэр (группа компаний “ВИС”). Бас билээччи – олигарх Игорь Ротенберг.
Бырайыагы олоххо киллэрии болдьоҕо – 2020-2025 сыллар.
Концессияҕа “Ростех” госкорпорация эмиэ илии баттаста. Чуолкайдаатахха, маҥнай “Ростех” госкорпорация уонна “ВИС” бөлөх өссө 2019 сыл ахсынньытыгар Өлүөнэ өрүһү туоруур муостаны тутууга аналлаах консорциуму тэрийбиттэрэ.
Бу консорциум чааһынай-государственнай партнёрство көрүҥэр олоҕуран, СР правительствотыгар “Өлүөнэ өрүһү туоруур муостаны тутабын” диэн этии киллэрбитэ. СР ил дархана Айсен Николаев сөбүлэһэн, бу концессияҕа илии баттаатылар. Аны туран концессияҕа бастакы сирэйдэр илии баттаабатылар, алын сүһүөх салайааччылар илии баттаатылар диэн буолла. Хайдах эрэ били В.Штыров Саха сирин активын атыылыырыгар туттубут схемата киһи өйүгэр охсуллар. Онно эмиэ боростуой министрдэргэ илии баттаттарбыта биллэр ээ…
Концессия ис хоһооно маннык: муостаны “ВИС” бөлөх, чуолаан ити “Восьмая концессионная компания” ООО бэйэтин суотугар тутар. Биллэн турар, бюджеты тас өртүттэн киирэр инвестицияларга олоҕуран. Аата эрэ оннук буоллаҕа, дьиҥэр ол үп федеральнай уонна биһиги республикабыт бюджеттарыттан киириэхтээҕэ сэрэйиллэр.
Дьиктитэ диэн, муоста тутуутун бүтэһиктээх суумата биллибэт. Дьикти буолбатах дуо? “ВИС” компания официальнай сайтыгар ааҕабыт:
“По предварительным оценкам общая протяжённость мостового перехода составит более 3 км, а протяжённость подходов – около 11 км. Транспортная артерия будет двухполосной с расчётной пропускной способностью до 7 тысяч автомобилей в сутки. Группа «ВИС» реализует проект на всём жизненном цикле: от проектирования и организации финансирования до строительства и эксплуатации моста. Точная стоимость будет определена по итогам проектирования и прохождения государственной экспертизы. Внебюджетные средства в проекте составят порядка 30 млрд руб. Жизненный цикл проекта – 25 лет. Из них шесть лет отведены на проектирование и строительство и 19 лет на эксплуатацию концессионером”.
Бу мантан биһиги тугу биллибит?
— “ВИС” бөлөх бырайыагы оҥоруохтаах.
— Үбүлээһини тэрийиэхтээх (үбү булуохтаах диэн буолбатах).
— Муостаны тутуохтаах.
— Муостаны эксплуатациялыахтаах, ол эбэтэр туһаныахтаах.
— Бюджеты тас өртүнэн үбүлээһин 30 млрд. солкуобай буолуохтаах.
— Бырайыак олоххо киириитэ – 25 сыл устата. Олортон алта сыл – тутууга, 19 сыл – концессионер муостаны туһаныыта.
Аны бу билбиппитин ыас курдук ыстаан биэрэбит. Билиҥҥитэ бырайыак да суох. Бырайыак сыанатын 1 млрд. солкуобай буолуо диэн сабаҕалыыллар. Оттон бүтэһиктээх сыаната 54 млрд-тан 83 млрд. солкуобайга диэри халбаҥныыр. Ити тутуута эрэ. Аны туран концессионнай сөбүлэһии быһыытынан муоста тутуллубутугар, эксплуатациялааһыҥҥа 25 сыл устата барыта холбоон 120 млрд солкуобайы төлүүр буолуохпутун сөп. Оттон республикабыт сыллааҕы бюджета 190 млрд. солк. буоларын санатабыт.
Муоста тутулуннаҕына төлөбүрдээх буолара саарбаҕа суох. Тоҕо диэтэххэ СР правительствота иэһин хаһан төлөөн бүтүөр диэри муоста – “ВИС” бөлөх бас билиитэ буолар. Чааһынай бас билээччи муостаны хайдах туттарын бэйэтэ билэр буоллаҕа.
“ВИС” бөлөх дьиҥэр Россияҕа барытыгар тилэри үлэлиир буолбатах. Сочи Олимпиадатыгар кыра концессияларга кыттыспыта. Кини чопчу кытыы регионнары, ордук хотулары булан-хаһан сииринэн биллэр. Ааспыт сыл бүтүүтэ Новосибирскайга кэлэн бөҕү переработкалыыр собуоту уонна муостаны тутаары гыммыта да, ону уобаластааҕы Сокуону оҥорор мунньах депутаттара сыаната олус ыараханын иһин утарбыттара. Тоҕо диэтэххэ концессионнай сөбүлэһии “ВИС” эрэ туһатыгар буолара көстөн турара. Ааҕабыт:
“Заксобрание вопреки своему плану отсрочило вопрос на фоне перехода 75% акций «Экологии-Новосибирск» в собственность Группы «ВИС» – крупного подрядчика «Газпрома», подконтрольного топ-менеджеру одного из предприятий Игоря Ротенберга. Ранее компания, учрежденная «ВИС» и Газпромбанком, выиграла концессию на строительство и эксплуатацию Центрального моста. На самом деле затишье намечается весьма краткосрочное. Мэрия наконец-то согласовала проведение митинга против соглашения с «Экологией-Новосибирск». Учитывая масштаб круга организаторов и сочувствующих, мероприятие может стать массовым.
Источники в правительстве говорят, что, помимо моста и мусора, «ВИС» интересуется еще рядом крупных новосибирских проектов. Компания присматривается к конкурсу на строительство семи поликлиник в формате концессии, готова к обсуждению достройки перинатального центра и строительства нового онкологического центра. Всё зависит от того, как компанию встретит политическая и общественная элита региона. Пока настроения негостеприимные. Большинство опрошенных депутатов считают, что Ротенберги настроены доить Новосибирскую область, вместо того чтобы вкладывать сюда инвестиции”.
Көрөргүт курдук Новосибирскай уобалас депутаттара хорсун, олохтоохтор тустарыгар кыһаллар эбиттэр. Оттон биһиги Ил Түмэммит?
* * *
Саха сиригэр “ВИС” бөлөх 2015 сылтан үлэлиир. Ол курдук Дьокуускайга хас да оҕо садын, библиотеканы, оскуоланы туппута. Олортон биирдэстэрэ “Айыы кыһата” диэн буоларын истибит буолуохтааххыт.
Дьокуускай куоракка итинник тутуулар барбыттара үчүгэйин үчүгэй… курдук. Тоҕо “курдук” диибитий? Тоҕо диэтэххэ уонунан сылларга ити “ВИС” бөлөххө (кини сүүрбэччэ араас ааттаах тэрилтэлэрин кылгатан итинник ааттыаҕыҥ) сылын ахсын бюджеттан хас эмэ сүүһүнэн мөлүйүөнү (!) уонунан сыл устата төлүүбүт. Итини мин Дьокуускай куорат Думатын депутата буоларбынан үчүгэйдик билэбин. Быһата – хабала. Тугуй, ол биһиги бэйэбит тутар хампаанньаларбыт суох үһүлэр дуо? Баар бөҕө буоллахтара, “Сэттэ” эҥин курдуктар. Сорохторун киксиһиннэртээн, иирсиһиннэртээн сүгүн да үлэлэппэт буоллахпыт – “Утум+” курдуктары уонна да атыттары.
Оттон бу кэмҥэ “ВИС” бөлөх аҥаардас ааспыт сыл бүтүүтэ икки концессияҕа хаһаайын буолла: Дьокуускайга 2-с №-дээх поликлиниканы уонна 18,5 млрд. солкуобайдаах Арктическай киини тутууга.
“Публичный партнёр: Правительство Республики Саха (Якутия), частный партнёр: ООО «ВИС Развитие». Компания холдинга (ООО «ВИС Развитие») в 2019 году подала в Правительство Республики Саха (Якутия) частную инициативу и по результатам проведения конкурсных процедур была выбрана частным партнёром проекта по финансированию, проектированию, строительству и технической эксплуатации поликлиники №2 в г.Якутске. Соглашение о государственно-частном партнёрстве было подписано на полях Восточного экономического форума в сентябре 2019 года. Подписи на документе поставили Глава РС (Я) Айсен Николаев и член Совета директоров Группы «ВИС» Сергей Ромашов. Поставку, пуско-наладку и последующую техническую эксплуатацию в течение 7 лет после ввода объекта в эксплуатацию обеспечит Группа “ВИС”».
Уонна били айдааннаах Арктическай киини тутуу туһунан:
“Государственная филармония и Арктический центр эпоса и искусств, г.Якутск. Сроки реализации проекта: 2019-2023 гг. Публичный партнёр: Правительство Республики Саха (Якутия), частный партнёр: ООО «Семнадцатая концессионная компания».
В 2019 году по результатам подачи частной инициативы в Правительство Республики Саха (Якутия) и проведения конкурсных процедур ООО «Семнадцатая концессионная компания» было выбрано частным партнёром проекта по финансированию, проектированию, созданию и техническому обслуживанию Государственной филармонии Якутии и Арктического центра эпоса и искусств в г. Якутске. (…) До конца 2022 года планируется ввести в эксплуатацию здание филармонии, продолжив при этом возведение центра эпоса до конца 2023 года. Поочередный ввод объектов, объединённых в одно здание, является технически и технологически сложным строительным процессом (vis-group.ru).
* * *
Онон, бүгүҥҥү күҥҥэ балаһыанньа маннык. РФ правительствота муостаны тутар, үбүлүүр туһунан туох да быһаарыыта суох. РФ транспорка министерствота бу күннэргэ “муоста тутуутугар харчы суох” диэн быһаччы эттэ. СР правительствотын уонна “ВИС” тэрилтэтин кытары концессионнай дуогабар баар. Федеральнай бюджеттан үп көрүллүбэтэҕинэ СР правительствота “ВИС” бөлөххө хас эмэ сүүһүнэн мөлүйүөннээх неустойканы төлүүр. Кимнээх эрэ барыһыраллар да барыһыраллар…
Онон муоста тутуллара билиҥҥитэ саарбах. Тутулуннаҕына даҕаны уонунан сылларга хабалаҕа киирэбит. Ол хабала харчытын биһиги олохтоохтор бары төлүөхпүт – бюджет нөҥүө.
Кытайга биһиэнин курдук муостаны сэттэ төгүл (!) чэпчэки сыанаҕа туталлар. Аны тутуулара баараҕайа сүрдээх: биһиги 3 км усталаах муостаны хас да үйэ тута сатыы сылдьар буоллахпытына, кинилэр бааллырбыт уонна цунамилаах акыйааҥҥа аҕыйах ый устата туталлар. Оннук муоста – Кытайтан Макао арыыга диэри 55 км усталаах, эбиитин икки салааҕа арахсар.
Түмүккэ, “ВИС” бөлөх хайдах үлэлиирин туһунан хаһыат 10-11-с балаһаларыгар ааҕыҥ.
Александр ЯКОВЛЕВ-Айсан,
журналист, Дьокуускай куорат
Думатын депутата.
“Туймаада” хаһыат 497-с №-рэ, 20.02.2020 с.
