Доллар61.32 Евро75.65
-1 °С
Аватар пользователя admin
admin 13:54 в 11.04.20180 11

Син-биир күүтүөҕүм!

 

Мин чыычаахпын армияттан биир да уол диэки көрбөккө, күүлэй диэҥҥэ түһүммэккэ, кини туһугар барытын тулуйан, уйунан биир сыл күүппүтүм. Сыл аҥаара буолан баран чыычааҕым миигин кэтэһиэ суоҕа диэн саарбахтаан “сордонума, арахсыахха” диэн хомоппута...

Ааттыы сатаан, көрдөһө сатаан, кэтэһиэм куттаныма дии сатаан. Аатыыр аккаас... Оҕом барахсан санааҕа ылларан эрэлэ сүппүт диэн өйдөөбүтүм, туох да диэн кыыһырбатаҕым, хараҕым уутун сотто-сотто син биир салгыы эрэнэ күүтэ сылдьыбытым. Ый буолан баран холбоспуппут. Хаалларан барарыгар кыыһынан хаалбытым, кэлбитигэр таптал түүнүгэр бүтүннүү ылларбыппыт, мин бэйэм ыраас тапталбын киниэхэ эрэ бэлэхтээбитим. Бу мин киһим, мин олоҕум аргыһа, мин бастакы бүтэһик соҕотох тапталым диэн номнуо билбитим.

Саамай дьоллоох сайын ааспыта биһиэхэ, чыычааҕым ытыһын үрдүгэр илдьэ сылдьыбыта. Дьэ бу баар эбит дьол диэннэрэ, кэтэспитим бу баар эбит. Биирдэ даҕаны кэмсиммэтэҕим кинини кэтэспиппиттэн. Хомойуох иһин, атын куоракка үөрэнэ барар буолбутум. Бүтэһик түүммүтүн ынырык ыарахан санааҕа ылларан, ытаһан, араҕа да иликпинэ ахтыһан атаарбыппыт. “Чыычаах, хаһан даҕаны арахсыахпыт суоҕа, өйдөһөн-өйөһөн сылдьыахпыт, ытаама, мин эйигин кэтэһиэм, наһаа даҕаны күүскэ таптыыбын”. Оо, бэҕэһээ эрэ буолан ааспыт курдук өйдүүбүн, чычааҕым миигин уоскуппутун.

Бэйэ бэйэбитин ынырык да күнүүлүүр этибит, биир да мүнүүтэ кэпсэппэккэ кыайан сылдьыбаппыт, күҥҥэ 30 эрийсэбит, уһаабыта 4 чаас кэпсэтэбит, дэлби ахтыһан, арыт кыыһырсан, хомойсон да буоллар 4 ый ырааҕы тапталбыт тулуйбута. Хас биирдии сыһыаҥҥа ыарахан кэмнэр саҕаланаллар эбит, биһиги да тапталбытын таарыйбыта...

Этиһэрбит элбээн, күнүүлэһэрбит төгүллэнэн, сыһыаммыт буортуйан барбытын билбэккэ да хаалбыппыт. Чугас сылдьаммыт бэйэ-бэйэбитин истибэт да буоллубут. Аҕыйах даҕаны бириэмэҕэ кэлбитим чыычаахпар, туохха даҕаны тиийбэтэҕэ. «Баһаалыста миэхэ кэл, сөп буолуо ыраах сылдьар, наһаа даҕаны ахтабын, суохтуубун...». Ньиээ, оҕом сыыһа этэ сатаабытын истибэтэхпин, сатаммат итинник, тулуйуохха ырааҕы, аны өрүү буолар гына диэтим.

Наһаа даҕаны күүстээх, ыарахан тылларынан этиһэр буоллубут. Хайдах маннык таптаһан кэлэн баран итинник саҥарсыбыппытын билбэккэ хааллым... Биһиги санаабытыгар иккиэйэхпит эрэ бу сир үрдүгэр, ол оннук күүскэ тапталга ылларбыппыт. Күүлэй диэни умнан, табаарыс-дьүөгэ диэни хаалларан, бэйэ-бэйэбитин эрэ көрөр этибит. «Арай мин суох буолан хааллахпына, бу сиртэн бардахпына, батыһан кэлээр, чыычаах», «хайаан даҕаны кэлиэм, эйигинэ суох олоҕум суолтата суох...» дэспиппит. Мин билэбин, бу олоххо биирдэ бэриллэр таптал, мээнэҕэ көрсүспэтэхпит, дьылҕа хаан бэлэҕэ.

Ол эрэн, хомойуох иһин, арахсыы суолугар үктэмиппит... «Мин эйигин таптаан бүттүм», – бу тыллар сүрэхпэр олус диэн ыарыылаахтык киирдилэр. Санаабар олоҕум тохтообукка дылы буолла. Туох барыта суолтата суох. Саамай куттаммытым, кэтэспэтэҕим тиийэн кэлбитигэр бэлэмэ суох этим.

Чыычаах, хайдах маннык буолла? Тоҕо хааллардыҥ? Ама хайаан таптаан бүттүҥ? Сымыйа, албын. Итэҕэйбэппин. «Сордоомо уонна сордонума...» – тымныы баҕайытык эппитиҥ бу кулгаахпар иһиллэр. Бэйэбин эрэ буруйдуубун барытыгар... Харыстаабатахпын тапталбытын, оҕобун истибэтэхпин. Билигин мин олоҕум суолтата сүппүт, хас биирдии үүнэр күнүм үөрдүбэт, ийэм эрэ мичээрин туһугар олоро сатыыбын.

Аны кими даҕаны таптаабаппын, сүрэҕим киниэхэ эрэ талаһар. Атын киһини таспар көрө да барбаппын. Эрэлим сүппэт, син биир таптыыбын, ахтабын, суохтуубун, өрүү күүтэбин. Кыыс оҕо анала күүтэргэ, уол оҕо анала тутула суох таптыырга. Итэҕэйбэппин барыта бүппүтүгэр, дьылҕа буоллаҕына төннөн кэлиэҥ, дьиҥнээх таптал буоллаҕына бу кэми тулуйохпут. Тапталбыт саҥаттан үөскээн күүһүрэн барыа диэн эрэнэбин.

Баһаалыста, тапталгытын харыстааҥ, өйдөһүҥ, бэйэ-бэйэҕитин истэ сатааҥ. Таптал диэн дьикти көстүү, арыт үөрдэр, хомотор, ытатар. Ол эрэээри дьоллуур, икки сүрэҕи холбуур истиҥ сыһыан. Итинник кыраттан даҕаны саҕаланан хомолтолоохтук бүтэр эбит диэн биллим. Таптыыр сүрэх ыараханнык ылынар барытын, итинник кыра этиһии күүстээхтик дьайар. Чыычаах, быстах санааҕа ылларбыт буоллаххына, баҕар буккуллубут, муммут буоллаххына, кэлин ахтар эбиппин, таптыыр эбиппин диэтэххинэ – төннөөр миэхэ. Мин өрүү күүтэбин, тутула суох таптыыбын...

 

Таптыыр КЫЫС.