Доллар61.32 Евро75.65
-1 °С
Аватар пользователя admin
admin 10:48 в 11.04.20180 7

“Дьоруойдар” албастара

Тымныы кыһыннаах Сахабыт сиригэр кыстыкка бэлэмнэнии үгүс түбүгү-садьыгы эрэйэр. Ол курдук сүөһү-сылгы сиир отун, кыстык маһы ойууртан тиэйии, хайа уонна ким үрэхтэн, ким күөлтэн иһэр мууһун ылыы, тиэнии – бу барыта балачча тэрээһиннээх, түбүктээх, ороскуоттаах дьыала буолар.

Оту-маһы бэлэмнээһин бэйэҥ анал сиргэр үлэлэнэр, чуумпу соҕустук ааһар үлэ буоллаҕына муус ылыыта чугас күөлгэ эбэтэр үрэххэ ылыллар буолан киһи-сүөһү элбэҕэ, көхтөөх көөчөөн кэмэ. Онон муус биир харыс буолуутун бастакы субуоталаах өрөбүлүгэр, бэрт сэргэх хампаанньа буолааччы. Эр дьон обургулар элбэх буолан муһуннахтарына, элбэхтэн арааһынай көрдөөх соҕус мучумаан, быһылаан да үгүс буолааччы. Дьэ били бөһүөлэккэ көрсүбэтэх атастыылар-доҕордуулар, сыбааттар-бырааттар манна малааһыннаах көрсүһүүнү төлө тартахтарына да көҥүллэрэ буоллаҕа дии.

Биир оннук субуота күн Юлиан Баһылайбыс биир кылааһынньыгынаан Ньыкадьыымныын “ыһыктарын” кыттыһан, өйүөлэрин тус-туһунан тэринэн, аньыыларын-эрбиилэрин, күрдьэхтэрин салааскаларыгар баанан Эбэлэригэр сарсыарда лоп курдук үлэ чааһа саҕаланыыта эрдэ бэлиэтэммит, хаара күрдьүллэн бэлэм турар чардааттарын оннугар кэллилэр.

Чардааттарын уҥа өттүгэр Баан Баанньа, эрдэһит муҥутаан, муус бөҕөтүн ылан бырылаппыт аҕай. Хаҥас өттүлэрэ бэлиэтэммит эрээри, хаһаайына кэлэ илик эбит. Чугас уҥа-хаҥас өттүлэригэр киһи бөҕө. Биһиги дьоммут сып-сап хомунан-тэринэн, үлэлэрин саҕалаан эрдэхтэринэ Баан Баанньа кэлэн:

– Хайа доҕоттоор, бу анньыыны уулаппат хайдах буолбут дьоҥҥутуй! Ама хайаан оннук буолуой? – диэн олуйсан турда. Биһи дьоммут даҕаны, бэрт кыраттан иҥнэн сылдьар атастыылар, сөбүлэһэ оҕустулар. Ыһыктарын кылабачытан таһааран үрүҥ көмүс төбөтүн туура эрийдилэр даҕаны, Баан Баанньа напаарынньыгын ыҥыран ылан били астарын иккитэ эрэ эргитэн кэбистилэр. Чооску сыалаах, күөх лууктаах арыылаах хара килиэбинэн сокуускалаан, “вроде бы” анньыыларын “уулатан” эрэллэрэ даҕаны, “в самом деле” бэйэлэрин төбөлөрө эргичийдэ.

Баан Баанньа аны бэйэтин тобоҕун таһаарда, ону иһэ туран эрэ киэһэ бэйэтин мууһун тиэйэ таарыччы тыраахтарынан биһиги дьоммут муустарын тиэйиэх буолла. Онон сибээстээн Ньыкадьыым хомундьуруопкаҕа барар буолла. Муус тиэйтэрээччилэр бэйэлэрэ үбүлэнэр буоллулар. Онон тыраахтар соболоҥун диэн ааттаан Ньыкадьыым Юлиан Мааппатын уонна бэйэтин Маайатын хайытар сыаллаах, улахан эппиэттээх уонна сэрэхтээх сорудахха үөһээ бөһүөлэккэ таҕыста. Нотууранан булбатаҕына харчылаһыахтаах, оччотугар икки чааһы кэтэһэригэр тиийэр.

Бу кэмҥэ Баан Баанньа Юлиаҥҥа көмөлөһөн, түөрт эрээт мууһу ылан кытыыга таһааран өрө анньыталаан кырылатан кэбистилэр. Бу да сырыталлар харахтара үөһээ, бөһүөлэк диэки. Ньыкадьыым бастаан Мааппаҕа киирэн соругун тириэртэ. Мааппа чугаһаан кэлэн Ньыкадьыымы үүн тиэрбэһин курдук эрилиспит харахтарынан тобулу көрөн тура түспүтүгэр Ньыкадьыым муҥнаах бастаан дьиэ үрдүн, онтон муостаны өрө-таҥнары көрө сатаан баран, устунан икки илиилэрин иннигэр-кэннигэр тутта сатаата. Устунан муннун, кэтэҕин тарбанан иһэн аны бүтүн бэйэтэ өрө хоккуллан “үҥкүүлээн” иһэн аан тутааҕыттан тутуһан нэһиилэ өрүһүннэ.

Мааппа: “Йаасна”, – диэн баран халадьыынньыгыттан биир бытыылка быһаҕаһын ылан туттаран кэбистэ. Ньыкадьыым таһырдьа харбыалаһан тахсан сибиэһэй салгынынан астына тыынан, нэһиилэ уоскуйда. Ити табаарыһын эмээхсинин харахтарын отой сатаан утары көрбөт, оскуола саҕаттан. Тоҕо эбитэ буолла? Ону билэн ити соруйан сордуур...

Бэйэтин Настаатын бэйэтэ умса көрдөрөр, онно баҕас кини Ыстаалын. Ол эрээри дьиэтигэр тиийбитэ эмээхсинэ эмиэ бытыылка быһаҕаһын бэлэмнээн олорор буолан соһутта. Сарапааннаах борокуруордар субуоннаһан бүтэн, балаһыанньаны билэн сэрэнэр дьаһалы ылынан олорор эбиттэр.

Киэһэ буолуор диэри түөрт киһи түөрт ыал мууһун ылан, биирдиитэ тиэйэн үлэ да үлэлэннэ, ас да аһанна. Сороҕун сарсын ситэрэргэ сүбэлэһэн тарҕастылар. Юлиан бытыга умайан, хайдах эмээхсинин өссө хайытар сүбэтин булуна истэ.

– Дьэ, ньокоо, маннык гыныахха, – диэн Юлиан Баһылайабыс былаанын кэпсиир. – Билигин төттөрү чардааппытыгар тиийэн миигин таспыттан уунан ыһаҕын. Бастаан кыратык ыһан тоҥоро-тоҥоро, иһирдьэ өппөт гына. Оннук муус-килиэ буолбут киһини өйөөн-убаан дьиэбэр киллэрэҕин. “Итирик нууччалар ууга түспүттэрин быыһаата” диигин. Уоннааҕытын бэйэм быһаарсыам! – диэн буолла. Этилиннэ да оҥоһулуннаҕа дии.

Арай Мааппа киэһээҥи аһылыгын бэлэмнии сылдьан истибитэ, күүлэтин иһигэр сүөһү туйаҕын тыаһын курдук лоһугүрас тыас тыаһаан иһэн, киһи сууллар тыаһа өрө лүһүгүрүү түстэ.

Настаа: “Уоппасымаат!” – диэбитинэн күүлэтин диэки ыстанан истэҕинэ аана иэччэҕиттэн түһэ сыһыар диэри тиэрэ быраҕылла түстэ. Ону кытта баһыттан атаҕар диэри муус кыаһаан буолбут кини киһитин уҥа хонноҕун анныттан өрө анньыбытынан Ньыкадьыым, уулуу турар оҕус хараҕын курдук сургуччу көрбүтүнэн тиэрэ-маары үктэнэн киирэн кэлбэттэр дуо!

Настаа диэличчи көрбүт икки харахтара сиргэ кэлэн түһүөхтэрин силгэлэриттэн эрэ иҥнэн хааллылар бадахтаах. Аллаччы аппыт айаҕын сабан саҥа таһаарыан иннинэ Ньыкадьыым тутуу былдьаһан:

– Юлиан дьоруой! Ууттан нууччаны быыһаата! Дэлби тоҥно! Ко-короче кы-кыра баар дуо? – диэн хайдах курдук итэҕэтиилээхтик эппититтэн бэйэтэ салынна.

“Шуокабай” турукка киирбит Мааппа: “Баар! Баар!” – диэбитин кулгааҕа эрэ истэн хаалла уонна бу сырыыга халадьыынньыкка буолбакка, бэйэтин хоһугар ыстанна.

Ити кэмҥэ доҕордуулар эҕэлээх соҕустук имнэнсэн бараннар тас таҥастарын уһуллулар, Юлиан отой даҕаны “голый торс” буолуор диэри ньылбаланан баран ис таҥаһын сонун иһигэр кистии аста. Уонна тута остуолга хатыыскалаан тиийдэ. Мааппа биир бытыылканы аҕалбытын тута хоолдьугун эрийээт, үгүөрү соҕустук куттаат аадырыстаах сиригэр атаарда. Иккистээри гыммыттарын хаһаайка тохтотолоон баран, Юлианы хоско киирэн оронугар сытан ирэ түһэригэр эттэ. Онон тобохторун илдьэ хосторугар аастылар.

Онно киирэн хаалбыт таҥастарын ньылбы тутан баран, орон анныгар анньан кэбистилэр. Юлиан киһитигэр тойон эрбэҕин көрдөрөн баран имнэнэ турдаҕына Мааппа киирэн кэллэ. Тугу эрэ сибикилээн, орон анныттан били ыстааннаах саппыкыны хостоон таһаарда. Ис баркыны кытта кээнчэлээх наскыны оруу тардыталаан таһаарбыта кубус-кураанах буолан биэрдилэр. Саппыкыны ылан таҥнары туппута саатар хаппыла да аҥаара уу түспэтэ.

Мааппа: “Йаасна”, – диэн баран тугу эрэ өйдөөбүттүү куукунатыгар ыстанна. Оҕонньоттор бытыылкаларын үрдүгэр түстүлэр. Сотору соҕус буолан баран Мааппа оҕонньорун ис ырбаахытын туппутунан киирэн кэлэн, оҕонньорун охсуолаан сабырҕатта. Онтон оҕонньорун аттыгар олоро түһээт, ол ырбаахытынан сирэйин саба туттан баран икки санна ыгдаҥнаан барда. Биһиги дьоммут ыксаан сирэй-сирэйдэрин көрсөн кэбистилэр.

“Дьоруой” Юлиан сыгынньаҕын куукунаҕа сүүрэн батыаккалаан тахсан ыстакааҥҥа уу кута охсон аҕалла. Аҕалан эмээхсинигэр үҥүлүттэ, сатала да суох буоллар санныттан имэрийбитэ буолла. Онто баара эмээхсинэ күлэн титирэстии олорор эбит. Оҕонньоро сыгынньах чырбаллан турарын көрөн “сарапааннаах борокуруор” аны оронугар үҥкүрүйэ сытан күлэн иэрийэ-иэрийэ барда.

Онтон дьэ тыынын ылан, күлбүт омунуттан ыгыллан тахсыбыт хараҕын уутун соттон баран дьонун эр-биир көрүтэлээтэ:

– Чэ, манна даллаһан баран туруоххут дуо, “дьоруойдар”? Тахсан киһилии аһыаххайыҥ, – диэн остуолугар ыҥырда...

 

Михаил ГОГОЛЕВ - Долгун.