“Куһаҕан” подарок
Оскуолаҕа кулун тутар 8 күнүн бырааһынньыга буолаары турар. Кыра кылаас уолаттара оскуолаҕа баран иһэллэр. Бары подароктаахтар. Ким туох подарогы кимиэхэ биэрэрин туһунан кэпсэтии бөҕө.
Арай Баһыкка диэн уоллара: «Оо, дьэ! Мин подарокпын дьиэбэр умнан кэбиспиппин. Билигин аҕалыам», – диэт, дьиэтин диэки сүүрэ турбут. Уолаттар киһилэрин кэтэһэн турбуттар. Уоллара туох эрэ улахан суулааҕы туппутунан сүүрэн мэҥийэн кэлбитигэр дьоно: «Даа, ити туох подароктааххыный?» – диэн ыйыта тоһуйбуттар. Киһилэрэ: «Ээ, саах, саах», – диир. Уолаттар муодарҕаан подарогын арыйан көрбүттэрэ – “Саke” диэн торт эбит.
Долгуйбут
Эмиэ кулун тутар 8 күнүн бырааһынньыга. Биһиги кыра, кылаас уолаттара, кыргыттарбытыгар анаан кэнсиэр туруоруохтаахпыт. Арай кэнсиэри салайыахтаах Уйбааммыт суох. Ыксааһын буолла. Учууталбыт Уйбааны түргэнник буларбытыгар сорудахтаата. Уолаттар Уйбааны түргэнник булан аҕаллылар, киһибит туалекка олорор эбит. Долгуйан иһэ ыалдьыбыт. Хата, кэнсиэри син ыыппыта.
“Буччуулка”
Урукку кэмҥэ оҕолор бытыылка туттаран, харчыланар идэлээхтэр этэ. Биирдэ кыра уолаттар бытыылка бөҕөтүн муспуттар уонна дьааһыктаан баран маҕаһыыҥҥа илдьибиттэр.
Продавец дьахтар бытыылкалары кирдээхтэр диэн ылбатах. Уолаттар бытыылкаларын күнү быһа сууйбуттар уонна эмиэ аҕалбыттар. Бу сырыыга атын продавец турар эбит. Бытыылкалары эмиэ ылбатах. Уһун моонньулаах бытыылкалары быраҕалларыгар соруйбут. Кыра уолаттар уһун моонньулаах бытыылкаларын ылан атын сиргэ илдьибиттэр. Эмиэ бытыылкаларын туттараары мучумааннаспыттар.
Бу сырыыга бытыылкалары сууйтара ыыппыт продавец турар үһү. Уолаттары хайҕаабыт уонна бытыылкалара тоҕо аҕыйаабытын ыйыппыт. Онуоха кыра уолаттартан чобуолара: «Ээ, продавец Биэрэ миэхэ уһун буччуулка наадата суох, кылгас буччуулка эрэ наада, оччоҕо харчы биэриэм диэтэ», – диэбит. Дьон күлсэн ньиргиһэ түспүттэр, продавец: «Тыый да, бу да оҕолору», – дии-дии бытыылкаларын туппут.
Чобуо уол “бытыылка” диэни этэ сатаабыт дьүһүнэ эбит.
Кырдьыксыт Оппуонньа
Дэриэбинэҕэ оскуолатыгар нуучча тылын уруога буола турар. Учуутал диктант суруйтарар: «Ученик пятого класса Саша Иванов круглый отличник и спортсмен». Онуоха диктант суруйа олорор Оппуонньа: «Ээ, Мырдьай Сааска олох да отличник буолбатах уонна көлөөх киһи», – диэбит.
Онуоха учуутал мөхпүт, оҕолор күлсүбүттэр. Онтон Оппуонньа ити тылын иһин Мырдьай Сааскаттан (үчүгэй аата Саша Ивановтан) кырбаммыт. Ким эрэ үҥсэн биэрбит.
Өһөс Оппуонньа
Оппуонньа начальнай оскуолаҕа үөрэнэр. Оскуолаттан ыраах олорор буолан, оскуолатыгар уһуннук айанныыр. Саас буолбутугар дьиэтигэр барар суола барыта чалбах буолан хаалбыт. Чалбах наһаа дириҥ, ол иһин оҕолор оскуолаттан кэлиилэригэр сыыр үрдүнэн, олох ырааҕынан эргийэн дьиэлэригэр кэлэллэр эбит.
Биирдэ Оппуонньа ырааҕынан эргийэн кэлиэҕин сүрэҕэлдьээн, чалбаҕы кэһэн туораан испит. Нөҥүө биэрэккэ чугаһаан иһэн, дьаамаҕа үктэнэн охтон түспүт. Ытааһын бөҕө буолбут. Онтон ууну чаккыраппытынан турбут да, аны төттөрү барааччы буолбут. Дьон иннин диэки бар дииллэрин истибэт эбит. Аны анараа биэрэк диэки тиийэн иһэн эмиэ охтубут, тураат аны атын биэрэк диэки салайбыт. Итинник мучумааннана сырыттаҕына лесхоз Киэсэ хорсоохтоох киирэн таһаарбыт этэ.
Быыһааччы быыһаныыта
Оскуолаҕа нуучча литературатын уруога буола турар. Учуутал дуоскаҕа Баасканы ыҥырар: «Дьэ эрэ, Иванов, хоһооҥҥун аах эрэ». Онуоха хоһоонун үөрэппэккэ кэлбит Бааска маннык диэбиттээх: «Ээ, оттон били мин Миисэни быыһаабытым дии». Учуутал сапсыйан баран, аныгыскыга ыйытыам диэн сэрэтэр. Миисэ диэн учуутал кыра уола. Кинини Бааска ытырыык ыттан быыһаан турардаах. Ону санатан 2 сыананы ылартан быыһаммыт түгэннээх.
Оскуолаҕа ахсаан уруога буола турар. Учуутал Тарааһы дуоскаҕа ыҥырар: «Чэ, Тараас, бу задачаны суоттаа эрэ!». Тараас дуоскаҕа тахсан баран миэлин көрбүтэ буола турар. Учуутал ыксатар: «А пуунтан уонна С пуунтан икки поезд утары барбыттар. Биирдэрэ чааска 60 км, иккиһэ чааска 80 км. Ханнык поезд иккиэннэриттэн 100 км ыраах сытар Б пууҥҥа аан бастаан тиийиэй?».
Онуоха Тараас: «Ээ, биллэн турар, ханнык поезд мотуора күүстээх да, ол поезд инники тиийэр буоллаҕа», – диир. Учуутал бэккиһээн салгыы ыйытар: «Ханнык поезд мотуора күүстээх эбитий?». Бу да сырыыга Тараас эппиэтэ бэлэм: «Ээ, оттон саҥа поезд киэнэ күүстээх буоллаҕа дии». Учуутал сапсыйан баран Тарааһы олордон кэбиһэр.
Аргыс.
